I SA/Wa 1623/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego oddala skargę. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w [...],[...], działka nr [...], o powierzchni [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] oraz nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego tego gruntu wraz z prawem własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1311), decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu, położonego w [...], oznaczonego jako działka nr [...], o powierzchni [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] oraz nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego tego gruntu wraz z prawem własności znajdujących się na nim urządzeń. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Spółka [...] złożyła odwołanie. W jego uzasadnieniu zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. w związku z art. 7, art. 77 oraz art. 107 kpa poprzez jego przedwczesne zastosowanie w sytuacji, gdy nie został ustalony stan faktyczny. Ponadto w ocenie skarżącej Spółki Wojewoda naruszył art. 97 § 1 pkt 4 kpa, bowiem nie zawiesił postępowania do czasu ustalenia prawidłowości wpisu w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości. Rozpatrując odwołanie, Minister Inwestycji i Rozwoju stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że oceniana decyzja z dnia [...] kwietnia 2019 r. została wydana między innymi na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego [...]. Organ przywołał treść tego przepisu i wyjaśnił, że przepis ten ma na celu uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r., linia kolejowa oznacza drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy). Organ II instancji wyjaśnił, że przywołany art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego [...] określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a [...] miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] Z treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej m.in. dla przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] wynika, że w dziale II tej księgi wieczystej jako właściciel przedmiotowej działki ujawniony jest Skarb Państwa, na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1953 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa szeregu gruntów, w tym przedmiotowej nieruchomości o powierzchni [...], stanowiącej wówczas własność [...]. Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu 28 lutego 2003 r. własność Skarbu Państwa, a zatem nie została spełniona jedna z ustawowych przesłanek z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, że zaskarżona decyzja została wydania pomimo braku wcześniejszego ustalenia prawidłowości wpisu w dziale II księgi wieczystej nr [...] ujawniającego Skarb Państwa jako właściciela przedmiotowej działki nr [...], na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1953 r., organ II instancji wskazał, że w aktach przedmiotowej sprawy brak jest dokumentów, które mogłyby poddawać w wątpliwość prawidłowość ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. W dziale III księgi wieczystej nr [...] brak jest ostrzeżeń dotyczących wpisu ujawniającego Skarb Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Stosownie do art. 10 ww. ustawy powództwo o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest w zasadzie jedynym sposobem wzruszenia tego domniemania (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2010 r. syg. akt III CZP 134/09). Jak wynika z akt sprawy, nie zostały podjęte w tej sprawie jakiekolwiek czynności. Skoro zatem przedmiotowa działka stanowiła własność Skarbu Państwa według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. Minister Inwestycji i Rozwoju obowiązany był utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody. Organ II instancji wyjaśnił dodatkowo, że pozostawanie przedmiotowego gruntu w posiadaniu [...] oraz jego zajęcie pod linię kolejową według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. pozostają w tym przypadku bez znaczenia, skoro działka nr [...] stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu 28 lutego 2003 r. Na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła Spółka [...]. W jej uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: 1 - przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, czyli art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 2019 r. pomimo tego, że zaskarżona decyzja winna zostać uchylona, 2 - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, czyli: - art. 7, art. 8, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez zastosowanie normy prawa materialnego do nienależycie ustalonego stanu faktycznego oraz brak wyjaśnienia, z jakiego powodu organ odmówił mocy dowodowej dokumentom, znajdującym się w aktach sprawy, - art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania, - art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do uwłaszczenia [...] przedmiotową nieruchomością, podczas gdy [...] przedłożyła nie budzący wątpliwości dowód, że w dniu 28 lutego 2003 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła grunt kolejowy i nie stanowiła własności Skarbu Państwa. W uzasadnieniu skargi skarżąca Spółka przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniosła m.in., że wobec oczywistej sprzeczności treści wpisu w księdze wieczystej z treścią innych dokumentów, zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, organ administracji winien był podjąć działania w kierunku poczynienia w sprawie ustaleń, zmierzających do wyjaśnienia zaistniałych rozbieżności. W ocenie skarżącej Spółki, w związku z powyższym zaistniały przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania przez organ administracji. Ponieważ tego nie uczynił, to w ocenie strony skarżącej za przedwczesne należy uznać wydanie decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1311, ze zm.). Przepis ten w ust. 1 i 2 stanowi, że grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...], niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Do gruntów, o których mowa w ust. 1, [...] przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach. Przepis ten określa trzy przesłanki, od których łącznego spełnienia uzależnione jest nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntów, a przez [...] prawa użytkowania wieczystego tych gruntów i własności znajdujących się na nim naniesień. Są to: - zagospodarowanie w dniu 28 lutego 2003 r. gruntu infrastrukturą techniczną, która stanowi linię kolejową, - władanie gruntem w tej dacie przez [...] oraz - nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub [...] prawa własności do tego gruntu. Podkreślić należy, że skutkiem wejścia w życie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" było przejście z mocy prawa na własność Państwa (i w użytkowanie wieczyste Skarżącej Spółki) własności opisanych w tym przepisie gruntów niestanowiących własności Skarbowi Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub [...]. Oznacza to, że decyzja organu wojewódzkiego ma charakter jedynie deklaratoryjny. Potwierdza ona zaistnienie w dniu 1 czerwca 2003 r. przesłanek określonych w powołanym przepisie. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji uznały, opierając się na istniejącym w prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości księdze wieczystej nr [...] wpisie jako jej właściciela Skarbu Państwa, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały łącznie spełnione przesłanki wynikające z art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" i odmówiły stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności spornego gruntu (działki nr [...]) oraz nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego tego gruntu wraz z prawem własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Skarżąca Spółka uważa natomiast, że w zaistniałej sytuacji organy winny były zawiesić wszczęte postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Jak bowiem wynika z akt sprawy, wpis własności Skarbu Państwa, istniejący także w dniu 1 czerwca 2003 r., znajduje potwierdzenie w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach. Z treści zawiadomienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 1969 r. znajdującego się w aktach sprawy, skierowanego do Panów [...], wynika bowiem, że z księgi wieczystej wykaz [...] odłączono parcelę o powierzchni [...], dla której urządzono nową księgę wieczystą nr [...], w której jako jej właściciela wpisano Skarb Państwa w zarządzie i użytkowaniu [...]. Natomiast z treści księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla spornej działki nr [...] bezspornie wynika, że jej właścicielem jest Prezydent [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, czyli organ reprezentujący Skarb Państwa. Podstawą tego wpisu jest natomiast orzeczenie wywłaszczeniowe Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1953 r. nr [...], którego kopia znajduje się w aktach sprawy. Z treści tego orzeczenia wynika, że Skarb Państwa wywłaszczył m.in. [...] z własności przedmiotowej działki na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. Za to wywłaszczenie, jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy kopii orzeczenia Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1954 r. nr [...][...] przyznane zostało odszkodowanie. Z treści księgi wieczystej nr [...] wynika również, że na podstawie zaświadczenia Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej działka nr [...] jest własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...]. Ponieważ te akty zostały podjęte już po dniu 1 czerwca 2003 r., nie mają doniosłości prawnej w rozpatrywanej sprawie. Dokumenty te potwierdzają, że w dniu 1 czerwca 2003 r. na skutek wywłaszczenia właścicielem obecnej działki nr [...] był Skarb Państwa. Z akt sprawy wynika, że nie zostały odpowiednio zaktualizowane zapisy w ewidencji gruntów, z których to dokumentów zdaje się skarżąca Spółka wywodzić, że przedmiotowa działka nr [...] była i jest własnością osób fizycznych, czyli [...] (innych dowodów na ten fakt skarżąca nie przedstawiła). Nieprawidłowe zapisy ewidencji gruntów nie zmieniają jednak sytuacji prawnej spornej działki. Zapisy ewidencji gruntów nie mogą bowiem tworzyć tytułów prawnych do konkretnych nieruchomości. Decydujące znaczenie w zakresie możliwości ustalenia właściciela nieruchomości mają wpisy w odpowiedniej księdze wieczystej (w niniejszej sprawie jest to księga wieczysta nr [...]). Z nich natomiast bezspornie wynika, że właścicielem działki nr [...] w dniu 1 czerwca 2003 r. był i jest obecnie Skarb Państwa. Prawidłowo zatem organy orzekające ustaliły, że w rozpatrywanej sprawie sporna nieruchomość stanowiła w dniu 28 lutego 2003 r. własność Skarbu Państwa, a zatem nie została spełniona jedna z ustawowych przesłanek z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Wyjaśnić przy tym należy, że błędne wpisy w ewidencji gruntów w zakresie określenia właściciela gruntu nie stanowią podstawy do zmiany odpowiednich zapisów w księdze wieczystej. Wręcz odwrotnie, jeśli zaistnieje taka niezgodność, to zapisy ewidencji gruntów muszą zostać doprowadzone do stanu zgodnego z zapisami w księdze wieczystej dotyczącymi osoby właściciela i jego tytułu prawnego. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie, wbrew przekonaniu skarżącej Spółki, nie zaistniały podstawy do obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, brak było bowiem zagadnienia wstępnego, które wymagałoby uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd. Dodatkowo jedynie wyjaśnić należy, że w kompetencji organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne nie leży rozstrzyganie ewentualnego sporu o prawo wpisane do księgi wieczystej, który jest sporem z zakresu prawa cywilnego (art. 1 w zw. z art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Takie stanowisko zostało zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyroki NSA z dnia: 28 stycznia 2005 r. sygn. akt I OSK 1064/04; 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 579/07; 22 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1823/11; 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 499/11). Z treści art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 707 ze zm.) wynika natomiast domniemanie prawne, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to działa na korzyść osoby wpisanej do księgi wieczystej. Obalenie tego domniemania mogłoby nastąpić jedynie w postępowaniu cywilnym. Trzeba mieć na uwadze, że wpis prawa własności Skarbu Państwa widniejący w księdze wieczystej nr [...] był w dacie 1 czerwca 2003 r. prawomocnym orzeczeniem sądowym (art. 626(8) § 6 kodeksu postępowania cywilnego) i w związku z tym orzekający organ administracji publicznej jest nim związany (art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego). Wszelkie spory o prawa do rzeczy nieruchomej wpisane w księdze wieczystej (w tym w dacie 1 czerwca 2003 r.) pozostają poza przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". W postępowaniu tym organ jest związany prawomocnym wpisem w księdze wieczystej. Niezależnie od przedstawionego wyżej poglądu co do właściwości sądów powszechnych do rozstrzygania o prawidłowości istniejącego wpisu w księdze wieczystej, należy podkreślić, że skarżąca Spółka nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu, który potwierdzałby, że stan prawny spornej nieruchomości przedstawiał się inaczej niż opisano w księdze wieczystej. Podsumowując, ujawniony w księdze wieczystej stan prawny nieruchomości, istniejący w dacie 1 czerwca 2003 r. wskazuje wprost, że sporna nieruchomość na ten dzień stanowiła własność Skarbu Państwa. Wpis do księgi wieczystej – zgodnie z art. 626(8) § 6 kodeksu postępowania cywilnego - jest zaś orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił to bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), a który to pogląd podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym treści wpisów własności w tychże księgach (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14). Brak jest zatem podstaw prawnych do uznania zasadności postawionego w skardze zarzutu naruszenia przez organy orzekające art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Wbrew zarzutom skargi organy administracji publicznej prowadziły przedmiotowe postępowanie administracyjne w sposób prawidłowy, dokładnie ustaliły stan faktyczny i prawny w sprawie, a także właściwie zastosowały zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i przepisy prawa materialnego, a powody podjętych rozstrzygnięć wyczerpująco przedstawiły w uzasadnieniach wydanych decyzji. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji.