I SA/Wa 1632/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Marek Leszczyński Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 r. sprawy ze skargi O.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. C.M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dni [...] kwietnia 2012 r., nr [...] odmawiającą przyznania O. G. świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości w kwietniu 2012 r. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 27 marca 2012 r. O.G. wystąpiła do Prezydenta Miasta P. o udzielenie pomocy w formie zasiłku okresowego za zakup żywności i detergentów. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 4 kwietnia 2012 r. wnioskodawczyni zrezygnowała z ubiegania się o pomoc w formie zasiłki okresowego, natomiast zwróciła się o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] odmówił przyznania pomocy materialnej z przeznaczeniem na w/w cele. W uzasadnieniu wyjaśnił, że O. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką K., uczennicą [...] klasy szkoły podstawowej. Źródłem utrzymania rodziny O. G. są alimenty od ojca dziecka w wysokości [...] zł, zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł oraz stypendium socjalne z uczelni, na której studiuje wnioskodawczyni w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączny dochód wynosi zatem [...] zł (czyli na osobę [...] zł) i przekracza dochód, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. w niniejszym przypadku 702 zł (2 osoby x 351 zł = 702 zł), a tym samym nie daje podstawy do przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto organ I instancji stwierdził, że jakkolwiek istnieje możliwość rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 41 ustawy, jednak uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki do przyznania prawa pomocy. Prezydent wyjaśnił, że pomimo ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z wynajętym mieszkaniem ([...] zł), opłatami za studia ([...] zł) i leczeniem córki (leki – [...] zł, pieluchy – [...] zł), to O. G. ma możliwość zmniejszenia ponoszonych kosztów poprzez refundację zakupu pampersów dla dziecka przez NFZ czy uzyskanie dodatku mieszkaniowego (decyzja z dnia [...] marca 2012 r., nr [...]). Ponadto organ wskazał na możliwość poprawy sytuacji wnioskodawczyni poprzez częsty kontakt ze specjalistą pracy socjalnej zajmującego się pomocą w poszukiwaniu pracy. Od decyzji Prezydenta Miasta P. O. G. wniosła odwołanie, polemizując z ustaleniami poczynionymi przez organ. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy w/w rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r. Uzasadniając podjętą decyzję Kolegium stwierdziło, że organ I instancji słusznie ustalił, iż dochód O. G. przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Stwierdził jednak, że okoliczność ta nie wyłącza możliwości uzyskania pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że wyjątek od w/w zasady przewiduje art. 41 ustawy. Organ odwoławczy dodał jednak, że przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 41 może nastąpić tylko w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód, a sytuacja życiowa strony. Niedopatrzywszy się szczególnie uzasadnionego przypadku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podzieliło argumentację Prezydenta o słuszności odmowy przyznania pomocy finansowej na cele zawarte we wniosku z dnia 27 marca 2012 r. dodając, że pomoc społeczna ma udzielać pomocy i wsparcia osobom najbardziej potrzebującym, a nie dostarczać świadczeń w wysokości wygodnej czy pożądanej przez osobę, która się o nią zwraca. W złożonej na powyższą decyzję Kolegium skardze O. G. zarzuciła organom błędy w ustaleniach faktycznych. Stwierdziła, że w wywiadzie środowiskowym z dnia 4 kwietnia 2012 r. nie zostały ujęte wszystkie obciążenia jej budżetu domowego ([...] zł transport, [...] zł kaucja) wiążące się m.in. ze zmianą miejsca zamieszkania celem polepszenia warunków mieszkaniowych dla chorej córki i zredukowania ponoszonych opłat za czynsz. Skarżąca wyjaśniła, że jej córka od 2009 r. leczona jest w [...] Poradni [...] w D. z powodu przewlekłej choroby [...] i [...]. W związku z powyższym konieczne są częste, kilkudniowe pobyty w szpitalu celem przeprowadzenia specjalistycznych badań. Tymczasem organ I instancji nie uwzględnił ponoszonych w związku tym kosztów: dojazdów do szpitala, noclegów, wyżywienia, środków higieny osobistej skarżącej opiekującej się w tym okresie córką. W ocenie skarżącej, organy nie ujęły również kosztów związanych z nauką szkolną jej córki i wydatków na materiały pomocnicze do nauki, jak również całkowitych wydatków na leki oraz kosztów ponoszonych przez skarżącą w związku z jej studiami (zakup książek, biletów, całodzienne wyżywienie w dniach nauki). W skardze O. G. stwierdziła, że nie neguje przekroczenia kryterium dochodowego, lecz jej zdaniem sytuacja życiowa, w jakiej się znalazła, przemawia za przyznaniem jej specjalnego zasiłku celowego. Dodała, że nie może liczyć na pomoc rodziny ze względu na problemy alkoholowe jej członków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dni [...] kwietnia 2012 r., nr [...] odmawiająca przyznania O. G. świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości w kwietniu 2012 r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej powołanej jako "ustawa". Akt ten określa rodzaje świadczeń z zakresu pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Jedną z form pomocy przewidzianą w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy jest pomoc finansowa w formie zasiłku celowego. W myśl tego przepisu zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie natomiast do art. 41 pkt 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że O. G. przekroczyła kryterium dochodowe będące podstawą do przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego z art. 39 ustawy. Fakt ten jest bezsporny. Zasadnie zatem organy rozpoznały wniosek z dnia 27 marca 2012 r. w oparciu o art. 41 ustawy. Istota formy pomocy, o jakiej mowa w treści powyższego przepisu, sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zabornia, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2008, s. 202; wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, cbois.nsa.gov.pl). Zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy. Konsekwencją powyższego jest oparcie przyznania świadczenia na uznaniu administracyjnym. W realiach niniejszej sprawy zasadniczą kwestią jest zatem wyjaśnienie, czy na tle przyjętych okoliczności faktycznych wskazany przez skarżącą we wniosku cel, na który przeznaczone mają zostać środki z pomocy społecznej, usprawiedliwia zastosowanie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu, stanowisko organów wyrażone w zaskarżonych decyzjach, odmawiające przyznania specjalnego zasiłku celowego, jest przedwczesne. Otóż, O. G. wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości w kwietniu 2012 r. Z akt administracyjnych sprawy, jak i ze skargi wynika, że wnioskodawczyni jest samotną matką, studentką, nie mogącą liczyć na pomoc rodziny, z uwagi na problemy alkoholowe jej członków. Córka skarżącej jest leczona w [...] Poradni [...] w D. z powodu przewlekłej choroby [...] i [...]. Konieczne są częste, kilkudniowe pobyty w szpitalu celem przeprowadzenia specjalistycznych badań. Tym samym możliwym jest, że środki którymi dysponuje skarżąca, po odliczeniu wydatków związanych z chorobą córki, okażą się niewystarczające na pokrycie chociażby niezbędnych potrzeb bytowych (takich jak żywność czy środki czystości) dwuosobowej rodziny O. G. W związku z powyższym ponownego rozważenia wymaga, czy wyżej przedstawione okoliczności nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku, który dawałby podstawę do przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego. Kwestiami wymagającymi wyjaśnienia będą z jednej strony częstotliwość pobytu córki skarżącej w szpitalu, czas trwania każdorazowej wizyty, zakres przeprowadzanych badań i podjętego leczenia (m.in. czy dziewczynka wymaga [...]), możliwość pokrycia całości lub części kosztów badań i leków przez NFZ, z drugiej zaś zaplecze socjalno-mieszkaniowe O. G. podczas pobytu córki w szpitalu (tj. ustalenie, czy istnieje konieczność ciągłego przebywania skarżącej przy córce podczas jej pobytu w szpitalu, a jeśli tak, to czy matka ma możliwości noclegu w szpitalu bądź, w przeciwnym razie, czy może dojeżdżać codziennie do szpitala zamiast opłacać noclegi w D.). W ocenie Sądu, odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego bez rozważenia powyższych kwestii przez organy obu instancji stanowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 250 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.