I SA/Wa 1590/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje ona w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2011 r. nr [...] - co do J.M.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w zakresie opisanym w pkt 1 nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz J.M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2011 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania J.M. od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2011 r., nr: [...], potwierdzającej J.M. oraz B.M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2011 r. nr: [...], potwierdził J.M. oraz B.M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji stwierdził, że wnioskodawcy spełnili przesłanki wynikające z ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od decyzji z [...] stycznia 2011 r. odwołanie złożył J.M., w którym wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi I instancji. Rozpatrując sprawę Minister Skarbu Państwa wskazał, że kwestie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w R. z [...] czerwca 1945 r. wynika, że A.K. zamieszkały ostatnio w Z., w województwie [...] pozostawił poza obecnymi granicami RP następujący majątek nieruchomy: [...] ha sadu, dom mieszkalny murowany piętrowy, 13 x 16 m, kryty blachą oraz budynek gospodarczy 15 x 4 m. Organ odwoławczy stwierdził, że z operatu szacunkowego z [...] września 1974 r. załączonego do sprawy na wcześniejszym etapie postępowania (sporządzonego w oparciu o nieobowiązujące w chwili wydania zaskarżonej decyzji przepisy) wynika, że nieruchomość pozostawiona w Z. będąca własnością A.K. położona była w województwie [...]. Natomiast z operatu szacunkowego z [...] maja 2008 r. wynika, że nieruchomość będąca przedmiotem wyceny znajdowała się w Z. w powiecie [...] w województwie [...]. Z załączonej do operatu szacunkowego z [...] maja 2008 r. przedwojennej mapy województwa [...] wynika, że miejscowość Z. położona była w województwie [...]. Organ II instancji wskazał, że z odwołania od decyzji Wojewody wynika, że operat szacunkowy do złożenia którego została zobowiązana strona, nie przedstawia wiarygodnych informacji na temat położenia nieruchomości pozostawionej. W opinii skarżącego nieruchomość nie znajdowała się w województwie [...] (jak wynika z ustaleń organu I instancji oraz przedłożonego do akt sprawy operatu szacunkowego z [...] maja 2008 r.) tylko w województwie [...] tj. tak jak to zostało stwierdzone w operacie szacunkowym z [...] września 1974 r. sporządzonym przez mgr inż. A.W. W ocenie Ministra Skarbu Państwa zebrany w sprawie materiał dowodowy został należycie rozpatrzony, zaś ocena znajdujących się w aktach sprawy dowodów nie nosi cech dowolności. W konsekwencji, w opinii organu odwoławczego, rozstrzygnięcie Wojewody [...] zostało wydane zgodnie z zasadą prawdy materialnej oraz z przesłankami art. 77 § 1 k.p.a. Minister podniósł, iż operat szacunkowy z [...] września 1974 r. sporządzony przez mgr inż. A.W. nie może stanowić podstawy do obliczenia wartości pozostawionych poza obecnymi granicami nieruchomości. Nie został on bowiem sporządzony wedle przepisów obowiązujących w chwili wydania decyzji organu wojewódzkiego. Przepisy w oparciu, o które został sporządzony nie są bowiem w obowiązującym stanie prawnym podstawą do wyliczenia wartości rekompensaty za pozostawione mienie. Dowodem na okoliczność ustalenia wartości pozostawionych nieruchomości, a następnie wysokości rekompensaty może być operat szacunkowy uwzględniający wymagania ustawy z 8 lipca 2005 r. Konieczna jest zatem wycena pozostawionych składników majątkowych w oparciu o właściwe wskaźniki, o których mowa w art. 11 ust. 2 ustawy. Operat szacunkowy nie uwzględniający tych wskaźników (tak jak miało to miejsce w przypadku operatu szacunkowego z [...] września 1974 r.) jest wadliwy, a tym samym nie może stanowić podstawy wyliczenia wysokości rekompensaty. W ocenie organu odwoławczego bezsporne jest, iż A.K. pozostawił nieruchomość w Z. Miejscowość ta z kolei -jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy mapy - położona była w województwie [...]. Brak jest zatem uzasadnionych podstaw do kwestionowania ustaleń faktycznych zawartych w zaskarżonej decyzji. Wojewoda [...] obliczył bowiem wysokość rekompensaty mając na względzie współczynnik właściwy dla województwa [...] ([...]). Tym samym skarżący nie może skutecznie zaprzeczać powszechnie znanym faktom stwierdzonym w rozstrzygnięciu organu wojewódzkiego i co za tym idzie podważać wycenę pozostawionej nieruchomości (opartą na w/w współczynniku). Podsumowując Minister uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do potwierdzenia stronie prawa do rekompensaty w wysokości wyższej niż kwota orzeczona w zaskarżonym rozstrzygnięciu organu wojewódzkiego. Wysokość rekompensaty została bowiem ustalona zgodnie z prawidłowo sporządzonym operatem szacunkowym z [...] maja 2008 r. z uwzględnieniem właściwych wskaźników określonych w art. 11 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J.M. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że pomimo, iż uczestniczył w postępowaniu, to jednakże nie był jego wnioskodawcą, a wobec tego Wojewoda bezpodstawnie wezwał go do złożenia operatu szacunkowego. Zdaniem skarżącego powoduje to, że decyzja została wydana z uwzględnieniem operatu złożonego przez osobę nieuprawnioną. Ponadto skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz nie podjęciu niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym wydanie decyzji na podstawie nieaktualnego operatu szacunkowego. W ocenie skarżącego organ winien uwzględnić operat sporządzony [...] września 1974 r., z którego wynika, że Z. położony był w województwie [...], a nie jak wskazano w operacie z [...] maja 2008 r. w województwie [...]. Przyjęcie przez organy, że pozostawiona nieruchomość położona była w województwie [...] prowadzi do zastosowania przelicznika mniej korzystnego, a wobec tego do niższej wyceny pozostawionego mienia. Ponadto zdaniem skarżącego, nieprawidłowym jest przyjęcie przez rzeczoznawcę jako rynku porównywalnego dla Z. miasta L., które liczy mniej mieszkańców, a wobec tego rynkiem porównywalnym powinien być L. Skarżący zarzucił organom naruszenie art. 10 § 1 kpa podnosząc, że wprawdzie Wojewoda zawiadomił go o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, jednakże podczas telefonicznej rozmowy z pracownikiem organu uzyskał informację, że nie ma dokumentów, sprawa jest znana i należy czekać na decyzję. Organ odwoławczy nie odniósł się do powyższej kwestii. Skarżący zarzucił, że organy odmówiły przymiotu strony P.D., będącemu jednym ze spadkobierców po właścicielu pozostawionego mienia. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: ,,ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że w granicach danej sprawy sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze i może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Rozpoznając sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Nie negując prawidłowości ustaleń organów obydwu instancji, że skarżący spełnia przesłanki do potwierdzenia mu prawa do rekompensaty, stwierdzić jednakże należy, że organ odwoławczy nie był uprawniony do wydania decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w odniesieniu do skarżącego w sytuacji, gdy w odwołaniu zmienił on żądanie w zakresie formy realizacji prawa do rekompensaty. Otóż w toku postępowania przed organem I instancji skarżący domagał się zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości Skarbu Państwa, prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub opłaty za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. I o takim żądaniu orzekał organ I instancji. Jednakże w odwołaniu skarżący zmienił swoje pierwotne żądanie, wnosząc o zrealizowanie prawa do rekompensaty w formie świadczenia pieniężnego. Taka forma realizacji prawa przewidziana jest w dyspozycji art. 13 ust.1 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Tymczasem organ odwoławczy, choć miał taki obowiązek, nie uwzględnił zmodyfikowanego żądania w swoim rozstrzygnięciu. W tym kontekście zważyć trzeba, że żaden przepis prawa materialnego nie ogranicza strony w modyfikacji roszczenia, jeżeli to nowe żądanie przewidziane jest w przepisach prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 listopada 1983 r., sygn. akt I SA 1504/86, lex nr 9761,wskazał: ,,Dopóki sprawa nie została zakończona decyzją ostateczną, strona może zmodyfikować swoje żądanie, a organ administracji państwowej ma obowiązek na nowo ocenić to żądanie w świetle przepisów prawa materialnego" (por. wyroki NSA z 4 czerwca 2002 r., sygn. akt I SA 2188/10, lex nr 2188; I SA/Gd 410/99, lex nr 47130; z 21 czerwca 1988 r., SA/Lu 151/88, lex nr 10017, którego teza brzmi: ,,Organ odwoławczy ocenia zmiany stanu faktycznego, które zaszły pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym"). Organ odwoławczy rozpoznając sprawę bez uwzględnienia zmiany żądania naruszył przepis art. 7, i art. 138 § 1 pkt 2 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Gdyby organ odwoławczy uwzględnił zmieniony stan faktyczny (aktualne żądanie strony), to wydałby decyzję o innej treści. Mając na uwadze wyżej wskazane naruszenia prawa - z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ppsa, Sąd orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. Organ ponownie rozpoznając sprawę rozstrzygnie o zmodyfikowanym roszczeniu skarżącego. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że zasadny jest zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 7 kpa, lecz jedynie w zakresie nie dostrzeżenia modyfikacji pierwotnego żądania, co skutkowało zmianą stanu faktycznego sprawy. Pozostałe zarzuty nie są zasadne. Skarżący wraz z bratem był wnioskodawcą w niniejszej sprawie, gdyż po śmierci swojej matki D.M. (która wnioskiem z 8 marca 1990 r. wszczęła postępowanie) poparł wniosek jako spadkobierca i działał także w imieniu brata jako jego pełnomocnik. Skarżący złożył do akt sprawy operat szacunkowy sporządzony na swoje zlecenie przez rzeczoznawcę J.K. Wobec tego twierdzenie, że skarżący nie był wnioskodawcą oraz, że operat złożyła osoba nieuprawniona jest całkowicie niezasadne. Prawidłowe jest stanowisko organów odnośnie niemożności uwzględnienia w sprawie operatu sporządzonego w 1974 r., gdyż nie spełnia on wymogów określonych przepisami ustawy z 8 lipca 2005 r. Stanowisko skarżącego, że organy powinny przyjąć do wyliczeń położenie Z. w województwie [...] a nie [...], gdyż jest to korzystniejsze dla strony, jest nie do przyjęcia. Otóż organy mają obowiązek rzeczywistego ustalenia miejsca położenia pozostawionej poza granicami Polski nieruchomości. Jak prawidłowo wskazały organy, z powołaniem się na obowiązujące przepisy prawa, miasto Z. położone było na terenie województwa [...] i dlatego wskaźnikiem do ustalenia wartości pozostawionej nieruchomości jest zgodnie z art. 11 ust. 2 pkt 2) ustawy współczynnik [...] (obszar porównywalny - woj. [...]). Odnośnie aktualności operatu szacunkowego wskazać należy, że art. 10 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. wyłącza zastosowanie przepisu art. 156 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc przepisu dotyczącego 12 miesięcznego wykorzystania operatu do celu, dla którego został sporządzony i potwierdzeniu go po upływie tego okresu w sposób przewidziany w art. 156 ust. 4 zd.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Niezasadny jest zarzut odmówienia przymiotu strony P.D.. Jak wskazały organy spadkobiercy P.D. nie ujawnili dotychczas swoich praw. Kiedy zgłoszą się, sprawa rekompensaty będzie rozpoznana w odrębnym postępowaniu. Jak trafnie wskazał organ w zaskarżonej decyzji, błędny jest zarzut naruszenia art. 10 kpa. Skarżący miał możliwość wypowiadania się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z czego bardzo aktywnie korzystał, oraz miał możliwość zgłaszania uwag i przedstawiania dowodów.