I SA/Wa 1653/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Zaskarżoną decyzją [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2018 r. 2096, dalej jako kpa) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: ustawa), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r., znak: w [...]. odmawiającą potwierdzenia S .Z. (dalej jako skarżąca) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we wsi N., powiat [...]-[...], województwo [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku dołączono m.in. oświadczenie skarżącej z dnia [...] stycznia 2013 r. poświadczone podpisem notarialnym, wg którego S. S. wraz z rodziną, tj.: żoną, córką, matką i ojcem J. S. zostali przymusowo zesłani na Syberię w kwietniu 1940 r.; J. S. zmarł na Syberii a S. S. w dniu [...] lutego 1942 r. został powołany do armii Generała Andersa, pozostali członkowie rodziny w dniu [...] maja 1946 r. powrócili na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Do akt odłączono także protokoły przesłuchania świadków B. S. i M. G. sporządzone w dniu [...] sierpnia 1990 r. w Urzędzie Miejskim w [...], z których wynika, iż S. S. powrócił na obecne terytorium RP w 1947 r. oraz że pozostawił w 1940 r. w miejscowości [...]: budynek mieszkalny składający się z 3 pokoi, kuchni, sieni, spiżarni i ganka; oraz budynki gospodarcze i użytki rolne, parcele: sad, ogród, las sosnowy, grunty orne. Organ szczegółowo opisał zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wskazał, że nie wynika z niego aby S. S. posiadał jakiekolwiek nieruchomości na ww terenie. Wg organu dowody świadczą natomiast o tym, iż właścicielem gospodarstwa we wsi N. był J. S. W tym zakresie organ zarzucił, iż skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających dziedziczenie S. S. po ww. Następnie organ wskazał podstawy prawne ww orzeczenia. Przytoczył treść art. 2 ustawy wskazującego komu przysługuje prawo do rekompensaty a następnie treść art. 6 ustawy, określającego elementy wniosku. Dalej minister wskazał, że wg art. 6 ust. 4 ustawy dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków. Uzupełnił jednak, że stosownie do art. 6 ust. 5 ustawy moc dowodowa takich oświadczeń jest uzależniona od spełnienia następujących przesłanek: 1) muszą one zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, 2) świadkowie muszą być osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, oraz nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wskazując na powyższe minister podał, że skarżąca nie przedłożyła dowodów, z których wynikałoby kto był właścicielem objętych wnioskiem nieruchomości. Odnośnie do oświadczeń świadków B. S. i M. G. uznał, iż nie spełniają one wymogów ustawy bowiem nie zawierają informacji, że ww świadkowie nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami - właściciela lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Oświadczenie skarżącej złożone w piśmie z dnia [...] listopada 2007 r. wg organu nie może stanowić dowodu potwierdzającego tę okoliczność. Minister przywołał w tym zakresie wyrok NSA z dnia 19 października 2014 r., sygn. akt I OSK 371/13 i podał, że w sprawie istotne jest też prawo własności w dacie wybuchu II wojny światowej a nie w 1940r. W zakresie dowodów wskazujących na własność J. S. minister podkreślił ponownie, iż strona wielokrotnie (ale bezskutecznie) była wzywana do udokumentowania następstwa prawnego po ww. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżąca zarzuciła ministrowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 kpa i 77 kpa polegające na dokonaniu nieprawidłowej oceny materiału dowodowego z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy, polegające na bezpodstawnym uznaniu, że brak jest dowodów potwierdzających okoliczność pozostawienia i własności nieruchomości zabużańskiej uzasadniających przyznanie rekompensaty, podczas gdy wszechstronna analiza i ocena materiału dowodowego prowadzić powinna do wniosków przeciwnych, tj. o istnieniu podstaw faktycznych i prawnych do przyznania rekompensaty. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji i o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła, że oświadczenie świadków było złożone zgodnie z przepisami obowiązującymi w momencie jego składania, a następnie ze względów faktycznych (śmierć świadków) nie można było już jego uzupełnić. Zaznaczyła, że logiczna analiza dowodów winna prowadzić do wniosku, że jakkolwiek w 1932r. właścicielem gospodarstwa był J. S., to już w 1940r. miał on 72 lata i nie powinno budzić wątpliwości, że właścicielem był wówczas jego syn S. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2018, poz. 1302 - dalej jako ppsa). W kontrolowanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Zasadnie organ wskazał, iż ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie określone w ustawie wymogi oraz o ile udowodni on prawo własności do pozostawionej poza granicami RP nieruchomości. Obok kwestii formalnych, daty złożenia wniosku a także osób uprawnionych do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty ustawa określa też wymogi formalne wniosku. W art. 6 stanowi ona, iż do wniosku należy dołączyć: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości; 2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3; 3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 (...) itd. W ust. 4 art. 6 ustawa stanowi z kolei, iż dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku takich dokumentów, wg art. 6 ust. 5 ustawy dowodami w sprawie mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wszystkie złożone w tym trybie dowody, w tym oświadczenia świadków B. S. i M. G. z 1990r. - podlegają ocenie organu jak każdy inny dowód w sprawie administracyjnej z punktu widzenia ich rzetelności i wiarygodności oraz wymogów formalnych. Organ orzekający w sprawie obowiązany jest ocenić przy tym nie tylko pojedyncze dowody ale też całokształt okoliczności sprawy a następnie obowiązkiem organu administracji jest wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uwzględniając powyższe Sąd przyjął, iż minister nie naruszył prawa przy rozpoznawaniu kontrolowanej sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera rzetelną i rzeczową ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, z wyszczególnieniem każdego dowodu i odniesieniem się do każdego z nich. Organ poddał ocenie pod względem formalnym oświadczenia świadków z 1990r., odniósł się też do oświadczenia skarżącej dotyczącego pokrewieństwa. Kontrola legalności wnikliwie przeprowadzonego przez organ postępowania, a w szczególności obszernej argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż odmowa przez organ potwierdzenia prawa do rekompensaty nastąpiła bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Wszystkie zebrane w sprawie dowody podlegały ocenie organu a ocena ta nie budzi wątpliwości Sądu. Trzeba przy tym podkreślić, że w postępowaniu dotyczącym mienia zabużańskiego główny ciężar dowodu co do pozostawienia nieruchomości poza granicami RP spoczywa na stronach postępowania. Już sam ustawodawca wskazał, że do wniosku należy dołączyć konkretne dowody, a w ich braku stosowne oświadczenia określonych podmiotowo świadków. Postępowanie dowodowe prowadzone w trybie ustawy jest zatem ściśle sformalizowane, a przy tym, jak jednoznacznie wynika z art. 27 ustawy, postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem jej wejścia w życie - prowadzi się na podstawie jej przepisów. Stąd nie mogły być uwzględnione zarzuty skargi odnośnie do stosowania przez organ wymogów formalnych w stosunku do zeznań z 1990r. w odniesieniu do przepisów obecnie obowiązującej ustawy. Nie może bowiem ujść z pola widzenia, iż w pierwszej kolejności ustawodawca wymienił jako istotne w tego typu sprawach dowody takie jak urzędowy opis mienia; orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny czy inne dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych. Dopiero w ich braku organ mógłby posiłkować się zeznaniami dwóch świadków. W ustawie postawiono jednak wymogi gdy chodzi o cechy osobowe świadków jak i formę ich zeznań. Zeznania świadków - jako że nie spełniają tych wymogów - w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy mogłyby ewentualnie uzupełniać czy też potwierdzać dowody z dokumentów - gdyby takie zostały pozyskane, natomiast jeśli są one jedynymi dowodami w sprawie, to wobec wymogów ustawowych nie można ich uznać za wystarczające do potwierdzenia prawa do rekompensaty. W tym zakresie Sąd podziela ocenę dokonaną przez organ. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Zaskarżona decyzja punkt po punkcie odnosi się do stanu faktycznego sprawy, do każdego dowodu i przedstawia stan prawny z powołaniem się na orzecznictwo Sądów administracyjnych. Szerokie i rzeczowe uzasadnienie zawiera logiczną argumentację. Prowadzi to do wniosku, że w toku przeprowadzonego wnikliwie postępowania nie odnaleziono dowodów na potwierdzenie tezy o posiadaniu przez poprzednika skarżącej prawa do nieruchomości w m. [...]. Trzeba też podkreślić, że organ prowadził szerokie postępowanie dowodowe z urzędu, zwracał się do różnych instytucji i archiwów, ale pozostało to bezskuteczne. Wszelkie źródła dowodowe prowadzą do wniosku, iż właścicielem tegoż gospodarstwa był ojciec poprzednika skarżącej tj. J. S. - a następstwa prawnego po ww, pomimo wielu wezwań organu, nie udokumentowano. W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.