I SA/Wa 162/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 162/17 o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 162/17. D.P. wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 162/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że nie zachodzą okoliczności, które wskazywałyby, że sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskodawczyni, nie pozwala jej pokrywać wydatków na konieczne utrzymanie, a zarazem ponieść we własnym zakresie koszty wynikające z prowadzenia postępowania sądowego, w tym w szczególności ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, celem doprowadzenia do przeprowadzenia kontroli instancyjnej orzeczenia Sądu I instancji z dnia 23 maja 2017 r. Referendarz ustalił, że wydatki gospodarstwa domowego skarżącej pozostają w znacznej dysproporcji względem uzyskiwanych dochodów. Jeżeli bowiem przyjąć, iż wydatki stałe rodziny wynoszą około [...] zł, a dochody przekraczają nieznacznie kwotę [...] zł, to pozostającą kwotę (około [...] zł) należy traktować jako źródło, z którego członkowie rodziny mogą pokrywać inne zobowiązania. Przedstawione oświadczenie stwierdzające, że uzyskiwana "nadwyżka" jest traktowana przez stronę jako "zabezpieczenie" potrzeb bytowych oraz wydatków na leczenie, nie daje jakichkolwiek podstaw do uznania, by wskazane środki – zgodnie z sugestią sformułowaną we wniosku - mogły zostać wyłączone z rozważanej w tym postępowaniu oceny możliwości partycypowania strony w kosztach postępowania. Wskazane środki powinny być traktowane jako źródło wydatków na konieczne leczenie, jeżeli nie mieszczą się w wysokości stale ponoszonych wydatków koniecznych w ramach deklarowanej kwoty [...] zł. Przypomniał, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż posiadanie przez stronę oszczędności, podobnie jak i innych wolnych od obciążeń składników majątku, każe uznawać, że strona jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Uzyskiwanie przez wnioskodawczynię wysokich dochodów, jak i posiadany majątek nieruchomy, którego wartość strona szacuje na kwotę ponad [...] mln zł, nie pozwalają zaliczyć skarżącej do osób, które pozostają w stanie ubóstwa. A tylko po spełnieniu tego warunku przyjąć można, że osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy swoje żądanie sformułowała w oparciu o rzeczywiste i obiektywne przyczyny postrzegania siebie jako osoby nieposiadającej środków na prowadzenie postępowania przez sądem administracyjnym. Powyższe orzeczenie zostało doręczone skarżącej w dniu 24 sierpnia 2017 r. W dniu 31 sierpnia 2017 r. wnioskodawczyni złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia. Strona wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w tym opłaty od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu pisma wskazała, że z uwagi na koszty prowadzenia i utrzymania gospodarstwa domowego oraz trwałą, całkowitą niezdolność do pracy niepełnosprawnego męża, jest w trudnej sytuacji materialnej. Wskazała, iż wielu wierzycieli prowadzi egzekucję wobec niej i jej męża (z jej emerytury i zasiłku dla bezrobotnych męża). Zarządzeniem z dnia 18 września 2017 r. Sąd wezwał skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów, na podstawie art. 255, art. 256 pkt 1 ppsa, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przez nadesłanie oświadczenia, czy i w jakiej wysokości prowadzona była egzekucja z emerytury skarżącej lub innych jej dochodów w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów potwierdzających wysokość dokonanej egzekucji z majątku skarżącej, w okresie ostatnich 3 miesięcy. W odpowiedzi wnioskodawczyni oświadczyła, że egzekucja komornicza trwa cały czas w wysokości [...] zł miesięcznie, załączyła m.in. przekazy pocztowe emerytury za miesiące lipiec – wrzesień 2017 r. Wskazała ponadto, iż obecnie trwa postępowanie w oparciu o art. 840 kpc dotyczące pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego przed Sądem Okręgowym w S. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej jako P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie stwierdzić należy, że referendarz dokonał prawidłowej oceny, iż w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę przyznania prawa pomocy. W złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało wskazane, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Posiadają dom jednorodzinny o pow. [..] m2, budynki o pow. [...]m2 i o pow. [...]m2. Na dochody gospodarstwa wnioskodawczyni składają się jej emerytura w wysokości [...] zł netto oraz uzyskiwany czynsz najmu – [...] zł. Jej mąż uzyskuje dochód [...] zł. Łączny dochód wnioskodawczyni i jej męża wynosi zatem [...]. Przy czym wnioskodawczyni zadeklarowała, że ponosi wydatki stałe w wysokości [...] zł. We wniesionym sprzeciwie strona podniosła, że z jej emerytury i zasiłku męża prowadzona jest egzekucja przez wierzycieli. Następnie wskazała, że kwota egzekucji to [...] zł i jest potrącana z emerytury. W świetle powyższego nie można uznać, że D.P. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego, jak też kosztów sądowych. Przypomnieć należy, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie jedynie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu z emerytury (nawet po potrąceniu wynikającym z prowadzonej egzekucji) oraz osiąga dochód z najmu w wysokości [...] zł. Jej małżonek zaś pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Biorąc pod uwagę tylko środki uzyskiwane przez skarżącą z wynajmu i zakładając, że tylko z tej kwoty pokrywa stałe wydatki miesięczne swojego gospodarstwa domowego w wysokości ok. [...] zł, to wskazać należy, iż wnioskodawczyni posiada ponad [...] zł nadwyżki środków pieniężnych miesięcznie. Z tej kwoty może zatem zabezpieczyć odpowiednie środki na prowadzenie postępowania oraz na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Poza tym zaznaczyć należy, że należności względem innych podmiotów nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami względem Skarbu Państwa. Nie można zatem przyjąć, że wnioskodawczyni znajduje się w złej sytuacji materialnej. Nie istnieją bowiem jakiekolwiek obiektywne okoliczności, wskazujące, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika, czy też kosztów sądowych, na obecnym etapie postępowania sądowego. Zdaniem Sądu instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które – jak wnioskodawczyni – subiektywnie ocenia, że nie stać jej pokrycie kosztów postępowania. Sytuacji D.P. nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.