I SA/Wa 1585/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie: sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant: specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2024 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2023 r. nr KOC/3373/Op/23 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia z dnia 21 czerwca 2023 r. znak: KOC/3373/Op/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: Kolegium/organ) po rozpoznaniu odwołania T. Z. (dalej: skarżący) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej: Prezydent) z dnia 8 maja 2023 r. nr 008652/02/2023 w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży oraz środków higienicznych. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 9 i 10 kwietnia 2023 r. (za pośrednictwem e-PUAPu) skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy społecznej w pełnym wymiarze, formie, sposobie i postaci i co do całości. Następnie w dniu 11 kwietnia 2023 r. skarżący złożył kolejny wniosek o udzielenie pomocy finansowej – zasiłku celowego na zakup odzieży, żywności oraz środków higienicznych. Po przeprowadzeniu postępowania Prezydent decyzją z dnia 8 maja 2023 r. znak jw. odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup odzieży oraz środków higienicznych (w pozostałym zakresie wydano odrębną decyzję). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w sprawie spełnione zostały przesłanki do odmowy wydania wnioskowanego zasiłku, tj. z art. 11 ust. 2 ustawy, z uwagi na "brak współdziałania skarżącego z organem". Podkreślono, że po ustaleniu przez organ braku możliwości przeprowadzenia w sposób prawidłowy rodzinnego wywiadu środowiskowego pod wskazanym przez skarżącego adresem (ul. [....] [...]), skarżący odmówił podania adresu faktycznego miejsca zamieszkania/pobytu, tym samym uniemożliwił organowi ustalenie jego rzeczywistej sytuacji rodzinno-majątkowej. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie, w wyniku którego Kolegium zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymało ww. decyzję w mocy. Organ w całości podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji. Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę w której wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącego żądanie od niego bądź wzywanie go do podania osób mu pomagających, a w szczególności imion, nazwisk i adresów osób trzecich jest podżeganiem do popełnienia przestępstwa w sytuacji gdy te osoby nie wyrażają zgody na takie podanie ich danych osobowych. Ustanowiony w sprawie dla skarżącego pełnomocnik z urzędu pismem z dnia 19 marca 2024 r. uzupełnił wniesioną skargę i dodatkowo zarzucił organowi naruszenie: - przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 107 § 3 kpa poprzez nierozważenie całego dostępnego materiału dowodowego w postaci oświadczeń składanych przez skarżącego i przyjęcie, że odmowa wyjawienia miejsca, w którym skarżący śpi nakazuje przyjąć, że jego oświadczenia, co do statusu osobistego są niezgodne z prawdą, kiedy to skarżący wskazywał, iż brak ujawnienia wskazanych okoliczności wynika z obawy przed odpowiedzialnością, - przepisów postępowania, tj. art. 107 § 1 i § 3 w związku z art. 8, art. 11 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób wskazujący na dowolność wykraczającą poza swobodę ocenę dowodów oraz ramy dopuszczalnego uznania administracyjnego i zasady budowania zaufania do organów władzy publicznej i pomijające zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności (bezdomność) jako podstawy orzekania. W oparciu o wskazane zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268) – dalej ustawa. W świetle art. 2 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających. Stosownie zaś do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z kolei, art. 4 ustawy nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Kolegium i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...], Sąd - w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy (art. 134 ppsa) - uznał, że w świetle ustalonego stanu faktycznego i zgromadzonego materiału dowodowego organy orzekające w sprawie prawidłowo stwierdziły, że zachodzą przesłanki, w myśl art. 11 ust. 2 ustawy, do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku zgłoszenia wniosku pomoc ze środków publicznoprawnych, konieczne jest ustalenie sytuacji życiowej osoby, która się to świadczenie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a), wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad ten, w myśl art. 107 ust. 1 ustawy, ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Stanowi on swoiste postępowanie dowodowe i sporządzany jest na urzędowym formularzu. Oczywistym jest zatem, że sporządzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego wymaga współdziałania osoby z organem pomocowym. Złożenie zatem przez skarżącego wniosku o pomoc społeczną obligowało organ pomocy społecznej do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Brak zaś rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie świadczenia (por.m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 12 kwietnia 2018 r., sygn. III SA/Gd 35/18, wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2018 r., sygn. II SA/Łd 353/18). Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że co prawda pracownicy socjalni dokonali oględzin i oceny wskazanego przez skarżącego miejsca przebywania, tj. w garażu przy ul. [...] w [...], jednakże niemożliwym okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego. Z ustaleń organu jednoznacznie wynika, że skarżący pod wskazanym adresem faktycznie nie zamieszkuje, a jego oświadczenie w tym zakresie – co trafnie uznały organy - budzi uzasadnione wątpliwości co do zgodności z prawdą. W ocenie Sądu trudno uznać – w świetle całości akt sprawy i zasad życiowego doświadczenia, aby skarżący faktycznie skupiał swoje centrum życiowe (tj. przebywał, przygotowywał i spożywał posiłki, spał, odpoczywał, trzymał swoje rzeczy itp.) w miejscu, które od 2020 r. pozbawione jest prądu, znajduje się na terenie rozbudowy dworca gdzie warunki uniemożliwiają normalne funkcjonowanie, a czas który tam spędzał wynosił od kilku do 2-3 godzin dziennie. Potwierdził to także kierownik budowy [...]., który wskazał, że skarżący na terenie budowy w ciągu dnia jest widywany sporadycznie i nieregularnie, zaś wieczorem czy w nocy jego obecność w garażu nie została odnotowana. Trafnie zatem organy wywiodły, że skarżący tam faktycznie nie mieszka (co wynika także z pisma pełnomocnika, w którym wskazał, że skarżący "pomieszkuje" w jednej z altanek na terenie rodzinnych ogródków działkowych) i uniemożliwia to ustalenie jego sytuacji rodzinno-majątkowej, zatem słusznie wezwały skarżącego do podania adresu faktycznego miejsca zamieszkania/pobytu. Skarżący mimo wezwania nie podał adresu miejsca w którym rzeczywiście przebywa. W odpowiedzi na wezwanie podtrzymał, że cały czas jego centrum życiowe mieści się pod wskazanym przez niego adresem, jednocześnie podał, że korzysta z noclegów u znajomych, którzy nie wyrażają zgody na podanie adresów i nazwisk. W ocenie Sądu, w obliczu tak ustalonego stanu faktycznego i całości akt sprawy, nie kwestionując trudnej sytuacji życiowej, na którą powołuje się skarżący, organy nie miały innej możliwości jak tylko odmówić skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku w myśl art. 11 ust. 2 ustawy. Jeszcze raz przypomnieć trzeba, że to na osobie ubiegającej się o zasiłek celowy ciąży obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych. Natomiast, w sytuacji gdy skarżący podaje budzące wątpliwości informacje na temat miejsca zamieszkiwania (w którym nie ma możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego), a w rzeczywistości mieszka w innym miejscu i nie wskazuje tego adresu uniemożliwia to wyjaśnienie jego sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej, w konsekwencji taką postawę należy zakwalifikować jako brak współdziałania z organem pomocy społecznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.07.2008 r. o sygn. akt I OSK1424/07, niepubl.; wyrok NSA w Warszawie z dnia 23.09.2008 r. sygn. akt I OSK 1513/07, LEX nr 489092; wyrok NSA w Warszawie z dnia 02.10.2008 r. sygn. akt I OSK 37/08, LEX nr 510466). Odnosząc się do zarzutów skargi, w ocenie Sądu, organy wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy i w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie, zebrały materiał dowodowy, a następnie dokonały swobodnej (a nie dowolnej), prawidłowej jego oceny, wobec tego nie można im zarzucić naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 3 kpa. Ponadto, organy (w szczególności organ pierwszej instancji) w sposób wystarczający wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz prawidłowo uzasadniły swoje orzeczenia (art. 107 § 1 i § 3 kpa). Organy nie naruszyły także art. 8 i art. 11 kpa i nie wykroczyły poza ramy uznania administracyjnego. Skutkowało to oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa.