I SA/Wa 164/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 października 2021 r. nr KOC/5265/Op/21 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 lipca 2021 r. nr RZ/1678/2021. Zaskarżoną decyzją z [...] października 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania D. P. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] lipca 2021 r., nr [...] stwierdzającej wygaśnięcie w całości z dniem [...] września 2020 r. decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] maja 2020 r., nr [...], dotyczącej przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w rodzinie zastępczej w wysokości 694 zł miesięcznie, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 27 lipca 2021 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent m.st. Warszawy decyzją z [...] maja 2020 r., nr [...] przyznał rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w tej rodzinie, w wysokości 694 zł miesięcznie, począwszy od [...] listopada 2019 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, jednak nie dłużej, jak do 28 września 2029 r. Następnie Prezydent m.st. Warszawy decyzją z [...] lipca 2021 r. stwierdził wygaśnięcie w całości decyzji z [...] maja 2020 r. dotyczącej przyznania rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J.. Od tej decyzji D. P. złożyła odwołanie wskazując, że nadal sprawuje faktyczną opiekę nad N. J.. Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 162 § 1 pkt 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Kolegium podało, że instytucja stwierdzenia wygaśnięcia decyzji musi być interpretowana z uwzględnieniem zasady trwałości decyzji ostatecznych. Stosownie do art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Ustawodawca nie wymienił stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w treści art. 16 § 1 kpa, niemniej jednak nie sposób wykładać treści art. 162 § 1 kpa z pominięciem tego, że możliwość wyeliminowania decyzji ostatecznej z obrotu prawnego została zastrzeżona tylko do przypadków, wyraźnie wskazanych w ustawie. Kolegium podniosło, że orzeczenie stwierdzające wygaśnięcie decyzji jest o tyle szczególne, że jest rozstrzygnięciem deklaratoryjnym, stwierdzającym jedynie, że określony skutek (wygaśnięcie) już nastąpił od dnia, w którym decyzja stała się bezprzedmiotowa. Organ wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 pkt 1 kpa, przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji może być tylko ustalenie, że stała się ona bezprzedmiotowa, a takie stwierdzenie leży w interesie społecznym lub w interesie strony. Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji służy zatem do deklaratoryjnego orzeczenia o jej bezprzedmiotowości i w konsekwencji utracie mocy. Natomiast pojęcie bezprzedmiotowości decyzji powinno być interpretowane w sposób zbliżony do pojęcia bezprzedmiotowości postępowania (art. 105 § 1 kpa). Należy je zatem wiązać z brakiem podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza bowiem, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Zdaniem organu w niniejszej sprawie, z uwagi na uprawomocnienie się 6 września 2020 r. postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt V Nsm 1064/19, umorzono postępowanie z wniosku D. P. o ustanowienie rodziny zastępczej dla N. J., wobec cofnięcia wniosku. Z uprawomocnieniem się postanowienia w sprawie umorzenia postępowania upadło postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z 24 listopada 2019 r., sygn. akt V Nsm 1064/19 w przedmiocie powierzenia D. P. pieczy nad małoletnią N. J. na czas toczącego się postępowania, w sprawie o ustanowienie rodziny zastępczej nad małoletnią. Powyższe wskazuje, że wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości przyznania świadczenia D. P. na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w rodzinie zastępczej, wobec umorzenia postępowania w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej i upadku postanowienia o zabezpieczeniu postępowania w postaci powierzenia pieczy nad małoletnią N. J.. Jednocześnie Kolegium wskazało, że stwierdzenie wygaśnięcia decyzji z [...] maja 2020 r. leży w interesie społecznym, gdyż świadczenie przyznane D. P. ma charakter odpłatny i jest finansowane ze środków publicznych. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] października 2021 r. wniosła D. P.. Wskazała, że dziecko było i jest cały czas pod jej opieką. Podała, że wystąpiła do sądu powszechnego o przyśpieszenie rozpoznania jej sprawy. Zaznaczyła, że z uwagi na niską emeryturę (1600 zł) nie jest w stanie zwrócić pobranej kwoty. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazano. Prezydent m. st. Warszawy w decyzji z [...] lipca 2021 r., utrzymanej w mocy przez Kolegium zaskarżoną decyzją, wskazując na przepisy art. 162 § 1 pkt 1 kpa, art. 80 ust. 1 i art. 87 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r., poz. 821) stwierdził: w pkt 1 wygaśnięcie decyzji Prezydenta z [...] maja 2020 r. o przyznaniu rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w rodzinie zastępczej, w pkt 2, że w związku z wygaszeniem tej decyzji świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka nie przysługuje od 7 września 2020 r. Natomiast w pouczeniu decyzji Prezydent powołał i przytoczył treść przepisu art. 92 ust. 1, ust.7 i ust. 8 ustawy, który dotyczy zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazać jednakże należy, że przepis art. 162 § 1 pkt 1 kpa nie może mieć w tej sprawie zastosowania, bowiem ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zawiera unormowania szczególne dotyczące zmiany lub uchylenia decyzji. W tej sytuacji pierwszeństwo w zastosowaniu mają przepisy szczególne. Normuje to art. 88 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej umieszczonego dziecka, organ właściwy do wydania decyzji może bez zgody rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zmienić lub uchylić decyzję, o przyznaniu lub odmowie przyznania wskazanych powyżej świadczeń. Przywołany przepis powinien być w sposób właściwy zinterpretowany. Zgodnie z jego brzmieniem organ administracji publicznej w przypadku zaistnienia przesłanki w nim występującej może podjąć stosowne działania zmierzające do zmiany lub uchylenia wcześniej wydanej decyzji. Taka treść przepisu nakazuje podejmować decyzję tylko na przyszłość. W dyspozycji tego przepisu niewątpliwie mieści się zaprzestanie pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Z kolei wskazanie w decyzji, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka nie przysługuje od 7 września 2020 r. może sugerować, że jest to świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi. Tak to też zrozumiała skarżąca podając w skardze, że nie ma środków na zwrot wskazanej kwoty. Jednakże zważyć należy, że kwestię nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrotu reguluje przepis art. 92 ustawy. Natomiast odnosząc się do przepisu art. 162 § 1 pkt 1 kpa, pomijając już kwestię braku zastosowania go w niniejszej sprawie, to jednakże nie sposób zgodzić się z organem, że stwierdzenie wygaśnięcia decyzji pozostaje w interesie społecznym. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca ponownie wystąpiła o ustanowienie jej rodziną zastępczą. Jak podała w odwołaniu i w skardze małoletnia jest cały czas pod jej opieką i na jej utrzymaniu. Podniosła, że emerytura jej wynosi 1600 zł. Nie sposób więc w takim stanie fatycznym uznać, że wygaszenie decyzji jest zgodne z interesem społecznym. Organ naruszył więc powyższy przepis poprzez jego zastosowanie. Ponadto zostały też naruszone przepisy art. 6, 7, 8, 107 § 3 kpa, a organ odwoławczy naruszył także art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Naruszenia tych przepisów miały wpływ na treść rozstrzygnięcia, z przyczyn powyżej omówionych. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.