I SA/Wa 1625/17
WyrokWSA w Warszawie2018-04-18
Skład orzekający: Dariusz Chaciński, Joanna Skiba, Elżbieta Sobielarska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja stwierdzająca nieważność decyzji komunalizacyjnej, wydana po upływie znacznego czasu od jej wydania, może zostać uchylona ze względu na nieodwracalne skutki prawne, które wywołała, pomimo rażącego naruszenia prawa materialnego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu, stwierdzające nieważność decyzji Wojewody z 1992 r. w części dotyczącej nabycia przez Gminę L. udziału 3/8 w prawie własności nieruchomości. Sąd uznał, że organ nadzoru nieprawidłowo ocenił skutki prawne decyzji Wojewody, nie badając, czy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, w szczególności poprzez ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości, co uniemożliwiałoby przywrócenie współwłasności osobom fizycznym. Sąd stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 46/13 nie kreuje automatycznie negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji po upływie znacznego czasu, a wymaga dalszej analizy przez organ.Stan faktyczny
Gmina Miasto Ł. zaskarżyła decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która utrzymała w mocy własną decyzję stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody z 1992 r. w części dotyczącej nabycia przez Gminę L. udziału 3/8 w prawie własności nieruchomości. Gmina zarzuciła naruszenie art. 2 Konstytucji RP w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego P 46/13, argumentując, że po upływie znacznego czasu od wydania decyzji komunalizacyjnej nie można jej stwierdzić jako nieważnej. Sąd uznał skargę za zasadną, ale z innych przyczyn niż podniesione przez skarżącą, wskazując na brak analizy przez organ nadzoru nieodwracalnych skutków prawnych decyzji.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2017 r. Zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Gminy Miasto Ł. kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi Gminy Miasto Ł. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Gminy Miasto Ł. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., w części stwierdzającej nabycie przez Gminę L. z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 1992 r. stwierdził nabycie przez Gminę L. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część tej decyzji.
M. G. pismem z 3 października 2016 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Gminę L. udziału w wysokości 3/8 prawa własności przedmiotowej nieruchomości.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] kwietnia 2017 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w części stwierdzającej nabycie przez Gminę L. z mocy prawa nieodpłatnie udziału w wysokości 3/8 w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...].
Miasto L. wystąpiło z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji wskazał, że komunalizacja na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (dalej: ustawa komunalizacyjna), dotyczy jedynie mienia ogólnonarodowego (państwowego), należącego do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy te pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, stanowiącego materialnoprawną podstawę decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące m.in. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej.
Minister wskazał, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że w postanowieniu z [...] lipca 1986 r., [...], Sąd Rejonowy [...] stwierdził, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem 2/8 części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. Hip. Nr [...], rep. Hip. Nr [...]. Postanowieniem Sądu Powiatowego [...] z [...] czerwca 1960 r., [...], stwierdzone zostało, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem 6/8 części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że przedmiotowa nieruchomość jest majątkiem opuszczonym i jest w posiadaniu Skarbu Państwa od 1945 r., a poprzedni właściciele są nieznani z miejsca pobytu względnie nie roszczą sobie pretensji i nie płacą podatków z tej nieruchomości od 1945 r.
Prawomocnym postanowieniem z [...] maja 2011 r., [...], Sąd Rejonowy [...] zmienił prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego [...] z [...] czerwca 1960 r., [...], w ten sposób, że: po pierwsze - stwierdził, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...], rep. hip. nr [...] obecnie uregulowanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] w zakresie udziałów wynoszących 3/8 części we współwłasności nieruchomości należących do M. S., P. S. i Z. z P. v. Z. v. Z.; i – po drugie – oddalił wniosek w części stwierdzenia, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...], rep. hip. Nr [...] obecnie uregulowanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] w zakresie udziałów wynoszących 3/8 części we współwłasności nieruchomości należących do C. G., C. z O. G. i M. G.
Skarb Państwa nie był zatem właścicielem nieruchomości, o której mowa w decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., w wysokości 3/8 udziału w prawie jej własności należących wcześniej do C. G., C. z O. G. i M. G. Co więcej, powyższe oznacza, że przedmiotowa nieruchomość we wskazanej powyżej części stanowi własność osób fizycznych. Decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., w części wskazanej powyżej, w sposób rażący naruszyła art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, co z kolei uznać należy za wypełnienie przesłanki zobowiązującej do stwierdzenia nieważności decyzji, wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Organ zaznaczył, że przy ponownym rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy uwzględnił również treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13. W niniejszej sprawie stwierdzona została nieważność decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., gdyż Gmina Miasto L. w istocie nie stała się właścicielem w udziale wynoszącym 3/8 prawa własności spornej nieruchomości, bowiem zmiana prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego [...] z [...] czerwca 1960 r., [...], spowodowała przywrócenie prawa własności w tej części osobie prywatnej. Organ zaznaczył, że Gmina jest podmiotem publicznym i jej interes nie może mieć pierwszeństwa przed interesem obywatela. Intencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. była ochrona obywatela. Jednocześnie organ stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.
Gmina Miasto L. wniosła skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2017 r. Wskazała na jej niezgodności z prawem, tj. naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. W uzasadnieniu skargi wskazała, że jeżeli Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13, stwierdził, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - to brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. Zgodnie bowiem z tym wyrokiem, wskazany przepis traci moc w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Skoro decyzja Wojewody [...] o komunalizacji ww. części nieruchomości została podjęta [...] grudnia 1992 r. i biorąc pod uwagę ponad 10-letni okres czasu do dnia wydania decyzji nadzorczej, tj. do [...] kwietnia 2017 r., występuje uzasadniona wątpliwość, czy w tym dniu możliwe jest stwierdzenie jej nieważności, biorąc pod uwagę fakt, iż z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 k.p.a., brak jest podstawy prawnej do podjęcia takich działań. Skoro Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji – to nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji podjętej [...] grudnia 1992 r. Tym bardziej, że gmina Miasto L. nie może ponosić odpowiedzialności za nieprawidłowości dotyczące przejęcia rzeczonego mienia na rzecz Skarbu Państwa. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu, jednakże z powodów innych, niż zarzuty w niej podniesione (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rażące naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej jest w niniejszej sprawie oczywiste, zważywszy na bezsporną okoliczność zmiany postanowienia Sądu Powiatowego [...] z [...] czerwca 1960 r., [...] – postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] maja 2011 r., [...] – w wyniku czego oddalony został wniosek w części dotyczącej stwierdzenia, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia (zasiedzenia) jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...], rep. hip. Nr [...] obecnie uregulowanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] w zakresie udziałów wynoszących 3/8 części we współwłasności nieruchomości należących do C. G., C. z O. G. i M. G. Orzeczenie powyższe przesądza, że Skarb Państwa nie był w dniu komunalizacji z mocy prawa (27 maja 1990 r.) właścicielem przedmiotowej nieruchomości w udziale 3/8. Z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej wynika natomiast, że mieniem właściwych gmin staje się z mocy prawa jedynie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Potwierdzenie w decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. nabycia przez Gminę L. z mocy prawa nieodpłatnie własności całej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], w tym udziału w wysokości 3/8, odbyło się zatem w tej części z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, gdyż wprost naruszało ten przepis (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Organ nadzoru bez należytej uwagi ustalił natomiast i ocenił okoliczności wynikające z akt tej sprawy, w kontekście art. 156 § 2 k.p.a., a więc skutków prawnych, jakie wywołała decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. Z art. 156 § 2 k.p.a. wynika bowiem, że nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Wówczas organ ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji (art. 158 § 2 k.p.a.).
Ze znajdującego się w aktach sprawy uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] maja 2011 r., [...], wynika m. in., że w 1994 r. (a więc po dacie wydania kwestionowanej w trybie nadzoru decyzji) Gmina L. sprzedała dwa lokale(nr [...] i nr [...]) położone na przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] w [...], wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste odpowiedniego udziału w gruncie. Następnie jest również informacja o obrocie innymi lokalami (nr [...] i nr [...]) wraz z przysługującym im użytkowaniem wieczystym do gruntu. Gdyby rzeczywiście zdarzenia takie miały miejsce, czego organ nadzoru nie ustalał i nie analizował, to zauważyć należy, że użytkowanie wieczyste może być ustanowione tylko na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (art. 232 § 1 k.c.). Nie może więc istnieć na nieruchomości będącej współwłasnością osób fizycznych, do czego prowadziłoby stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. w powyższym zakresie (udział 3/8). "Na mocy art. 232 k.c. niedopuszczalnym jest przyjęcie założenia, że w miejsce dotychczasowego właściciela - Skarbu Państwa wszedł nowy właściciel, czyli osoba prawna [w tym wypadku osoba fizyczna], niebędąca jednostką samorządu terytorialnego, a jej prawo własności nadal pozostaje ograniczone przez użytkowanie wieczyste, należące do osoby trzeciej" (zob. wyrok SA w Katowicach z 13 kwietnia 2010 r., I ACa 9/10, LEX nr 1120385).
Ustanowienie użytkowania wieczystego w związku ze zbyciem odrębnej własności lokali musiałoby zatem oznaczać, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) współużytkowanie wieczyste uniemożliwia przywrócenie współwłasności gruntu osobom fizycznym. "Zasada wiarygodności ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.h.) obejmuje także prawo użytkowania wieczystego. (...) Nieruchomość może zmienić swój status prawny w określonym czasie, a wadliwe postępowanie Skarbu Państwa prowadzące do zmiany tego statusu (w postaci przejęcia nieruchomości m.in. w wyniku nacjonalizacji), nie może pozbawiać użytkownika wieczystego ochrony prawnej nawet wobec właściciela gruntu" (zob. wyrok SN z 8 września 2011 r., III CSK 159/09, LEX nr 1068053). Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 28 września 1995 r., III CZP 127/95, podkreślił także, że "... tylko grunty Skarbu Państwa i gminy mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste, co wyklucza sytuację, w której współużytkowanie wieczyste obejmowałoby grunt należący niepodzielnie do gminy i do osoby fizycznej. Przedstawiony pogląd znajduje uzasadnienie w gramatycznej oraz funkcjonalnej wykładni art. 232 § 1 k.c." (OSNC 1996/1/12).
Jeżeli natomiast chodzi o zarzut podniesiony w skardze, to w ocenie sądu nie jest on trafny. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13 (OTK-A 2015/5/62) orzekł, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to wyrok zakresowy, orzekający o pominięciu prawodawczym, czyli taki, w którym Trybunał uznaje za stan niekonstytucyjny brak określonej treści normatywnej w przepisie. Nie kwestionując, co do zasady, że stwierdzenie niekonstytucyjności pominięcia ustawodawczego oznacza dla organów stosujących prawo konieczność poszukiwania możliwości rekonstrukcji brakującej normy prawnej z wartości konstytucyjnych, sąd w niniejszym składzie uważa, że brakującej części normy w art. 156 § 2 k.p.a. nie można zrekonstruować w taki sposób, który umożliwiałby jej uniwersalne zastosowanie w okolicznościach każdej sprawy. Innymi słowy, nie może uczynić tego za ustawodawcę sąd ani organ, gdyż mogłoby to prowadzić do zbyt dużej dowolności w stosowaniu prawa i zagrażać innym wartościom konstytucyjnym, w tym np. zasadzie równości, czy sprawiedliwości społecznej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł bowiem w konkretnych okolicznościach, w zupełnie innej sprawie, gdzie chodziło o ochronę praw (ekspektatywy) nabytych przez byłych właścicieli gruntów warszawskich, na skutek przywrócenia im w drodze aktu administracyjnego terminu do złożenia wniosku o uzyskanie ekwiwalentu za utraconą własność (dzięki czemu ów ekwiwalent uzyskali), w sytuacji, gdzie ów akt administracyjny był wadliwy, ale funkcjonował w obrocie prawnym wiele lat i korzystając z domniemania zgodności z prawem pozwolił na uzyskanie prawa podmiotowego przez byłych właścicieli. Nie można tego porównać do sytuacji występującej w niniejszej sprawie.
Obecne brzmienie art. 156 § 2 k.p.a. wskazuje na dwie przesłanki negatywne stwierdzenia nieważności decyzji. Przesłankami tymi są upływ czasu i nieodwracalne skutki prawne. TK orzekając w wyroku z 12 maja 2015 r., że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu – nie przesądził, że czas ten (wymagany okres prekluzyjny) powinien być taki sam, jak w przypadku przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 k.p.a., czyli 10 lat (zob. pkt 10.7 uzasadnienia wyroku). Jest to zrozumiałe, jeśli się zważy, jaką rolę w obecnym systemie prawnym pełni art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przy braku ustawy reprywatyzacyjnej, czego Trybunał miał zapewne świadomość, skoro oprócz upływu czasu – jak w innych przypadkach zastosowania negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji – posłużył się też innym kryterium (nabycia prawa). W ocenie sądu choćby z tego powodu nie jest możliwe stosowanie bezpośredniej analogi do przypadków, kiedy przepis uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji po upływie 10 lat, niezależnie od tego, że stosowanie analogii jako metody wykładni prawa w prawie administracyjnym jest samo w sobie zagadnieniem kontrowersyjnym.
Znaczny upływ czasu jest więc nie tylko pojęciem niedookreślonym, niemożliwym do rekonstrukcji w oparciu o jednolite i uniwersalne kryterium, umocowane wprost w Konstytucji, ale również nie jest kryterium jedynym. Z powodu szczególnej roli, jaką w katalogu przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji pełni art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (o czym była mowa wyżej), nie jest wykluczone, że upływ czasu w takiej sytuacji będzie pełnił rolę tylko jednego z determinantów negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast fakt, że "decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy" nie musi być jedynym dopełnieniem ewentualnej negatywnej przesłanki stworzonej przez ustawodawcę w wykonaniu wyroku TK, zważywszy, że ta druga okoliczność wskazana przez Trybunał osadzona jest mocno w okolicznościach konkretnej sprawy, co TK podkreślił w pkt 10.6 uzasadnienia wyroku. W tym samym fragmencie uzasadnienia TK wyraźnie wyartykułował, że "Wyrok stwierdzający niekonstytucyjność art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 k.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy."
Z powyższych powodów, w ocenie sądu, sam fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13, nie kreuje negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, w oparciu o art. 156 § 2 k.p.a.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższy wyrok TK nie jest odczytywany w jednolity sposób. Część orzeczeń stoi na stanowisku, że dowodzi on większego niż dotychczas przyjmowano w orzecznictwie znaczenia zasady stabilności stosunków administracyjnych i pewności obrotu prawnego (pewności prawa). I choć pojęcie znacznego upływu czasu nie zostało zdefiniowane, to należy je każdorazowo oceniać w realiach danej sprawy (zob. np. wyrok NSA z 7.04.2016 r., I OSK 2463/14; wyrok NSA z 13.04.2016 r., I OSK 1550/14). Inna linia orzecznicza stoi jednak na stanowisku, że wyrok TK nie dokonał zmiany normatywnej art. 156 § 2 k.p.a., a uczynić to może jedynie ustawodawca, którego w tej roli nie może zastąpić sąd (zob. np. wyrok NSA z 16.03.2016 r., I OSK 2230/15; wyrok NSA z 30.03.2016 r., I OSK 2486/15). Oczywiście jest to jedynie ogólne streszczenie poglądów wypowiadanych w powołanych orzeczeniach NSA. Tym niemniej, sąd w obecnym składzie, zważywszy na własne argumenty wskazane wyżej, przychyla się do tej drugiej linii orzeczniczej, która wyrokowi TK nie przyznaje charakteru zmiany normatywnej i uznaje, że powinien tego dokonać ustawodawca.
Mając jednakże na uwadze, że organ nadzoru z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., nienależycie ustalił i ocenił materiał dowodowy w zakresie skutków prawnych, jakie wywołała decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., sąd uchylił zaskarżone decyzje nadzorcze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nadzoru weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, wyrażone wyżej i ponownie oceni, czy decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. wywołała, czy też nie, nieodwracalne skutki prawne.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło