I SA/Wa 1595/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu 4 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] Wójt Gminy [...] (dalej też jako organ I instancji/wójt) odmówił przyznania M. D. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – H. B. W podstawie wskazał na art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako ustawa). Decyzją z [...] maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej też jako organ II instancji/kolegium) utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu decyzji kolegium wskazało, że dokonana przez organ I instancji wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 była nieprawidłowa, gdyż konsekwencją ww. wyroku jest niedopuszczalność wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w oparciu o tę część przepisu, która została uznana za niezgodną z Konstytucją. Pomimo tego w ocenie organu II instancji decyzję wójta należało utrzymać w mocy z uwagi na niespełnienie przez skarżącą innej przesłanki przyznania świadczenia. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie organu II instancji w niniejszej sprawie zarówno fakt, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, H. B. jak również fakt, że matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji nie budzi wątpliwości. Okolicznością sporną jest natomiast niepodejmowanie lub rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Kolegium uznało, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca nie jest osobą rezygnującą lub niepodejmującą zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z zeznań skarżącej, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej wynika, że nie pracuje, jest osobą rozwiedzioną, wychowuje córkę, zaś opieka nad matką zajmuje jej 3-4 godziny dziennie. Jak wyjaśniło kolegium, dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest istnienie bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z uwagi na brak takiego związku w niniejszej sprawie, w ocenie organu II instancji należało odmówić przyznania świadczenia. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wskazała, że nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zarzuciła organowi: 1. naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy; 2. naruszenie art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako kpa) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I Instancji, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zasądzenie kosztów sądowych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uroszczonym. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Stanowisko organu II instancji w zakresie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy w stosunku do osób do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia znajduje oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, stanowisko to Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela i przyjmuje jako własne. Fakt, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz fakt, że matka skarżącej posiada orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji także nie budzi wątpliwości Sądu i nie był w sprawie kwestionowany. Istota sporu sprowadza się do tego, czy skarżąca rezygnuje z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ II instancji zasadnie wskazał, że z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jednoznacznie wskazuje zatem, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. W realiach niniejszej sprawy należy wskazać, że H. B. została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z [...] października 2017 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy świadectwa pracy skarżącej wynika, że była zatrudniona w okresie od [...] sierpnia 1998 r. do [...] kwietnia 2018 r. na stanowisku operatora maszyn szyjących. Datę ustalenia niepełnosprawności dzieli zatem niemal pół roku od daty zaprzestania zatrudnienia przez skarżącą, przy czym niepełnosprawność ta musiała powstać jeszcze wcześniej, przed wydaniem orzeczenia. Świadczy to o braku bezpośredniego związku a ponadto pokazuje, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad matką jest możliwe do pogodzenia z pracą zawodową, tym bardziej że z oświadczenia skarżącej wynika, że sprawowanie opieki zajmuje jej dziennie 3-4 godziny. Opieki sprawowanej w takiej formie nie można utożsamiać z całkowitą niemożliwością podjęcia zatrudnienia. W takim przypadku adekwatne jest korzystanie ze świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, który, jak wynika z akt sprawy, skarżąca pobiera od kilku lat. Ani data ustalenia niepełnosprawności u matki skarżącej, ani data rezygnacji z zatrudnienia, ani forma w jakiej sprawowana jest opieka nad niepełnosprawną, jak również jej zakres, nie wskazują na związek z niepodejmowaniem przez skarżącą pracy w ogóle. W świetle powyższych okoliczności zasadnie organ uznał, że w sprawie zachodzi brak bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowania przez nią pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo organ II instancji wywiódł, że świadczenie pielęgnacyjnej nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz tylko do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu - a nie z innych powodów - zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu dla osób niezatrudnionych. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) Sąd skargę oddalił. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 ani 80 kpa a w konsekwencji i do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Stanowisko kolegium zostało uzasadnione odpowiednio do wymogów z art. 107 § 3 kpa.