I SA/Wa 1642/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Lenart, Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi W. G. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 października 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 506/16 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżącej W. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. W. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 506/16. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku W. G. z dnia [...] sierpnia 2015 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m², nr hip. [...], w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Skarżąca wskazała, że Prezydent nie wykonał powołanego wyroku, mimo że termin wyznaczony przez Sąd upłynął. Nie odniosła również skutku okoliczność wymierzenia organowi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1315/17 oraz z dnia 23 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1507/18 grzywien w kwotach odpowiednio 1000 zł i 2000 zł za niewykonanie powołanego wyroku z 2016 r., co w pełni uzasadnia kolejną skargę. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że organ zignorował również kolejne jej wezwanie z dnia [...] czerwca 2021 r. do wykonania wyroku z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 506/16. Organ nadal pozostaje w bezczynności w prowadzeniu postępowania i nie podejmuje czynności zmierzających do jego zakończenia. W ocenie skarżącej zasadne jest także nałożenie na Prezydenta grzywny adekwatnej do trwającej ponad 4 lata bezczynności organu w wykonaniu wspomnianego wyroku. Ponadto słuszne jest również przyznanie skarżącej od organu sumy pieniężnej, bowiem pomimo upływu niemal 5 lat od wydania wyroku oraz nałożenia na organ dwukrotnie grzywny, Prezydent nie podejmuje realnych działań zmierzających do zakończenia postępowania. Istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia na organ środka w postaci sumy pieniężnej sprawa nie zostanie rozpoznana przez najbliższe miesiące, a nawet lata. W konsekwencji skarżąca wniosła o: wymierzenie Prezydentowi grzywny w wysokości stosownej do bezczynności przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania, biorąc pod uwagę kwoty przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku 2020 ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w dniu 9 lutego 2021 r., przyznanie od Prezydenta na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 3000 zł, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawnie przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] zwiesił niniejsze postępowanie do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku H. S. z dnia [...] lipca 1965 r. (data prezentaty – 27 lipca 1965 r.) o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewodę [...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1550/20 uchylił oba postanowienia, a akta zostały zwrócone przez Wojewodę do organu I instancji przy piśmie z dnia [...] maja 2021 r. (data wpływu [...] maja 2021 r.) Następnie Prezydent postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] ponownie zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie do czasu złożenia przez strony prawomocnego postanowienia właściwego sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłych A. B. i W. Z. jak również ustalenia wszystkich stron tego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 154 § 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten musi pozostawać w bezczynności po wyroku. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, obie te przesłanki zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 154 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 506/16 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku W. G. z dnia [...] sierpnia 2015 r. o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość [...], w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z prawomocnym ww. wyrokiem wpłynęły do organu [...] lutego 2017 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.), rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin, w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczynny, winna być rozpoznana. W konsekwencji termin ten upłynął dnia [...] maja 2017 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, pomimo uprzednich wezwań przez skarżącą do wykonania powyższego wyroku oraz wymierzenia orzeczeniami tutejszego Sądu z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1315/17 oraz z dnia 23 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1507/18 grzywien odpowiednio w kwotach 1000 zł i 2000 zł, Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął merytorycznie, a tym samym organ nie wykonał wyroku tutejszego Sądu z dnia 12 października 2016 r. Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które zobowiązane są do jego stosowania. W tej sytuacji niewykonywanie wyroku tutejszego Sądu skutkowało wymierzeniem organowi grzywny w kwocie 2000 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny, Sąd miał na uwadze także fakt, że mimo że jest to już trzecia grzywna wymierzona przez Sąd, a uprzednie dwukrotne ukaranie organu grzywnami w kwotach 1000 zł i 2000 zł nie przyniosło wymiernego efektu w kwestii rozpoznania wskazanego wniosku, to jednak na względzie należy mieć okoliczność zawieszenia postępowania w okresie od dnia [...] lipca 2019 r. do dnia [...] stycznia 2020 r. (data prawomocności wyroku z dnia 10 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1550/20) oraz od dnia [...] lipca 2021 r. Sąd miał również na uwadze, że wymierzenie grzywny organowi, na podstawie art. 154 § 1 powołanej ustawy, ma za zadanie nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych. Podnieść także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność nie miała jeszcze charakteru rażącego naruszenia prawa. Należało bowiem wziąć pod uwagę okres, w jakim postępowanie dotyczące odszkodowania za opisaną nieruchomość uległo zawieszeniu. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że Prezydent podejmował czynności zmierzające do zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy oraz ustalenia aktualnego kręgu stron postępowania. Sąd oceniając charakter bezczynności organu, uwzględnił ponadto charakter spraw dekretowych oraz konieczność analizy archiwalnego, często niekompletnego materiału dowodowego. Sądowi z urzędu znana jest również ilość tego typu spraw prowadzonych przez Prezydenta oraz stopień ich skomplikowania, wynikający z konieczności czynienia ustaleń stanu faktycznego, mającego miejsce przeszło 60 lat temu. Okoliczności te wprawdzie nie mogą zwalniać organu z wykonania wyroku, ale muszą być brane pod uwagę przy ocenie charakteru zachowania organu w prowadzonym postępowaniu. Ponadto Sąd uwzględnił w sprawie także okoliczność okresowego zawieszenia terminów procesowych spowodowanych przez epidemię COVID-19. Jednocześnie w ocenie Sądu brak jest usprawiedliwionych podstaw uzasadniających przyznanie obecnie na rzecz skarżącej od organu tytułem zadośćuczynienia za zaistniałe opóźnienie sumy pieniężnej ustalonej na podstawie art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również treść skargi nie pozwalają na przyjęcie, że skarżąca na skutek niewykonania powołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a co za tym idzie nierozpoznania przez organ złożonego wniosku w terminie zakreślonym przez Sąd, doznała uciążliwości wymagającej zadośćuczynienia poprzez przyznanie wnioskowanej sumy pieniężnej. Wyjaśnić należy, że suma pieniężna z art. 154 § 7 powołanej ustawy ma charakter kompensacyjny i prewencyjny. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy. Środek ten powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu oraz w sytuacji, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Taka zaś sytuacja w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, jeszcze nie zachodzi. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 154 § 1 i 2 w związku z art. 154 § 6 oraz na podstawie art. 154 § 7 w związku z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.