I SA/Wa 1652/15

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków B. K. i E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. K. i E. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: 1) przyznać B. K. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...], 2) odmówić zwolnienia B. K. z kosztów sądowych, 3) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 marca 2016 r. sygn. I SA/Wa 1652/15 oddalił skargę B. K. i E. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. B. K. wystąpiła o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, a następnie w terminie przewidzianym na wniesienie skargi kasacyjnej zwróciła się wraz z E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżące, będące siostrami, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczynie zamieszkują w mieszkaniu o pow. [...] m². Środki utrzymania czerpią z uzyskiwanych przez siebie świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości [...] zł. Z przedstawionej informacji wynika również, że deklarowane wydatki prowadzonego gospodarstwa domowego odnoszą się m.in. do opłat za mieszkanie ([...] zł), kosztów zakupu leków ([...] zł) oraz korzystania ze świadczeń lekarskich ([...] zł). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że żądanie przyznania prawa pomocy nie odnosi się do abstrakcyjnych kosztów sądowych tylko do kosztów sądowych związanych z konkretnym postępowaniem, które zostało wszczęte lub ma zostać wszczęte przez stronę (por. postanowienie NSA z 8 sierpnia 2014 r. sygn. I OZ 743/14). Podobne stanowisko należy odnieść również do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, którego udział ma wiązać się z podjęciem przez stronę postępowania określonych czynności procesowych w toczącym się postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie wskazanie na powyższe wiąże się z ustaleniem, że składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy E. K. odstąpiła od żądania sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku z dnia 1 marca 2016 r., co w zasadniczy sposób ogranicza zakres jej udziału sprawie. Zgodnie z art. 177 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z treści wskazanego przepisu wynika, że skarga kasacyjna nie może być skutecznie wniesiona bez uprzedniego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę, albowiem termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna bieg od dnia doręczenia stronie, która złożyła taki wniosek, odpisu wyroku z uzasadnieniem. Strona, która nie wystąpiła z wnioskiem o uzasadnienie wyroku, nie może zatem skutecznie wnieść skargi kasacyjnej nawet w sytuacji, gdy orzeczenie to zostało uzasadnione na wniosek innej strony w tym postępowaniu i jej doręczone (por. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r. sygn. II OZ 421/10). W tych warunkach żądanie E. K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika ma za przedmiot uprawnienia procesowe, które nie przysługują stronie, albowiem na skarżącej w związku z brakiem woli złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie ciąży żaden wymóg poniesienia konkretnie określonych kosztów sądowych, jak też działania w warunkach zastępstwa procesowego dopóki nie zostanie skutecznie wszczęte postępowanie kasacyjne. Z tego powodu postępowanie wszczęte jej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy podlegało umorzeniu, stosownie do art. 249a p.p.s.a., z powodu zbędności rozpoznania zgłoszonego wniosku. Odnosząc się do wniosku B. K., należy przypomnieć, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wskazuje się, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Skutkuje to tym, że zastosowanie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie zgłoszonego żądania może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy stwierdzone zostanie, że strona w rzeczywistości nie posiada żadnych środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu lub środki te są na tyle niewielkie, że nie pozwalają wywiązać się z powyższego wymogu bez narażenia się na możliwość niezabezpieczenia elementarnych potrzeb bytowych (por. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2014 r. sygn. I OZ 206/14). Jeżeli odnieść powyższy sposób rozumienia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do sytuacji, w jakiej znajdują się obie wnioskodawczynie prowadzące wspólne gospodarstwo domowe, to nie może budzić wątpliwości zapatrywanie, zgodnie z którym składająca wniosek nie wykazała, by jej żądanie obejmujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od kosztów sądowych, miało charakter uzasadniony. Jest to spowodowane ustaleniem, że skarżące posiadają stałe źródło dochodu i nawet jeżeli jest ono niewystarczające, z czym należy się zgodzić, do poniesienia we własnym zakresie kosztów zastępstwa procesowego, to bez wątpienia uzyskiwane dochody ze świadczeń emerytalnych pozwalają partycypować stronie w wymaganych kosztach sądowych. Nie można nie dostrzegać, że w dotychczasowym postępowaniu (na etapie po wniesieniu skargi) skarżąca samodzielnie ponosiła koszty sądowe poprzez uiszczenie wpisu od skargi oraz opłaty kancelaryjnej, przeznaczając na ten cel uzyskiwane dochody, ewentualnie niewielkie oszczędności. Powyższa sytuacja musi być zatem traktowana jako równoważna ustaleniu, że strona występująca o przyznanie prawa pomocy jest w stanie wygospodarować środki, by uiścić wpis od skargi kasacyjnej - jeżeli ten środek prawny miałby zostać złożony - skoro, mając na uwadze wysokość poszczególnych obciążeń fiskalnych (wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł), powyższy obowiązek nie stanowi sam w sobie ciężaru finansowego odmiennego od dotychczas skutecznie ponoszonego przez B. K. we własnym zakresie. Uznanie, że skarżąca w oparciu o posiadane środki finansowe jest w stanie wywiązać się w rozpoznawanej sprawie z obowiązku uiszczenia wymaganych kosztów sądowych nie oznacza, że podobnie ocenić można zdolność strony do pokrycia kosztów ustanowienia zastępstwa procesowego. Z uwagi na wysokość średnich wydatków, jakie wiążą się z opłaceniem we własnym zakresie kosztów ustanowienia pełnomocnika oraz ograniczony poziom dochodów skarżących konfrontowanych z uśrednionymi wydatkami na konieczne utrzymanie, przyjąć należało, że we wskazanym zakresie wykazane zostało, że skarżąca nie jest w stanie pokryć tego wydatku samodzielnie. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.