I SA/Wa 1653/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi N. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za niezależnie pobrane i zwrotu tych świadczeń oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania N.T. od decyzji Marszałka Województwa [...] z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci: K.K., L.K. i S.K. wraz z odsetkami, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzjami z [...] listopada 2010 r., nr [...] oraz z [...] kwietnia 2011 r., nr [...] Burmistrz Z. przyznał N.T. zasiłek rodzinny na dzieci: K.K., L.K. i S.K. oraz dodatki do zasiłku z tytułu wychowywania dzieci w rodzinie wielodzietnej oraz z tytułu urodzenia dziecka. [...] Ośrodek Polityki Społecznej w W. na podstawie posiadanej dokumentacji stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na zatrudnienie ojca dzieci R.K., od [...] stycznia 2011 r. do chwili obecnej na terenie Norwegii. W związku z powyższym, Burmistrz Z. uchylił decyzje własne o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku w sytuacji, gdy zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jest Marszałek Województwa [...], który zwrócił się do N.T. o przedstawienie dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu netto za pierwszy pełny miesiąc zatrudnienia uzyskanego przez męża na terenie Norwegii. W dniu 18 stycznia 2016 r. wpłynęło oświadczenie N.T. o zmianie miejsca zamieszkania - obecnie przebywa w Norwegii. Ponownie przesłano pod właściwy adres pismo dotyczące uzupełnienia dokumentacji. Strona pismem, które wpłynęło 22 lutego 2016 r. ustanowiła pełnomocnika do doręczeń, jednakże nie uzupełniła brakujących dokumentów. Decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Marszałek Województwa [...] orzekł o uznaniu świadczeń rodzinnych wypłaconych na dzieci: K.K., L.K. i S.K. w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku za nienależnie pobrane. W pkt II decyzji orzekł o zwrocie świadczeń wraz z odsetkami, zaś w pkt III ustalił, że odsetki ustawowe od 1 lutego 2011 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz odsetki za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do daty wydania decyzji wynoszą 1.680,68 zł, a łączna kwota do zwrotu wynosi 4.624,68 zł. Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyła N.T. wnosząc o zmianę decyzji w pkt III i wprowadzenie zapisu, że odsetki za opóźnienie naliczy Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z.. Skarżąca wskazała, że od 16 września 2014 r. do 26 kwietnia 2016 r. toczyło się postępowanie w sprawie przed organami i przed sądem. W okresie toczącego się postępowania, naliczanie odsetek powinno być zawieszone Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przytoczyło treść art. 30 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114), definiujące pojęcie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organ wskazał, że zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie miała miejsce koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, czego konsekwencją było uchylenie decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych, wydanych przez Burmistrza Z.. Właściwość do rozpatrzenia wniosku przeszła zatem na Marszałka Województwa [...], który - wskutek braku uzupełnienia wniosku o dokumenty związane z dochodami osiąganymi przez R.K. - pozostawił ten wniosek bez rozpatrzenia. Skoro rozpatrzenie wniosku nie zostało zakończone przyznaniem świadczenia, zatem wypłacone już świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca co do zasady nie kwestionuje rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie uznania świadczeń za nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu. Nie podziela jednak stanowiska odnośnie ustalenia kwoty odsetek wskazując, iż w okresie kiedy toczyło się postępowanie przed organem I instancji, Kolegium w [...] i sądem administracyjnym naliczanie odsetek powinno być zawieszone. Wniosła o uchylenie decyzji w pkt III i orzeczenie, że ustalenia wysokości odsetek dokona Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z.. Kolegium wskazało na niezasadność stanowiska strony. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Użycie sformułowania "nalicza" oznacza, że organ wydający decyzję o zwrocie świadczeń nie ma możliwości innego rozstrzygnięcia, bowiem ustawa rozstrzyga powyższą kwestię w sposób jednoznaczny. Kolegium podkreśliło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera przepisu, na mocy którego możliwe byłoby zawieszenie naliczania odsetek w okresie trwania postępowań przed właściwymi organami. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2016 r. skargę złożyła N.T.. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ustalenie odsetek ustawowych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne do 16 września 2014 r. W uzasadnieniu skargi wskazała, że postępowanie odwoławcze trwało od 16 września 2014 r. do 26 kwietnia 2016 r. Po tym terminie skarżąca dokonała niezwłocznie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zarzuciła, że organ, powołując się na przepis art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nakazuje zapłacić odsetki ustawowe za okres trwania postępowania odwoławczego, którego długość nie zależała od skarżącej. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Bezsporne jest, że mąż skarżącej, w okresie pobierania przez nią świadczeń rodzinnych zatrudniony był w Norwegii - państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, w którym zastosowanie znajdują wymienione w art. 3 pkt 15a ustawy przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 str. 1 ze zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonania rozporządzenia nr 883/2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284, str. 1). Wyżej wskazane akty normatywne stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Tak więc zgodnie z art. 67 ust. 2 zd. pierwsze rozporządzenia nr 883/2004 w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne ustalane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mającym pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Tenże zaś ustęp przewiduje pierwszeństwo prawa udzielanego z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym osoby wykonujące w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlegają ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego (art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia). Samo natomiast pojęcie "świadczeń rodzinnych" w przywoływanym rozporządzeniu, zdefiniowane w jego art. 1, oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I, a więc także świadczenia przewidziane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji przepisów systemów zabezpieczenia społecznego marszałek województwa zobligowany jest, w myśl art. 23a ust. 9 zd. pierwsze ustawy o świadczeniach rodzinnych do ustalenia i dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Bierze on wówczas pod uwagę przepis art. 30 ustawy do stosowania którego odpowiednio odsyła art. 23a ust. 9 zd. drugie ustawy. Oznacza to, że znajduje w takim wypadku zastosowanie także art. 30 ust. 2, w którym zdefiniowane zostało pojęcie świadczeń nienależnie pobranych. Tymi zaś są między innymi świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy). W art. 23a ust. 5 ustawy uregulowano natomiast tryb uchylania przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia w którym osoba w zakresie świadczeń rodzinnych podlega ustawodawstwu obcego państwa w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W świetle zatem zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy definicji świadczenia nienależnie pobranego, dla uznania go za takowe wystarczającym jest kumulatywne spełnienie 3 przesłanek: po pierwsze - wypłacenia stronie świadczenia rodzinnego; po drugie - podstawą tej wypłaty ma być decyzja, która następnie została przez organ właściwy uchylona w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; po trzecie - wypłacone świadczenia obejmują okres od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju. Przesłanki te w rozpoznawanej sprawie zostały niewątpliwie spełnione. Przyznane skarżącej decyzjami z [...] listopada 2010 r. i [...] kwietnia 2011 r. świadczenia na dzieci zostały uchylone. Decyzją Burmistrza Z. z [...] września 2014 r., nr [...] organ uchylił decyzję z [...] listopada 2010 r. za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r., tj. dotyczącą zasiłku rodzinnego na K. i L.K. oraz dodatku do zasiłku na K.K.. Natomiast decyzją z [...] stycznia 2014 r., nr [...] Burmistrz Z. uchylił decyzję z [...] kwietnia 2011 r. za okres: od 1 kwietnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. dotyczącą zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku na S.K.. To zaś upoważniało Marszałka Województwa [...] do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o art. 23a ust. 9 ustawy, a więc decyzji stwierdzającej, że wypłacone skarżącej w wyżej wskazanych okresach świadczenia są nienależnie pobranymi i nałożenia nań obowiązku ich zwrotu, wraz z odsetkami, których obowiązek naliczenia wynika z kolei z art. 30 ust. 2b powołanej ustawy. Natomiast zgodnie z art. 30 ust 8 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Prawidłowo wskazało Kolegium, że organ wydając decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie ma możliwości odstąpienia od naliczenia odsetek lub naliczenia ich za inny okres niż wskazuje to przepis art. 30 ust. 8 ustawy. Przepis ten nie przewiduje możliwości zawieszenia naliczenia odsetek. Odnośnie zarzutów dotyczących długości trwania postępowań przed organami I instancji, przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] i WSA, to kwestia ta nie może być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu. Jednakże należy wskazać, że na czas toczenia się tych postępowań miało także wpływ korzystanie przez skarżącą z jej ustawowych praw do składania odwołań i skarg do sądu. Z przyczyn wyżej omówionych wskazać należy, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył prawa. Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.