I SA/Wa 1600/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę J. K. wnioskiem z dnia 1.04.2010 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] W. o "pomoc na [...]". Organ I instancji wszczął na skutek tego wniosku dwa odrębne postępowania, zakończone dwoma decyzjami. Najpierw Prezydent W. decyzją z dnia [...].04.2010 r. nr [...] przyznał wnioskodawczyni specjalny zasiłek celowy na [...] w wysokości [...] zł (art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej – Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej: ups). Następnie, ten sam organ decyzją z dnia [...].04.2010 r. nr [...] odmówił J. K., przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup [...] w kwietniu 2010 r. Odmawiając specjalnego zasiłku celowego na zakup [...] Prezydent W. ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jej dochód w postaci emerytury wynosi [...] zł miesięcznie. J. K. przekracza więc kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ups). W takiej sytuacji świadczenie z pomocy społecznej może być jej przyznane tylko w formie specjalnego zasiłku celowego (art. 41 ups), który może być przyznany także w wypadku przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, ale tylko w szczególnych przypadkach. Organ stwierdził, że już udzielona wnioskodawczyni pomoc w kwietniu 2010 r. przekracza średnią wysokość przyznawanej pomocy na zasiłki celowe (ok. [...] zł), w związku z czym nie w każdym czasie możliwe jest spełnienie oczekiwań wnioskodawczymi. J. K. wniosła odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...].04.2010 r., w którym podniosła, że z usług pomocy społecznej korzysta już od dziesięciu lat i nigdy w tym czasie nie otrzymała świadczeń na [...]. Średnio dwa razy w roku przyznawana jest jej pomoc na [...], co nie jest dla niej pomocą wystarczającą. Jej emerytura, jak podaje w odwołaniu, wynosi obecnie [...] zł plus dodatek pielęgnacyjny, co przy jej licznych [...] powoduje, że ciągle brakuje jej na [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...].06.2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po omówieniu, jakie są zadania pomocy społecznej (art. 3 ups), SKO przywołało orzecznictwo sądowe, z którego wynika, że rozpatrując sprawę o zasiłek celowy dla osoby przekraczającej kryterium dochodowe, organ powinien rozważyć, czy w okolicznościach danej sprawy nie występuje szczególny przypadek, uprawniający do specjalnego zasiłku celowego. Dalej podało, jak w orzecznictwie rozumiany jest szczególny przypadek, na gruncie art. 41 ups (sytuacje zupełnie wyjątkowe, a przyznanie takiego zasiłku nie jest obowiązkiem organu). W ocenie SKO organ I instancji szczegółowo uzasadnił powody odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego, gdyż zasiłek celowy z art. 39 ust. 1 i 2 ups na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych jak np. żywność, odzież, nie może być odwołującej się przyznany z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. K. W skardze podniosła, że z OPS otrzymuje pomoc sporadycznie, raz na parę miesięcy i nie rozumie podawanych wyliczeń dotyczących przekroczenia przez nią "limitu" (prawdopodobnie chodzi o podawaną przez organ I instancji średnią wysokość zasiłków celowych). Ponadto używa argumentów podobnych jak w odwołaniu, o wysokich kosztach [...] i braku pieniędzy na [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie mogła zostać uwzględniona. W ocenie sądu organy obydwu instancji zasadnie przyjęły, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł miesięcznie (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Sama skarżąca podaje, że jej emerytura wynosi [...] zł plus dodatek pielęgnacyjny. W takiej sytuacji przedmiotem rozważań mogło być tylko przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku celowego, w oparciu o 41 u.p.s. w zw. z art. 7 K.p.a., nakazującym załatwienie sprawy, mając na względzie słuszny interes strony, przy uwzględnieniu interesu społecznego. Elastyczność w przyznawaniu pomocy pieniężnej wyrażają przepisy o szczególnych przypadkach wypłaty zasiłków, tj. art. 40 i 41 u.p.s. Wspólnym zakresem regulacji obydwu przepisów jest możliwość udzielenia pomocy osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe. Może to mieć miejsce wówczas, gdy wystąpiło zdarzenie losowe, stan klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 u.p.s.) albo w szczególnie uzasadnionych przypadkach (art. 41 u.p.s.). "Odnośnie do zasiłku celowego postanowienia obydwu artykułów częściowo się pokrywają, stąd też wyodrębnienie art. 41 nie było niezbędne. Zdarzenie losowe, stan klęski żywiołowej lub ekologicznej zapewne są szczególnie uzasadnionymi przypadkami przyznania pomocy, o których mowa w komentowanym artykule [41]. Artykuł 40 można potraktować jako lex specialis wobec art. 41, a różnica w obu regulacjach sprowadza się do tego, że zasiłek celowy przyznany na podstawie art. 40 nie podlega obowiązkowemu zwrotowi (choć organ może zastrzec co innego). Oprócz zasiłku celowego w szczególnych przypadkach organ może przyznać zasiłek okresowy oraz pomoc rzeczową. Udzielenie tych świadczeń podmiotom przekraczającym kryteria dochodowe obwarowane jest obowiązkiem zwrotu w części lub całości otrzymanej pomocy. Warunek taki nie dotyczy przyznania zasiłku celowego w związku ze zdarzeniem losowym, klęską żywiołową lub ekologiczną." (Komentarz do art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II.). W tej sytuacji "przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany ‘w szczególnie uzasadnionych przypadkach’, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe." (por wyrok NSA z 19.01.2006 r. I OSK 777/05, LEX nr 194414). Jakiego rodzaju okoliczności powinny uprawniać do specjalnego zasiłku celowego wskazuje też wyrok NSA z 28.08.2008 r. OSK 1416/07, LEX nr 489088. "Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości." Za takie zdarzenie trudno jest uznać przewlekłe choroby skarżącej, skutkiem czego koszty ich leczenia wpływają na realizację innych potrzeb bytowych, w tym w zakresie [...], zaspokajanych w formie zwykłego zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.), pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Jeśli kryterium dochodowe jest przekroczone, a jednocześnie potrzeby bytowe nie są wywołane zbiegiem wydarzeń wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości i nie są okazjonalne, to w sytuacji zaliczenia wskazanych potrzeb bytowych do zwykłych, a nie specjalnych zadań pomocy społecznej, trudno uznać, że zaszła konieczność udzielenia skarżącej specjalnego zasiłku celowego na [...]. Jeśli w ogóle taki zasiłek miałby być skarżącej przyznany, to w ocenie sądu organy słusznie wybrały, przyznając go na [...]. W okolicznościach tej sprawy negatywne rozpatrzenie wniosku skarżącej pod kątem specjalnego zasiłku celowego na [...], nie stanowiło – w ocenie sądu - naruszenia art. 7 K.p.a., z punktu widzenia słusznego interesu strony. Ograniczona wysokość środków budżetowych pozostających do dyspozycji organu w kwietniu 2010 r., o czym wspomina organ I instancji, również przemawia za takim rozstrzygnięciem. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.