I SA/Wa 1652/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. K. i E. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt 1652/15 w sprawie ze skargi B. K. i E. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1652/15 oddalił skargę B. K. i E. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. W piśmie z dnia 7 marca 2016 r. B. K. wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z dnia 1 marca 2016 r. wraz z uzasadnieniem stwierdzając, że działa w imieniu własnym. Następnie skarżące wystąpiły na urzędowych formularzach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując w nich, że wnoszą o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazały, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. E. K. posiada mieszkanie [...]m2. Nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności zgromadzonych ma rachunkach bankowych oraz w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, a także wierzytelności. Nie są właścicielkami przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5000 zł. Dochód ich gospodarstwa domowego, pochodzący z emerytur, wynosi [...] zł, zaś opłaty stałe za mieszkanie [...] zł, leki – [...] zł i leczenie [...] zł. Powyższy wniosek rozpoznany został, wydanym przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1652/15. Referendarz sądowy w pkt 1 swojego orzeczenia przyznał B. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w W. W pkt 2 orzeczenia odmówił zwolnienia B. K. z kosztów sądowych, zaś w pkt 3 umorzył postępowanie w zakresie wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy uzasadnił, że żądanie przyznania prawa pomocy nie odnosi się do abstrakcyjnych kosztów sądowych, tylko do kosztów sądowych związanych z konkretnym postępowaniem, które zostało wszczęte przez stronę. Przy czym w niniejszej sprawie ustanowienie pełnomocnika z urzędu wwiązać się ma z podjęciem przez stronę postępowania określonych czynności procesowych. W niniejszej sprawie E. K. nie wystąpiła z żądaniem sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku z dnia 1 marca 2016 r., co w zasadniczy sposób ogranicza jej udział w sprawie, gdyż nie może, na obecnym etapie postępowania, wystąpić ze skargą kasacyjną nawet wówczas, gdy orzeczenie zostało uzasadnione na wniosek innej strony. W związku z powyższym uznał, że wniosek E. K. ma za przedmiot uprawnienia procesowe, które nie przysługują stronie, gdyż na tej skarżącej nie ciąży żaden wymóg poniesienia określonych kosztów sądowych, czy też działania w warunkach zastępstwa procesowego, dopóki nie zostanie skutecznie wszczęte postępowanie kasacyjne. Postępowanie z jej wniosku podlega zatem umorzeniu, stosowanie do art. 249a ppsa., z powodu zbędności rozpoznawania zgłoszonego wniosku. Odnosząc się do wniosku B. K. referendarz uznał, że nie wykazała ona by jej żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, było uzasadnione. Skarżące posiadają stałe źródło dochodu, w związku z czym mogą ponosić koszty sądowe. Przy czym wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu uiszczonego przez skarżące od skargi, nie stanowi sam w sobie odmiennego ciężaru finansowego od dotychczas ponoszonych. Natomiast w przedmiocie możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów ustanowienia adwokata, z uwagi na wysokość średnich wydatków, jakie wiążą się z opłaceniem we własnym zakresie kosztów ustanowienia pełnomocnika oraz ograniczonym poziomem dochodów skarżących, referendarz uznał, że skarżąca nie jest w stanie pokryć tego wydatku samodzielnie. W złożonym sprzeciwie skarżące zaskarżyły ww. postanowienie w zakresie pkt 2 i 3 i wniosły o uchylenie powyższych punktów orzeczenia. Wskazały, że obie wystąpiły o uzasadnienie przedmiotowego wyroku, gdyż B. K. nadal występuje jako pełnomocnik swojej siostry E. K. Brak zwolnienia B. K. od kosztów sądowych jest nieuzasadniony i pozbawia ją prawa do sądu, zaś umorzenie postępowania w zakresie wniosku E. K. jest pozbawione podstawy prawnej i narusza jej prawo do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Według art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei w zakresie częściowym prawo pomocy może być przyznane gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2). Zgodnie zaś z art. 249a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Zbędność postępowania o przyznanie prawa pomocy, o której mowa w powyższym przepisie, oznacza sytuację, w której strona nie jest obowiązania do podejmowania czynności, ani ponoszenia kosztów sądowych w konkretnym postępowaniu sądowym, np. z uwagi na jego zakończenie lub też inną zaistniałą w nim sytuację. Natomiast zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - obliguje Sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. We wniosku PPF skarżące podały, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Oświadczyły, że uzyskują dochody z emerytur w łącznej wysokości [...] zł. Nie posiadają oszczędności, przedmiotów wartościowych, papierów wartościowych i innych praw majątkowych a także wierzytelności. Ponadto we wniosku E. K. znalazła się informacja, iż jest właścicielką mieszkania pow. [...] m2. W zakresie ponoszonych wydatków skarżące określiły, że opłaty stałe za mieszkanie, leki oraz leczenie stanowią kwotę [...] zł. Ponadto w złożonym sprzeciwie skarżące podniosły, że zaskarżają postanowienie referendarza sądowego w pkt 2 i 3, tj. odmowy zwolnienia B. K. z kosztów sądowych oraz umorzenia postępowania w zakresie wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy uzasadniając, że obie wystąpiły o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku. Podniosły, że B. K. występowała i nadal występuje jako pełnomocnik E. K., zaś odmowa zwolnienia B. K. z kosztów sądowych jest nieuzasadniona i pozbawia ją prawa do Sądu. Umorzenie postępowania w zakresie wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy uznały za pozbawione podstawy prawnej. Odnosząc się zatem do zarzutów podniesionych w złożonym sprzeciwie wskazać należy, iż Sąd uznał je za niezasadne. Sąd stanął na stanowisku, że przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. B. K. wraz z siostrą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe osiągają stały i regularny dochód w postaci emerytur. W ocenie Sądu powoduje to, że ww. osoba jest w stanie ponieść ewentualną opłatę od skargi kasacyjnej, zwłaszcza w sytuacji, gdy wpis należny od środka zaskarżenia, przysługującego od wyroku, wynosi w niniejszym przypadku połowę wpisu, który został uprzednio uiszczony od skargi przez skarżące. Z tego też względu Sąd uznał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które powodowałyby, że wskazana powyżej skarżąca, na obecnym etapie postępowania, nie może ponieść tego wydatku bez uszczerbku dla jej koniecznego utrzymania. Skarżąca była w stanie uczynić oszczędności we własnych wydatkach, uiszczając kwotę wpisu od skargi. Jak z tego wynika jest zatem w stanie poczynić oszczędności i uiścić wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący połowę kwoty uiszczonego już wpisu. Niezasadny jest zatem z tych względów zarzut, podniesiony w sprzeciwie, pozbawienia B. K. prawa do sądu. Jednocześnie Sąd stanął na stanowisku, iż B. K. nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Wynika to bowiem z zestawienia wydatków i dochodów gospodarstwa domowego skarżących, przy uwzględnieniu stałości uzyskiwanego przez nie dochodu. Odnosząc się z kolei do wniosku E. K. wskazać należy, że Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego, zawarte w jego postanowieniu. Powołana skarżąca - wbrew jej twierdzeniom zawartym w skardze - nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, bowiem wniosek w tym przedmiocie został podpisany przez B. K., a w jego treści jednoznacznie wskazano, że osoba ta działa w imieniu własnym. Jednocześnie w toku postępowania sądowego skarżąca nie przedłożyła żadnego pełnomocnictwa. W rezultacie powyższa sytuacja powoduje, że E. K. nie może złożyć skargi kasacyjnej, bowiem nie wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie - co stanowi warunek niezbędny do skutecznego jej wniesienia. Z tego też względu uprawnienia procesowe, które nie przysługują tej stronie na obecnym etapie postępowania, powodują konieczność stwierdzenia, że strona ta nie jest zobowiązana do poniesienia jakichkolwiek kosztów, jak też działania w warunkach zastępstwa procesowego. Powoduje to zbędność postępowania o przyznanie prawa pomocy i konieczność umorzenia postępowania. Należy przy tym zauważyć, że uprawnienia procesowe, o których mowa powyżej, w stosunku E. K. będą mogły zostać zrealizowane dopiero po skutecznym wszczęciu postępowania z ewentualnej skargi kasacyjnej, złożonej skutecznie przez inną stronę postępowania, która wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tym stanie rzeczy zarzut pozbawienia podstawy prawnej umorzenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy E. K. oraz naruszenia prawa do Sądu nie znajdują żadnego uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 249a oraz art. 260 § 1, orzeczono jak w sentencji postanowienia.