I SA/Wa 1637/09

Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości przeznaczonej pod budowę autostrady postanawia 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi powyżej 3.000 zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. J.K. wnioskiem z dnia 14 września 2009 r., uzupełnionym w dniu 19 października 2009 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości przeznaczonej pod budowę autostrady. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką S., która uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Posiadany przez skarżącego majątek to dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo rolne oraz że przychód osiągnięty z działalności rolniczej w okresie od 1 października 2008 r. do 1 października 2009 r. wyniósł [...] zł. Wnioskodawca zaznaczył, że na uzyskanie tego przychodu poniósł następujące koszty: zakup pasz – [...] zł, zakup paliwa – [...] zł, zakup nasion, nawozów i środków ochrony roślin – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, usługi świadczone przez Spółdzielnię Kółek Rolniczych w D. (praca przy żniwach, kombajn, prasa) – [...] zł, zakup leków dla zwierząt i usługi weterynaryjne – [...] zł, naprawa sprzętu rolniczego – [...] zł, remonty budynków – [...] zł, ubezpieczenie gospodarstwa – [...] zł. Skarżący podkreślił, że uzyskany zysk w wysokości [...] zł nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W piśmie z dnia 4 listopada 2009 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 27 października 2009 r. do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej strony, wnioskodawca oświadczył, że w marcu 2009 r. otrzymał dopłatę obszarową za 2008 r. w wysokości [...] zł oraz zaznaczył, że nie zostało mu wypłacone odszkodowanie ustalone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. Do pisma dołączone zostały liczne dokumenty potwierdzające podnoszone we wniosku okoliczności, w tym m.in. wyciągi z posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego, z których wynika, że saldo końcowe na dzień 30 września 2009 r. wynosiło [...] zł. W piśmie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w P. z dnia 9 grudnia 2009 r. wskazano natomiast, że przyznane skarżącemu decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. odszkodowanie nie zostało wypłacone skarżącemu oraz nie zostało przekazane do depozytu sądowego. Zaznaczono ponadto, że skarżący nie żądał wykonania przedmiotowej decyzji oraz nie odpowiedział na pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w P. z dnia 30 września 2009 r., którym zwrócono się o wypełnienie druku zawierającego dane niezbędne do dokonania przekazania należności. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4). Wniosek J.K. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe, zgodnie z art. 211 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1). Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że J.K. nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, z którego w okresie od 1 października 2008 r. do 1 października 2009 r. osiągnął przychód w wysokości [...] zł. W marcu 2009 r. skarżący otrzymał ponadto dopłatę obszarową w wysokości [...] zł. Nie można zatem uznać, że wnioskodawca należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Co prawda – jak podniesiono w złożonym wniosku - skarżący ponosi koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie zmienia to jednak faktu, że posiadany przez J.K. majątek przynosi zysk i sytuacji majątkowej skarżącego nie można utożsamiać z sytuacją osób nieposiadających żadnego majątku i nieosiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zauważyć należy, że z nadesłanego przez stronę wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż saldo końcowe na dzień 30 września 2009 r. wynosiło [...] zł. Istotne znaczenie ma również fakt, że pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym matka wnioskodawcy otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości około [...] zł miesięcznie, a zatem nie jest na ona na wyłącznym utrzymaniu skarżącego. Okoliczności powyższe przemawiają za stwierdzeniem, że J.K. dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na częściowe pokrycie kosztów sądowych w sprawie. W ocenie referendarza sądowego skarżący jest w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – uiścić wpis od skargi w wysokości 3.000 zł, czy też ponieść opłaty kancelaryjne za podejmowane w niniejszej sprawie czynności Sądu. Zwłaszcza, że - jak wyżej wskazano - instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Dodatkowo wskazać trzeba, że oceniając sytuację majątkową skarżącego wzięto pod uwagę fakt, iż ustalone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. odszkodowanie nie zostało wpłacone do depozytu sądowego, a tym samym brak było podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca ma możliwość odebrania tego odszkodowania. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.