I SA/Wa 1627/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z [...] lipca 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania R. O., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania ww. zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia za energię elektryczną w wysokości 7.499,90 złotych. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z 25 maja 2018 r. R. O. wystąpił Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o udzielenie mu w czerwcu 2018 r. pomocy finansowej przeznaczonej na zabezpieczenie szeregu potrzeb w tym m.in. na opłacenie zadłużenia za energię elektryczną w wysokości 7.499,90 złotych, które dokumentował fakturą wystawioną przez dostawce energii. Wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ustalonym na czas określony do [...] stycznia 2019 r. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego źródłem utrzymania jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 999,86 złotych oraz zasiłek stały w wymiarze 296,43 złotych. Przy czym renta obciążona jest zajęciem komorniczym z tytułu bieżących alimentów na rzecz małoletnich dzieci. W związku z czym po uwzględnieniu wynikających z tego tytułu potrąceń do wypłaty pozostaje mu kwota 386,18 zł miesięcznie. Niemniej jego łączny miesięczny dochód wynosi 682,61 złotych, a tym samym przekracza ustalone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508) przywoływanej dalej jako: "u.p.s." kryterium dochodowe, wynoszące 634 złote. Z poczynionych w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego ustaleń wynikało jednocześnie, że w związku z zadłużeniem od 18 grudnia 2017 r. ma wstrzymane dostawy energii. Posiada także zadłużenie czynszowe. Wobec takich ustaleń okoliczności stanu faktycznego Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2018 r., utrzymaną w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2018 r odmówił R. O. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w oczekiwanej wysokości przeznaczonego na spłatę zadłużenia w opłatach za energię elektryczną. W uzasadnieniu decyzji wskazywał na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego przewidzianego w art. 39 u.p.s., co powoduje, że ewentualna pomoc mogła być rozważana jedynie w aspekcie zasiłku celowego zwrotnego, o którym mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s. (w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej omyłkowo przywołanym jako "art. 41 ust. 1 pkt 2"). Zwracał jednak uwagę, że uwarunkowane jest to zaistnieniem szczególnie uzasadnionego przypadku powodującego, że konkretna osoba znajduje się w położeniu, gdzie zachodzi ryzyko zaspokojenia podstawowych potrzeb w stopniu zdecydowanie wyższym niż u innych klientów pomocy społecznej, a przy tym istnieją okoliczności faktyczne od niej niezależne, które tę sytuację wywołały. Podnosił nadto argument o ograniczonych środkach jakimi dysponuje wskazując, że w czerwcu 2018 r. na wypłatę zasiłków i zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych dla 1015 rodzin (łącznie 1654 osób) Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] kwotą 57.158,33 złotych. Dodatkowo wskazywano, że wnioskodawca nie jest pozbawiony pomocy społecznej, przywołując w tym kontekście przyznane od stycznia do czerwca 2018 r. świadczenia przeznaczone na zabezpieczenie na różnych jego potrzeb. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] R.O. podnosząc, ze względu na głodowe środki jakie posiada, a także brak minimalnych wpłat przez Ośrodek Pomocy Społecznej w roku 2017 doszło do odłączenia w grudniu 2017r. dostaw energii i stan ten trwa nadal. W uzupełnieniu jego skargi ustanowiony z urzędu pełnomocnik wskazywał na dramatyczna sytuacje materialną i zdrowotna w jakiej znajduje się skarżący, która nie pozwala mu na życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, co oznacza, że w jego sytuacji wypełniona została przesłanka z art. 2 ust. 3 u.p.s. Zawracał przy tym uwagę, że uzyskiwany przezeń dochód jedynie w nieznaczny stopniu przekracza ustalone w ustawie kryterium dochodowe. Niedobór zaś środków na pomoc społeczna, przywoływany w decyzji pierwszoinstancyjnej, nie może być podstawą odmowy sfinansowania zaległości skarżącego w opłatach za energie elektryczną. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Udzielana w ramach tej ustawy pomoc ma na celu jedynie na celu wsparcie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są ona w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (por. art. 2 u.p.s.). Wsparcie to, jak wynika wprost z art. 3 ust. 1 tej ustawy, dotyczy zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Omawiana pomoc realizowana jest zaś między innymi poprzez system pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych. Pierwszy z nich, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżąca- 634,00 złote. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem jest, że skarżący uzyskuje dochód w wymiarze przekraczającym ww. kryterium. Łączny jej dochód netto (po potrąceniu alimentów) wynosi bowiem 682,61 zł, a stanowią go renta i zasiłek stały. Powyższe znajduje potwierdzenie w znajdującej się w aktach decyzji ZUS z [...] marca 2018 r. o waloryzacji renty oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2015 r. przyznającej zasiłek stały (k. 2 i 5 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Skoro zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały jego wniosek w oparciu o przepis art. 41 tej ustawy. Przepis ten w punkcie 1 przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W punkcie 2 natomiast stanowi o możliwości przyznania zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy – jak trafnie zwracały uwagę organy - przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego z całą pewnością nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód skarżącej powiązany z dysfunkcją w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby, czy fakt odcięcia dopływu energii elektrycznej w grudniu 2017 r. zwłaszcza, gdy o pomoc w kontekście zadłużenia za energie występuje on w czerwcu 2018 r. Okoliczności te wprawdzie wskazują na jego bardzo trudną sytuację życiową, której organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako "szczególne", a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich na ogół znajdują się osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej. Tym bardziej jeśli się weźmie pod uwagę, że gros takich osób nie posiada jakichkolwiek dochodów (a są wśród nich także osoby bezdomne czy rodziny z dziećmi) i to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków jakimi dysponują organy pomocy społecznej także nie zawsze jest możliwe. Skarżący ma także świadomość konieczności stałego ponoszenie wydatków na energie i ryzyka, jakie niesie lekceważenie tego obowiązku, w postaci możliwości odcięcia dostaw energii. Tego rodzaju sytuacja bowiem w jego wypadku już w przeszłości występowały, co jest okolicznością znaną sądowi z urzędu, gdyż także wówczas występował on o pomoc społeczną przeznaczoną na spłatę zadłużenia (sprawa ze skargi na wydaną wówczas decyzję zakończona została wyrokiem z 11 lutego 2015 r. I SA/Wa 1695/14). Zatem ich ponoszenie nie może być traktowane jako wywołane okolicznościami przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 u.p.s. Już zatem te powyższe było wystarczające do nieuwzględnienia jego podania. Niezależnie od powyższego, także brak wystarczających środków jakimi w dacie rozstrzygania sprawy dysponuje organ pomocy społecznej - na co przede wszystkim powoływał się Prezydent [...] - mógł być powodem uzasadniającym odmowę przyznania świadczenia. Wynika to wprost z treści art. 3 ust. 4 powołanej ustawy, który stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Możliwość zatem zaspokojenie potrzeb osób uprawnionych z ustawy jest wedle normy prawnej zawartej w tym przepisie zależna nie tylko od spełnienia przez nich materialnoprawnych przesłanek uprawniających do nabycia świadczenia, ale także od stanu finansów gminy, a konkretnie ośrodka pomocy społecznej, poprzez który realizuje ona w tym zakresie swoje zadanie własne. Aczkolwiek w takim wypadku, aby uniknąć zarzutu arbitralności, a także realizować zasadę przekonywania (art.11 k.p.a.) poza globalną kwotą jaką organy dysponują na realizację ww. zadań, powinny w uzasadnieniu choćby w sposób uśredniony odnieść ją do wymiaru świadczeń jakie w danym okresie mogły z niej sfinansować. Po to m.in. by ubiegający się o pomoc mógł ją odnieść do własnej sytuacji i wartości uzyskanych w tym okresie świadczeń. W przeciwnym razie sam wymiar budżetu jakim dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej jawić się mu może jako nic nie wnosząca do sprawy informacja. Takiego zaś odniesienia w sprawie zabrakło. Nie czyni to jednak na tyle wadliwej podjętej w niej decyzji, by zachodziła konieczność jej uchylenia. Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegać musi oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 z zm.).