I SA/Wa 1615/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę Decyzją Wójta Gminy R. z [...] czerwca 2016 r. nr [...] przyznano J. W. świadczenie wychowawcze na drugie dziecko – E. W. za okres od [...] czerwca 2016 r. do [...] września 2017 r. Decyzją tego samego organu z [...] października 2018 r. nr [...] uznano świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. na E. W. w kwocie 500 złotych miesięcznie za nienależnie pobrane i zobowiązano do jego zwrotu w wysokości [...] złotych wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...] złotych. Decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej też jako organ/kolegium) utrzymało powyższą decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 czerwca 2019r. sygn. akt I SA/Wa 137/19 uchylił decyzję I i II instancji zalecając organom ustalenie stanu faktycznego, uzupełnienie postępowania wyjaśniającego w zakresie dotyczącym przesłanek wynikających z art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej jako ustawa) i odpowiednie uzasadnienie decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Wójt Gminy R. uznał świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. na E. W. w kwocie 500 złotych miesięcznie za nienależnie pobrane, i zobowiązał do jego zwrotu w wysokości [...] złotych wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] kolegium utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu ww. decyzji kolegium wskazało, że organ I instancji wywiązał się z zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. [...] września 2018 r. do organu I instancji wpłynął wyrok Sądu Rejonowego dla [...], sygn. akt [...] z [...] października 2006 r. zasądzający alimenty od J. W. na córkę J. W. Organ przyjął, że występując z wnioskiem o przyznanie świadczenia za okres 2016/2017 J. W. zaliczył do składu rodziny córkę z poprzedniego związku – J. W., podczas gdy jak ustalono w postępowaniu, zamieszkuje ona stale z matką K. L. W ocenie organu zarówno z art. 2 ust. 16 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2019 r. jak i z art. 4 ust. 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym obecnie wynika, że świadczenie przysługuje matce albo ojcu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, który stanowi, że w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców, kwotę świadczenia ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy przysługującej kwoty świadczenia za dany miesiąc. Organ podniósł, że z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że do stwierdzenia, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną niezbędny jest wyrok sądu rodzinnego wydany w konkretnej sprawie. W niniejszej sprawie wyrok taki nie zapadł, a zatem świadczenie przysługuje wyłącznie temu z rodziców, z którym dziecko stale zamieszkuje. W dalszej kolejności organ wywiódł, że zgodnie z art. 25 ust. 1 i 3 ustawy osoba, która pobrała świadczenie nienależnie jest zobowiązana do jego zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Stosownie do ust. 2 pkt 2 ww. przepisu, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie. W ocenie organu okoliczność taka zaistniała w niniejszej sprawie, jako że J. W. był pouczony o tym w jakich okolicznościach świadczenie przysługuje, a mimo to wpisał w skład rodziny (zdefiniowanej dla celów ustawowych) córkę która stale z nim nie zamieszkuje, pomimo braku wyroku orzekającego opiekę naprzemienną. Skargę na powyższą decyzję złożył J. W. (dalej jako skarżący) i wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych, zarzucając Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj.: a. art. 2 ust. 16 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2019 r., poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że faktyczne wykonywanie opieki naprzemiennej przez rodziców dziecka, wobec braku orzeczenia sądu w tym przedmiocie wyklucza zaliczenie dziecka do rodziny obu rodziców; b. art. 25 ust. 1 i 2 ustawy, poprzez uznanie pobranego przez skarżącego świadczenia za nienależne, pomimo braku przesłanek do uznania, że skarżący miał świadomość, że świadczenie na E. W. mu nie przysługuje; 2. przepisów postępowania, tj. art. 7-9, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej kpa), które to naruszenie mogło mieć wpływ na ocenę czy skarżący był świadomy, a jeśli tak to od kiedy był świadomy faktu braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Niniejsza sprawa dotyczy uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu ww. świadczenia przyznanego na okres od [...] kwietnia 2016r. do [...] września 2017 r. Zastosowanie znajdują tu przepisy ustawy obowiązujące na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczenia, tj. w brzmieniu obowiązującym do [...] lipca 2019 r. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługiwało w wysokości 500 złotych miesięcznie na dziecko w rodzinie, przy czym zgodnie z ust. 3 i 4 ww. przepisu, świadczenie na pierwsze dziecko przysługiwało wyłącznie w przypadku spełnienia kryterium dochodowego, zaś w pozostałych przypadkach dopiero na drugie i kolejne dziecko w rodzinie. Definicja rodziny zawarta została w art. 2 ust. 16 ustawy. Za rodzinę uznawano m.in. małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, zaś w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Art. 5 ust. 2a przewidywał z kolei, że W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W świetle powyższych regulacji nie ulega wątpliwości, że aby można było zaliczyć dziecko do członków rodziny w rozumieniu art. 2 ust. 16 ustawy wymagane było jego wspólne zamieszkiwanie razem z rodzicem lub wyrok orzekający opiekę naprzemienną. Jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym, córka skarżącego – J. W. – zamieszkuje stale z matką i nigdy nie zamieszkiwała na stałe razem ze skarżącym, nie został również w stosunku do niej wydany wyrok orzekający opiekę naprzemienną obojga rodziców. Ustalenia te nie zostały zakwestionowane w postępowaniu. W świetle przywołanych przepisów warunkiem zaistnienia opieki naprzemiennej jest istnienie odpowiedniego orzeczenia sądowego w tym zakresie. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 61/20 - gdzie skład orzekający stwierdził, że "nawet oświadczenia rodziców rozwiedzionych o zgodnym sposobie sprawowania opieki nad dzieckiem nie mogą zastąpić wymaganego przez ustawę orzeczenia sądu. O istnieniu opieki naprzemiennej nie można bowiem - w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego - domniemywać. Skoro ustawodawca definiując pojęcie rodziny, wprost wskazał, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną musi wynikać z orzeczenia sądu, to w konsekwencji przyjąć należy, iż organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub rozłączeniu"). Gdyby nawet przyjąć pogląd przeciwny, tj., że w szczególnych okolicznościach możliwe jest zaproponowanie innej wykładni art. 2 ust. 16 ustawy, to w rozpatrywanej sprawie nie można mówić nawet o faktycznej "opiece naprzemiennej", gdyż z treści oświadczeń obojga rodziców wynika, że J. W. nigdy nie zamieszkiwała stale z ojcem, nigdy nawet nie mieszkała u niego dłużej niż kilka dni. Taki stan nie odpowiada warunkom opieki naprzemiennej. Wobec powyższego organy obu instancji prawidłowo wywiodły, że w przywołanych okolicznościach sprawy J. W. nie powinna zostać zaliczona jako pierwsze dziecko do rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy. W tej sytuacji E. W. nie był drugim dzieckiem w rodzinie skarżącego, ale pierwszym, na które zgodnie z przepisami ustawy obowiązującymi na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczenia, tj. [...] czerwca 2016 r. świadczenie nie przysługiwało. W ocenie Sądu nieuzasadnione jest twierdzenie, że skarżący nie był świadomy tego, że świadczenie mu nie przysługuje. Wypełniony przez skarżącego wniosek o przyznanie świadczenia zawiera szczegółowe pouczenia w zakresie trybu i sposobu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze, wymaganych dokumentach i informacjach oraz konsekwencjach podania nieprawidłowych informacji. Reasumując, organy obu instancji poprawnie wskazały, że przyznane świadczenie zostało nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy i zgodnie z art. 25 ust. 1 i 3 podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).