I SA/Wa 1636/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skarę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania A. K. decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu opłaty od A. K. za pobyt ojca – L. B. w domu pomocy społecznej, ustalonej decyzją Prezydenta W. z dnia [..] grudnia 2015 r., nr [...] na kwotę [...] Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Prezydent W. decyzją z dnia [....] grudnia 2015 r., nr [...] ustalił należność podlegającą zwrotowi od A. K. z tytułu opłaty za pobyt L. B. w domu pomocy społecznej za okres od dnia 1 czerwca 2009r. do dnia 31 maja 2010 r. w kwocie [...]. W dniu 31 stycznia 2017 r. A. K. wniosła o umorzenie należności z uwagi na szczególnie uzasadnioną, tj. z uwagi na fakt, iż w/w zobowiązania stanowiłyby dla niej nadmierne obciążenie. We wniosku nie wskazano na konkretne okoliczności pozwalające na uznanie, że skarżąca znajduje się w sytuacji szczególnej. Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], orzekł o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu opłaty od A. K. za pobyt ojca – L. B. w domu pomocy społecznej, ustalonej decyzją Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] na kwotę [...]. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, iż wzięto pod uwagę sytuacją materialną i osobistą skarżącej, a także fakt, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] skarżąca uzyskała już ulgę w postaci odstąpienia od żądania zwrotu opłaty za pobyt L. B. w domu pomocy społecznej w kwocie [...], za okres od 1 czerwca 2010 r. do dnia 31 maja 2011 r., ustalonej decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...]. Pismem z dnia 18 lipca 2017 r. A. K. złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania A. K. decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2017 r. W uzasadnieniu wskazano, iż przedmiotowa decyzja została odpowiednio uzasadniona. Decyzja uwzględniała sytuację finansową strony, ustaloną w oparciu o przeprowadzony w dniu [...] marca 2017 r. wywiad środowiskowy. Organ pierwszej instancji odniósł się do sytuacji rodzinnej strony w tym faktu, że mąż A. K. zmarł i jest ona jedyną osobą pracującą w rodzinie. Podkreślono również, że A. K. decyzją Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] uzyskała już ulgę w postaci odstąpienia od żądania zwrotu opłaty za pobyt L. B. w domu pomocy społecznej w kwocie [...], ustalonej decyzją z dnia [...] grudnia 2015r., nr [...]. Powyższa decyzja i decyzja Prezydenta W. z dnia [..] czerwca 2017 r., nr [...] zostały wydane w podobnym stanie faktycznym. Podkreślono jednakże, że pomiędzy sierpniem 2016 r. a czerwcem 2017 r. syn A. K. rozpoczął prowadzenie osobnego gospodarstwa, tym samym na utrzymaniu skarżącej pozostała tylko jedna córka. Dochód na osobę w rodzinie wzrósł z [...] w lipcu 2016 r. do [...] w maju 2017 r. Powyższe ustalenia miały wpływ na podjętą przez organ pierwszej instancji decyzję o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu należności. Kolegium oceniając sytuację majątkową strony stwierdziło, że choć jest trudna to nie jest wyjątkowo zła i nie zostały spełnione przesłanki art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie podzielono uwag podniesionych w odwołaniu co do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Wskazano, iż organ pierwszej instancji przeprowadził niezbędne postępowanie dowodowe, w trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca skorzystała z prawa zajęcia stanowiska się w sprawie. Podkreślono również, iż część uwag odwołania dotyczy treści decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] o ustaleniu należność podlegającej zwrotowi od A. K., w tym kwestii pełnej odpłatności A. K. za pobyt ojca w DPS jak i lakonicznego wskazania kwoty [...] . Ponadto wskazano, że jest to decyzja ostateczna i przesłanki jej wydania nie mogą być rozpatrywane przez Kolegium w ramach niniejszego postępowania. Wskazano, iż brak osobistej więzi z ojcem nie może stanowić podstawy do zastosowania ulgi na podstawie przepisu art. 104 ust. 4 ustawy. Brak wzajemnych relacji pomiędzy zobowiązanym a rodzicem umieszczonym w domu pomocy społecznej może stanowić podstawę zastosowania ulgi w bieżących płatnościach ale tylko i wyłącznie w oparciu o przepis art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią ww. przepisu osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Przepis ten daje możliwość zastosowania ulgi ale wyłącznie pod warunkiem przedstawienia orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. K. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 kpa w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa polegające na zaniechaniu zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wyjaśnienia okoliczności faktycznych, brak wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego, oraz naruszenie prawa materialnego tj: - niezastosowanie dobrodziejstwa art. 64 ustawy o pomocy społecznej, - art. 61 ust.1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię, bowiem obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wynika wprost z ustawy a nie z decyzji administracyjnej; - art. 61 ust 1 w związku z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię, bowiem ustalenie wysokości odpłatności za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej wnoszonej przez zstępnego ma miejsce w drodze umowy, a nie w drodze decyzji administracyjnej. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż skarżąca jest w trudnej sytuacji finansowej, gdyż pracuje w Fundacji [...] i osiąga dochód w wysokości [...] złotych, (zaświadczenie w aktach sprawy). Skarżąca także od wielu lat wspomaga finansowo swoja matkę, która została porzucona i pozostawiona bez środków do życia przez L. B. a obecnie z uwagi na zaawansowany wiek i stan zdrowia wymaga opieki i wsparcia finansowego. Podniesiono także, iż w ostatnim czasie zmarł mąż skarżącej co dodatkowo spowodowało poważnie pogorszenie sytuacji finansowej rodziny. Wskazano, iż organ nie wziął pod uwagę, że to właściwie mąż utrzymywał skarżącą i jej dwójkę dzieci, co jednak ma istotne znaczenie dla sprawy a także fakt wspierania finansowo innego członka rodziny. Ponadto podniesiono, iż nawet w sytuacji gdy organ administracji publicznej działa w sferze swobodnego uznania tak jak ma to miejsce w przypadku zastosowania art. 64 ustawy o pomocy społecznej winien przestrzegać dyspozycji zawartych w art. 7 k.p.a tj. przestrzegać praworządności oraz dokładać wszelkich starań celem wyjaśnienia stanu faktycznego mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie skarżącej orzeczenie o zwolnieniu z uiszczania opłaty ma charakter uznaniowy i jest zależne od sytuacji materialnej i rodzinnej osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty. Z uzasadnień rozstrzygnięć organów administracji nie wynika na jakiej podstawie ustalono, iż dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 250% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się osób bliskich z obowiązku opłaty za pobyt uprawnionego w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo ponosi gmina, z której osoba została skierowana do tej placówki. Gminie natomiast przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Na podstawie tego przepisu Prezydent decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] zobowiązał skarżącą do zwrotu należności w kwocie [...] za pobyt jej ojca w dps w okresie od 1 czerwca 2009 r. do 31 maja 2010 r. Przedmiotowe postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącej z dnia 31 stycznia 2017 r. w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu ww. należności. Zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Jak wynika z treści art. 104 ust. 4 u.p.s., przypadek uzasadniający odstąpienie od obowiązku zwrotu świadczenia udzielonego z pomocy społecznej powinien być szczególny. Wskazanie na przypadek szczególny powoduje, że na podstawie tego przepisu katalog indywidualnych spraw, w których osoby zobowiązane do zwrotu świadczenia z pomocy społecznej domagają się odstąpienia od żądania tego zwrotu, można podzielić na przypadki zwykłe oraz przypadki szczególne. Zwykły przypadek występuje nawet wtedy, gdy osoba zobowiązana z trudnością będzie musiała wygospodarować niezbędne środki pieniężne dla wykonania zobowiązania. Napotkanie znacznych trudności nie uchyla stanu zwykłego przypadku wykonania zobowiązania nałożonego decyzją i żądającą jego zwrotu. Zatem, nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, bowiem znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest równoznaczny ze szczególnym przypadkiem, określonym w art. 104 ust. 4 u.p.s. W naturze każdej sankcji i każdego ciężaru leży to, że jej wykonanie wywołuje dolegliwości (vide: Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. W. Maciejko, P. Zaborniak, LexisNexis, Warszawa 2008, str. 390). Przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. nie precyzuje, co oznacza "przypadek szczególny", tak więc organ powinien ocenić indywidualnie sytuację każdej osoby ubiegającej się o zastosowanie względem niej dobrodziejstwa wynikającego z jego dyspozycji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 października 2007 r., I SA/Wa 1248/07, Lex nr 4367339). Decyzja wydana na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter uznaniowy ("organ może odstąpić"), co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Organ nie ma obowiązku, lecz ma prawo odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia. Uznanie administracyjne nie może mieć oczywiście zupełnie dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osobistą strony skarżącej w kontekście innych osób oczekujących wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej. Decyzja mająca charakter uznaniowy nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.), lecz sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (wyrok NSA z 8 maja 2002r. SA/Sz 2548/00, niepubl.). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu, czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem ww. przepisów procedury i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania, zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (wyrok NSA z 9 grudnia 2010 r., I OSK 1156/10 - dostępny na stronach internetowych http;//www.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy uznać należy, że organy pomocy społecznej nie uchybiły wskazanym wyżej powinnościom w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Wniosek skarżącej został rozpatrzony przy uwzględnieniu jej sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego, dołączonych do akt dokumentów oraz oświadczeń skarżącej wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej i dochodowej strony, a także ponoszonych przez nią wydatków. Jak wynika z akt sprawy, dochód rodziny skarżącej ustalony zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej wynosi łącznie [...]zł. miesięcznie, czyli na osobę w rodzinie [...]zł., a więc przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie w sprawach o udzielenie pomocy społecznej i w jej przypadku nie można mówić, że osiąga niskie dochody w rozumieniu art. 96 ust. 2 u.p.s. Wydatki miesięczne natomiast związane z utrzymaniem domu i opłatami za media, spłatami kredytu i pożyczki oraz kosztami kształcenia córki wynoszą zgodnie z oświadczeniem skarżącej łącznie [...] zł. Ponadto jak wynika z oświadczenia majątkowego skarżącej jest ona [...]. Sąd podziela ocenę organów orzekających dotyczącą sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie występuje "szczególny przypadek" dający podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu należności i przerzucenie poniesienia wymaganej kwoty na gminę. Bez wątpienia w świetle obowiązujących przepisów okolicznością uzasadniającą istnienie "szczególnego przypadku" nie jest akcentowany mocno przez skarżącą brak więzi emocjonalnej z ojcem, umieszczonym w dps. Zasadne jest więc twierdzenie organów, że zwrot kwoty [...] zł nie będzie stanowić dla skarżącej nadmiernego obciążenia, zagrażającego egzystencji jej rodziny, tym bardziej, że w przypadku braku możliwości dokonania jednorazowej spłaty skarżąca może wystąpić o rozłożenie należności na dogodne raty lub odroczenie terminu płatności. Za właściwe Sąd uznał zatem ustalenia organów obu instancji, że wskazywane powyżej okoliczności związane z analizą dochodów i wydatków skarżącej nie uzasadniają uwzględnienia żądania odstąpienia od żądania zwrotu ww. należności za pobyt w dps. W tym miejscu powtórzyć należy za organem odwoławczym, że odstąpienie od żądania zwrotu należności na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a więc wyjątkowych. Z taką sytuacją niewątpliwie nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, co też prawidłowo wykazały organy pomocy społecznej, nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Mając powyższe wywody na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł o oddaleniu skargi.