I SA/Wa 1650/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2017 r. potwierdzającą M. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Tą samą decyzją Minister utrzymał również w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] czerwca 2016 r. wydane w trybie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.; dalej: ustawa z 2005 r.). W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał na następujące okoliczności sprawy. Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2017 r. potwierdził M. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], w kwocie [...] zł (wartość nieruchomości [...] zł). Od powyższej decyzji M. P. wniósł odwołanie. Rozpatrując sprawę na skutek odwołania Minister ustalił m. in., że pierwotnym wnioskiem z 24 listopada 1988 r. oraz wnioskiem z dnia 22 stycznia 1990 r. M. P., reprezentujący S. K. (spadkobierczynię właścicielki pozostawionego mienia S. D.), zwrócił się do Urzędu Dzielnicowego [...] o sprzedanie nieruchomości, jako ekwiwalentu za mienie pozostawione przez S. D. w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Oświadczeniem z 8 września 1986 r. T. S., R. D., W. D. oraz R. D., wskazali swoją siostrę S. K. jako osobę uprawnioną do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich matkę S. D. nieruchomości w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z [...] listopada 2005 r. Prezydent [...] przekazał Wojewodzie [...], zgodnie z właściwością, wnioski z 24 listopada 1988 r. i z 22 stycznia 1990 r. wraz z aktami sprawy. Ponownym wnioskiem z 18 marca 2010 r. M. P. zwrócił się do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1986 r., [...], spadek po S. D. zmarłej w dniu [...] maja 1975 r. w [...], ostatnio stale zamieszkałej w [...], na podstawie ustawy nabyły dzieci: S. K., R. D., R. D., W. D. oraz T. S. - po 1/5 części każde z nich. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 2008 r., [...], spadek po S. K. zmarłej w dniu [...] listopada 1994 r. w [...], ostatnio stale zamieszkałej w [...], na podstawie testamentu własnoręcznego, sporządzonego w dniu 10 marca 1990 r. nabył w całości wnuk M. P. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] czerwca 2016 r., po ocenie dowodów przedłożonych stosownie do art. 6 ustawy z 2005 r. uznał, że zostały spełnione wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3, art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy oraz wezwał wnioskodawcę do wskazania wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i dołączenia do wniosku operatu szacunkowego, sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym zostanie określona wartość nieruchomości pozostawionej przez S. D. w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji stwierdził, że ww. nieruchomość składała się z budynku mieszkalnego wybudowanego w 1910 r. o kubaturze [...] m3, krytego glinianą dachówką, przystawki wybudowanej w 1925 r. o kubaturze [...] m3 oraz [...] ha ziemi. Wojewoda [...] wskazał, że rodzaj pozostawionego mienia ustalono zgodnie z rozporządzeniem Ministra Skarbu Państwa z dnia 7 grudnia 2005 r. i stanowi ono zabudowane nieruchomości rolne. Całkowita powierzchnia pozostawionej nieruchomości gruntowej w [...] wynosi [...] m2. M. P. przedłożył do akt postępowania operat szacunkowy nieruchomości położonej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], sporządzony w dniu 20 stycznia 2017 r. przez rzeczoznawcę majątkowego A. M. M. P. oświadczył również, że składa sprzeciw wobec dokonanej w postanowieniu Wojewody [...] z [...] czerwca 2016 r. kwalifikacji nieruchomości jako zabudowanej nieruchomości rolnej. Strona wniosła o przyjęcie, że nieruchomość pozostawiona w [...] przez jego poprzedników prawnych stanowi nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2017 r.) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się opis mienia pozostawionego przez S. D. z dnia [...] maja 1945 r., nr [...]. Dokument ten ma postać formularza, który przewiduje fakt pozostawienia mienia we wsi, jak i w mieście. Z ww. dokumentu wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że S. D. pozostawiła mienie we wsi [...], gmina [...], województwo [...]. Znajdujący się na formularzu opisu mienia pozostawionego przez S. D. wyraz "miasta" dotyczący położenia nieruchomości został wyraźnie skreślony. Zgodnie z tłumaczeniem zaświadczenia z [...] maja 1945 r. opatrzonego pieczęcią Komitetu Wykonawczego Rady Deputowanych Ludowych Ludzi Pracy Gminy [...] powiatu [...], znajdującego się na odwrocie karty ewakuacyjnej z [...] maja 1945 r., nr [...], wydanej S. K. (spadkobierczyni właścicielki pozostawionego mienia S. D., ewakuującej się również na podstawie ww. karty ewakuacyjnej): "Niniejszym zaświadcza się, iż obywatelce K. S., córce W., zamieszkałej w [...]Rady Wiejskiej Gminy [...] zezwala się na wyjazd do Polski." W dokumencie jest zatem mowa o organie wiejskim, tj. [...] Radzie Wiejskiej Gminy [...], co świadczy o tym, że ww. zamieszkiwała w miejscowości, która była wsią. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnił ponadto, że w "Skorowidzu miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorialnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych", opracowanie Komitet Redakcyjny pod kierunkiem T. B., s. [...], w rubryce "miejscowość jej charakter" [...] zostały określone jako wieś. Z informacji zawartych w tym opracowaniu wynika, że [...] położone były w gminie [...], w powiecie [...], w województwie [...]. W rubryce "Poczta i telegraf (telefon)" figuruje zapis "[...]" w rubryce "stacja kolej, z odległością km." jest zapis "[...]"; w rubryce "najbliższa linia komunik. autobus, z odległością km." zapisano "[...]". W ,,Bazie Miejscowości Kresowych" [...] również figurują jako wieś. Strona przy piśmie z 8 czerwca 2015 r. przedłożyła do akt sprawy "Opinię szacunkową" sporządzoną 6 stycznia 1987 r. przez mgr inż. F. J., z której wynika, że dotyczy ona "wartości nieruchomości rolnej z trwałymi składnikami roślinnymi pozostawionej poza granicami PRL w miejscowości [...], gmina [...], pow. [...], będącej własnością Ob. S. D. (...). Opinię mniejszą sporządził na zlecenie Ob. S. K. (...) specjalista z zakresu rolnictwa mgr inż. F. J. Działając w oparciu o ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...) oraz po zapoznaniu się z treścią Opisu mienia pozostawionego, nr [...] z dnia [...].V. 1945 r. wydanego przez Pełnomocnika Rejonowego PKWN ds. Ewakuacji stwierdzającego pozostawienie [...] ha ziemi, jak również po przeprowadzeniu wywiadu na temat jakości gruntu i roślin uprawianych na tym areale, wartość gruntu i trwałych składników roślinnych ustala się w następującej wysokości: I. Wartość gruntu. Rola IlIa - [...] ha x [...] q x [...] zł/q (...). Uzasadnienie wyceny. Zgodnie z oświadczeniem zleceniodawcy na przedmiotowej działce uprawiane były warzywa i sad przydomowy. Na podstawie oświadczenia i ogólnych danych z literatury fachowej na temat jakości gruntu w okolicach [...] ustalono klasę gleby na IlIa. Cenę gruntu przyjęto z zarządzenia MRiGŻ w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /MP nr 9 poz. 90 z 1985 r. (...)." M. P. w piśmie z 8 czerwca 2015 r. podkreślił, że oba ww. dokumenty ze stycznia 1987 r. [opisany wyżej oraz operat szacunkowy budynków] dotyczące wyceny nieruchomości pozostawionej przez S. D. w [...], zostały sporządzone za życia i na zlecenie jego babci S. K. (córki właścicielki pozostawionego mienia). Strona podkreśliła, że obie wyceny sporządzono na podstawie opisu mienia pozostawionego z 10 maja 1945 r., nr [...] oraz osobistego oświadczenia S. K., która "znała doskonale nieruchomość w [...] z autopsji." W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji S. K. urodzona w dniu [...] maja 1916 r., która w momencie opuszczenia nieruchomości w 1945 r. miała [...] lat, w sposób wiarygodny mogła zapamiętać i ocenić rodzaj nieruchomości pozostawionej we wsi [...]. Biorąc pod uwagę treść wycen dotyczących nieruchomości pozostawionej we wsi [...], dokonanych na zlecenie S. K. Minister przyjął, że S. K. zgodnie z posiadanymi dokumentami (opisem mienia pozostawionego z [...] maja 1945 r., nr [...]) oraz swoją wiedzą poddała wycenie nieruchomość rolną z trwałymi składnikami roślinnymi, z budynkiem mieszkalnym wiejskim, położoną we wsi [...] i, gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Z materiału dowodowego nie wynika, aby S. K. nie zgadzała się z zapisami zawartymi w ww. wycenach, wykonanych na jej zlecenie, a następnie załączonymi do akt postępowania. Podsumowując Minister stwierdził, że na fakt, iż [...] były wsią jednoznacznie wskazują następujące dowody: 1) opis mienia pozostawionego; 2) "Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorialnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych", opracowany przez Komitet Redakcyjny pod kierunkiem T. B., s. 1144; 3) "Baza Miejscowości Kresowych". Na fakt, że S. D. pozostawiła nieruchomość rolną zabudowaną budynkiem mieszkalnym wiejskim wskazują wyceny, sporządzone w oparciu o opis mienia pozostawionego z [...] maja 1945 r., nr [...] oraz oświadczenia S. K. W "Opinii szacunkowej" sporządzonej w dniu 6 stycznia 1987 r. wyraźnie wskazano, że dotyczy ona "wartości nieruchomości rolnej". Natomiast w operacie szacunkowym budynków pozostawionych przez S. D., c. J. w miejscowości [...], gmina [...], sporządzonym w dniu 12 stycznia 1987 r. oraz "elaboracie szacunkowym, mienia (...)" sporządzonym w dniu 12 września 1988 r. dokonano wyceny "budynku mieszkalnego wiejskiego". Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że Wojewoda [...] zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym, w postanowieniu z [...] czerwca 2016 r. prawidłowo uznał, że spełnione zostały wymogi ustawowe potwierdzenia prawa do rekompensaty i wezwał stronę do przedłożenia operatu szacunkowego, sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym zostanie określona wartość nieruchomości pozostawionej przez S. D. w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zabudowanej nieruchomości rolnej o całkowitej powierzchni [...] ha, składającej się z budynku mieszkalnego wybudowanego w 1910 r. o kubaturze [...] m3, krytego glinianą dachówką oraz przystawki wybudowanej w 1925 r. o kubaturze [...] m3. M. P. przedłożył do akt postępowania operat szacunkowy nieruchomości położonej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], sporządzony w dniu 20 stycznia 2017 r. przez wybranego przez siebie rzeczoznawcę majątkowego A. M. W operacie tym dokonano wyceny pozostawionej nieruchomości na kwotę [...] zł. Rekompensata wynosi 20% tej kwoty. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2017 r. wniósł M. P.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) poprzez określenie wartość rynkowej nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z pominięciem prawidłowej bazy nieruchomości podobnych, położonych na obszarze porównywalnych rynków lokalnych funkcjonujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej; 2. ust. 1 pkt 5 załącznika Nr 6 do rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (tj. Dz. U. z 2016 poz. 1034) poprzez nienormatywne określenie kategorii nieruchomości pozostawionej za granicą i doprowadzenie w ten sposób do znacznego zmniejszenia wartości nieruchomości pozostawionej; 3. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. – poprzez zaniechanie obowiązku zgromadzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, rozpatrzenie sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, zaniechanie poczynienia ustaleń faktycznych na okoliczność podobieństwa pozostawionej nieruchomości do analogicznych gruntów na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2017 r. w całości oraz decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2017 r. w części, w jakiej dokonuje kwalifikacji gruntu jako rolnego, pomija rzeczywiste podobieństwo pozostawionej nieruchomości do analogicznych gruntów na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, ignoruje stopień urbanizacji jako jedno z elementarnych kryteriów ustalenia wartości, a w konsekwencji zaniża należną rekompensatę jako pochodną wartości pozostawionej nieruchomości, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Prawo do rekompensaty dla skarżącego zostało co do zasady przyznane. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest jedynie wycena nieruchomości pozostawionej przez S. D. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Skarżący stoi na stanowisku, że wycena powyższej nieruchomości w operacie szacunkowym z 20 stycznia 2017 r. została zaniżona, ponieważ nieruchomość wyceniono jako rolną zabudowaną, a zdaniem skarżącego była to nieruchomość zabudowana domem mieszkalnym. Definicja gruntu rolnego zabudowanego została zawarta w pkt 5 załącznika Nr 6 do rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, a nieruchomość pozostawiona przez S. D. w miejscowości [...] nie odpowiada żadnej z definicji gruntu rolnego zabudowanego zawartej w rozporządzeniu. Zdaniem skarżącego [...] stanowiły osadę fabryczną, podmiejską, całkowicie pozbawioną rolnego charakteru. W związku z tego typu zarzutami zauważyć należy, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z 2005 r. "Wartość rynkową nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się na podstawie nieruchomości podobnych, położonych na obszarze porównywalnych rynków lokalnych funkcjonujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej. Przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się przeciętne ceny transakcyjne uzyskane za nieruchomości podobne, zbywane w miejscowości o zbliżonej liczbie mieszkańców, porównywalnym stopniu urbanizacji i charakterze administracyjnym do miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona, położonej na obszarze województwa lub miasta wydzielonego, o którym mowa w ust. 2, z uwzględnieniem współczynników określających różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województw lub miast w okresie przed 1939 r., z zastrzeżeniem ust. 4." Należało więc zbadać, czy rzeczoznawca majątkowy do porównania przy wycenie dokonał prawidłowego doboru nieruchomości podobnych, w tym czy prawidłowo ustalił rynek lokalny w Polsce, uwzględniając przeciętne ceny transakcyjne uzyskane za nieruchomości zbywane w miejscowości o zbliżonej liczbie mieszkańców, porównywalnym stopniu urbanizacji i charakterze administracyjnym do miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona, położonej na obszarze województwa lub miasta wydzielonego, o którym mowa w ust. 2, z uwzględnieniem odpowiedniego współczynnika. Z art. 11 ust. 2 pkt 6 ustawy z 2005 r. wynika, że za porównywalne z województwem wileńskim należy uznać województwo podlaskie (ze współczynnikiem 0,64) lub województwo mazowieckie (ze współczynnikiem 0,41). Rzeczoznawca majątkowy porównując gęstość zaludnienia, jako jeden ze współczynników określających stopień urbanizacji, oraz odległość od miasta wojewódzkiego, wybrał jako rynek porównawczy dla miejscowości [...] gminy w powiecie [...], w województwie podlaskim (zob. analiza na str. 13-14 operatu szacunkowego). Następnie z gmin tych wybrał transakcje nieruchomościami zabudowanymi (zarówno domami mieszkalnymi jak i gospodarczymi) z terenów wiejskich o pow. od [...] do [...] ha (str. 15-18 operatu), a więc o charakterze siedliskowym czy zagrodowym (sądząc po powierzchni i rodzaju zabudowy) i ostatecznie na podstawie trzech transakcji nieruchomościami podobnymi dokonał wyceny nieruchomości pozostawionej (str. 18-20 operatu). Sąd nie dostrzegł w omówionych analizach rzeczoznawcy majątkowego żadnych uchybień lub sprzeczności. Z dowodów omówionych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w zaskarżonej decyzji (str. 8-11) niezbicie wynika, że [...] były wsią, a ocenę tę sąd podziela. Minister podsumowując stwierdził, że następujące dowody świadczą o wiejskim charakterze [...]: 1) opis mienia pozostawionego; 2) "Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorialnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych", opracowany przez Komitet Redakcyjny pod kierunkiem T. B., s. 1144; 3) "Baza Miejscowości Kresowych", 4) wycena sporządzona w 1987 r. w oparciu o opis mienia pozostawionego z [...] maja 1945 r., nr [...] oraz oświadczenia S. K.. Wyjaśnić jedynie należy, że w "Opinii szacunkowej" sporządzonej w dniu 6 stycznia 1987 r. wyraźnie wskazano, że dotyczy ona "wartości nieruchomości rolnej", a zleceniodawca (S. K.) oświadczyła, że na działce uprawiane były warzywa i znajdował się sad przydomowy. Jak twierdził sam skarżący, S. K. z autopsji znała nieruchomość w [...], a mimo to brak dowodów, aby sprzeciwiała się takiej wycenie. Żadnych dowodów na inny niż wiejski charakter [...], w chwili opuszczenia nieruchomości przez dotychczasowego właściciela (zob. art. 11 ust. 5 ustawy z 2005 r.) nie przedstawił też sam skarżący, poza jego własnymi przekonaniami. Natomiast art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2005 r. wskazuje, że to przede wszystkim wnioskodawca ma przedstawić dowody potwierdzające rodzaj pozostawionej nieruchomości, co należy podnieść w odniesieniu do zarzutów zawartych w pkt 3 skargi. Inaczej mówiąc organ uznał, że zgromadzone dowody w sposób jednoznaczny wskazują na wiejski charakter [...], a innych dowodów oraz wniosków dowodowych, które przeczyłyby ustaleniom organu, strona nie przedstawiła. Nie można więc uznać, że w takiej sytuacji doszło do naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. Odnosząc się stricte do zarzutów zawartych w pkt 2 skargi zauważyć należy, że z ust. 3 pkt 5 załącznika nr 6 do rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków wynika, że siedlisko zabudowane budynkiem mieszkalnym również może być uznane za grunt rolny zabudowany, a za takie siedlisko można uznać pozostawioną nieruchomość w miejscowości o wiejskim charakterze. Najistotniejsze są jednak bezpośrednie kryteria ustawowe nieruchomości podobnej, zawarte w art. 11 ust. 1 ustawy z 2005 r., które jak wykazano wyżej zostały spełnione, wobec jednoznacznego ustalenia, że [...] były wsią. Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.