I SA/Wa 1632/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Minister Inwestycji I Rozwoju decyzją z [...] maja 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1978 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją z [...] lipca 1978 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem powyższej nieruchomości, nieposiadającej urządzonej księgi wieczystej, ani zbioru dokumentów. Pismem z [...] lipca 2015 r. M. S. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia Prezydenta Miasta [...]. W uzasadnieniu wniosku M. S. wskazał, że przedmiotowa nieruchomość, w dacie wywłaszczenia, stanowiła własność jego, jego rodzeństwa oraz matki, a organ wywłaszczeniowy stroną uczynił wyłącznie I. S. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] kwietnia 2016 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...], uznając, że wnioskodawca nie posiada przymiotu strony postępowania. Jak wynika z aktu własności ziemi z [...] września 1972 r., wydanego przez Naczelnika Powiatu w [...], przedmiotowa nieruchomość położona w [...], oznaczona w ewidencji gruntów w poz. rej. [...], jako działka nr [...], była wyłączną własnością I. S.. Pismem z [...] kwietnia 2016 r. M. S. wniósł odwołanie od ww. decyzji, wskazując, że jako następca prawny J. S., byłego właściciela nieruchomości jest uprawniony do wszczęcia postępowania nadzorczego. Minister Inwestycji I Rozwoju decyzją z [...] maja 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r. Minister powołał treść art. 105 § 1 kpa. i stwierdził, że w tak zakończonej sprawie nie dochodzi do skonkretyzowania w drodze decyzji administracyjnej indywidualnych uprawnień (obowiązków), wynikających z prawa materialnego i ich oceny przeprowadzonych w świetle regulacji, zawartych w przepisach prawa materialnego. Pojęcie strony definiuje przepis art. 28 kpa stanowiąc, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Organ odwoławczy wskazał, że stronami postępowania administracyjnego w sprawie oceny legalności decyzji wywłaszczeniowej są osoby, które uczestniczyły w postępowaniu wywłaszczeniowym lub ich następcy prawni oraz osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości. Odnosząc powyższe rozważania do materiału dowodowego sprawy Minister podniósł, że w 1964 r. założono operat ewidencji gruntów [...], w którym pod poz. rej. [...] wpisano działkę nr [...], o pow. [...] ha, zapisaną na nazwisko A. S, jako władający gruntem. Natomiast w 1976 r. odnowiono ten operat i pod poz. rej. [...] obręb [...] wpisano działkę nr [...], o pow. [...] ha i wskazano I. S. jako właściciela. Ponadto z akt sprawy wynika, że pozostający w obrocie prawnym Akt Własności Ziemi z [...] września 1972 r., jako jedynego właściciela przedmiotowej nieruchomości, wskazuje I. S. Decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza z [...] lipca 1978 r. orzeka o wywłaszczeniu nieruchomości, stanowiącej własność I. S. i do niej była skierowana, jako strony postępowania. M. S. nie dysponuje obecnie tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji pochodzi od podmiotu, który nie wykazał interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 kpa. W sytuacji, gdy w toku postępowania okazało się, że zostało ono wszczęte wadliwie i brak jest formalnoprawnych podstaw do jego prowadzenia, podlega ono umorzeniu na podstawie art. 105 kpa. Wobec powyższego, iż brak jest dokumentów potwierdzających legitymację wnioskodawcy do składania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1978 r., należało utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpił M. S., zaskarżając w całości ją i jej niezgodność z przepisami prawa. Wniósł o uchylenie tej decyzji. Dodał, że rażącym naruszeniem jest niewypłacenie mu odszkodowania za jego własność, przysługującą mu po zmarłym J. S. od 1972 r. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że czuje się pokrzywdzony decyzją, ponieważ organ administracji stwierdza nieważność decyzji jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek - a w sprawie wystąpiły obydwie, określone w art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa. Dodał, że zabrano jego własność błędną decyzją wywłaszczeniową z [...] lipca 1978 r. i nie wypłacono odszkodowania. Dwa miesiące po śmierci władającego J. S. wydano na synową zmarłego – I., zamiast na spadkobierców decyzję wywłaszczeniową, przez co naruszono rażąco prawa skarżącego jako spadkobiercy. Odpowiadając na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada, czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi, opisanymi w art. 156 § 1 kpa, prowadzącymi do jego nieważności. Kierując się powyższą regułą Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju obciążona jest wadą nieważności. Skarga jest więc zasadna, lecz z innych przyczyn niż w niej podniesione. W niniejszej sprawie Minister Inwestycji I Rozwoju decyzją z [...] maja 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2016 r., umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1978 r. W toku postępowania sądowego do akt sprawy został przedłożony aktu zgonu K. K. nr [...]. Osoba ta zmarła [...] listopada 2017 r. (k. 122 akt sądowych). Była ona uczestnikiem postępowania, prowadzonego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 1978 r., nr [...], a zgon jej wystąpił w postępowaniu przed organem odwoławczym, przed wydaniem decyzji. Oznacza to, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało skierowane do osoby, która nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony, w rozumieniu art. 28 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej, jednak zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06, LEX nr 505429, z 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12, LEX nr 1452172). Jest to bowiem uchybienie procesowe, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W postępowaniu administracyjnym musi bowiem istnieć, nie tylko organ administracyjny, mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ów orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tą z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 kc.). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci. W konsekwencji także, przysługujący osobie fizycznej status strony, w rozumieniu art. 28 kpa, z chwilą jej śmierci wygasa. Nie ulega zatem wątpliwości, że strona postępowania administracyjnego Krystyna Krysiewicz jako osoba nieżyjąca (a więc niemająca zdolności prawnej), nie mogła być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a przez to w stosunku do niej nie można było prowadzić postępowania (w tym postępowania odwoławczego), ani skierować wydanych w nim rozstrzygnięć. Skoro zaś do takiej sytuacji doszło, to należy stwierdzić, iż orzeczenie wydane w II instancji obarczone jest od ich wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa., co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Mając zaś na względzie, że zarówno zaskarżona decyzja jak też poprzedzające ją rozstrzygnięcie podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skarg, gdyż z uwagi na stwierdzoną wadę nieważności, byłoby to przedwczesne. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 ppsa., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.