I SA/Wa 1667/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi A. A. reprezentowanego przez kuratora E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia czynszowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz kuratora E. K. tytułem wynagrodzenia kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia czynszowego, wnioskowanego przez A. A. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] kwietnia 2015 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wpłynął wniosek A. A. z dnia [...] kwietnia 2015 r. o pomoc w spłacie zadłużenia mieszkania w Spółdzielni Mieszkaniowej na kwotę [...] zł. Wniosek został następnie poparty przez adw. E. K. - kuratora całkowicie ubezwłasnowolnionego A. A. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] Prezydent [...] odmówił przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia czynszowego. Odwołanie od decyzji Prezydenta [...] wniosła kurator całkowicie ubezwłasnowolnionego A. A. - adw. E. K. Wskazała, że przy ocenie czy A. A. jest uprawniony do żądania pomocy finansowej oraz czy obecna jego sytuacja majątkowa i zdrowotna uzasadniają przyznanie takowej pomocy winno brać się pod uwagę fakt, iż A. A. nie z własnej woli doprowadził do sytuacji, w której się znalazł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają m.in. dwa kryteria określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 163), zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej". Stanowią je kryteria dysfunkcji i zdarzeń (m.in. długotrwała lub ciężka choroba) oraz kryterium dochodowe. Organ drugie instancji wskazał, że z uwagi na stan zdrowia A. A. jest całkowicie ubezwłasnowolniony, a jego dochodem jest zasiłek stały w wysokości [...] zł. Spełnione jest zatem kryterium dochodowe oraz występuje długotrwała choroba. Kolegium zaznaczyło jednak, że rozpatrując sprawy z zakresu pomocy społecznej organ jest zobligowany do stosowania przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej reguł. Po pierwsze pomoc jest kierowana do osób, o ile nie są one w stanie pokonać trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Po drugie rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Po trzecie potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Do kompetencji organu pomocy społecznej należy - poza ustaleniem spełniania warunków ustawowych i rozważeniem czy z uwagi na całokształt okoliczności sprawy, zgłaszane potrzeby mieszczą się kategorii niezbędnych potrzeb bytowych - ocena czy i w jakim zakresie mogą one być uwzględnione w tym z uwagi na środki finansowe czy rzeczowe, jakimi organ pomocy społecznej dysponuje. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy w szczególności na pokrycie części łub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W sprawie przyznania zasiłku celowego organ działa w granicach uznania administracyjnego, co nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia organu. Organ administracji wydając decyzję o charakterze uznaniowym ma obowiązek przedstawienia motywów, jakimi kierował się zajmując stanowisko. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami i żądaniami. Tym samym spełnienie kryteriów, w tym również finansowych, przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa, a wręcz przeciwnie, organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Organ drugiej instancji stwierdził, że spłata zadłużenia nie spowoduje przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej A. A. Ośrodek Pomocy Społecznej [...] udziela zainteresowanemu regularnego wparcia materialnego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych oraz pomocy usługowej w prowadzeniu gospodarstwa domowego, pomocy socjalnej w załatwianiu spraw urzędowych oraz w formie usług Środowiskowego Domu Pomocy. Skarżący jest w trakcie procedury umieszczenia go w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...], gdzie będą realizowane jego wszystkie potrzeby bytowe. Natomiast organ pomocy nie dysponuje środkami w wysokości blisko [...] zł (wg stanu na dzień [...] kwietnia 2015 r.), na spłatę zadłużenia czynszowego, które to środki de facto miałyby być przeznaczone nie na pomoc socjalną, a na zachowanie substancji majątkowej w postaci mieszkania, które obecnie jest przedmiotem egzekucji komorniczej. Z powyższych względów, zdaniem Kolegium, żądana pomoc nie odpowiada celom pomocy społecznej, a także nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Jednocześnie, bez wpływu na stanowisko powzięte w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność braku winy A. A. w powstaniu zadłużenia w spłacie czynszu. Ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kurator skarżącego A. A. - adw. E. K. Zaskarżonej decyzji zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: art. 39 ustawy o pomocy społecznej przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że zasiłek celowy nie może być przyznany na zachowanie substancji majątkowej w postaci mieszkania, w sytuacji gdy przedmiotowy przepis zawiera jedynie przykładową egzemplifikację przypadków, kiedy zasiłek celowy może być przyznany, a okoliczności sprawy przemawiają za tym, iż utrzymanie przez A. A. mieszkania jest jego niezbędną potrzebą bytową oraz art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Ponadto zarzuciła obrazę przepisów postępowania tj.: art. 8 k.p.a. poprzez niesprawiedliwe prowadzenie postępowania w sprawie wyrażające się w nieustosunkowaniu się do twierdzeń skarżącego dotyczących jego sytuacji zdrowotnej wpływającej na zakres jego niezbędnych potrzeb bytowych, które obejmują utrzymanie przez niego mieszkania. W konsekwencji, kurator wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie wniosku skarżącego o pomoc na spłatę zadłużenia w ramach pomocy społecznej i przyznanie mu pomocy na spłatę zadłużenia w ramach pomocy społecznej, ewentualnie o uchylenie obu decyzji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o przyznanie kuratorowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększonej o podatek VAT. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.- dalej p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014 r. dotyczącą odmowy przyznania A. A. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia czynszowego w kwocie [...] zł. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm. - zwaną dalej u.p.s.), zwanej dalej "u.p.s.". Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna jest więc instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Jak stanowi art. 3 ust. 3 ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, wysokość tego zasiłku nie została jednak ściśle określona przez ustawodawcę. W przepisach tych ustanowiono zatem zasady indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Zgodnie zaś z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może, w myśl ww. przepisu, przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu. Z brzmienia powołanego unormowania i użytego w nim zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że A. A. spełnia kryterium finansowe warunkujące uzyskanie zasiłku celowego, lecz działając w granicach uznania administracyjnego odmówiły jego przyznania podnosząc, że organ nie dysponuje środkami ok. [...] zł na spłatę zadłużenia czynszowego. Ponadto podniesiono, że skarżący otrzymuje regularnie wsparcie materialne na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, wskazano na inne formy pomocy jemu udzielanej, w tym zaznaczono, że skarżący jest w trakcie procedury umieszczania w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] zaś mieszkanie podlega egzekucji komorniczej. Tym samym, spłata nawet części zadłużenia nie spowoduje przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej skarżącego. Powyższe stanowisko Sąd podziela. Należy zauważyć, że właśnie po to istnieje instytucja uznania administracyjnego, aby organy przy wydawaniu decyzji mogły wziąć pod uwagę różne okoliczności towarzyszące załatwianiu sprawy. W przedmiotowej sprawie organ wziął pod uwagę wysokość żądanej kwoty celem spłaty zadłużenia czynszowego wskazując, że udzielając pomoc musi uwzględniać ilość posiadanych środków finansowych oraz liczbę osób i rodzin potrzebujących pomocy. Organ opisał jakie czynności podjął i podejmuje celem zabezpieczenia potrzeb życiowych skarżącego oraz zasadnie wskazał, że celem pomocy społecznej nie jest spłata tak wysokich zobowiązań finansowych podopiecznych, nawet jeśli nastąpiły bez ich winy. Pomoc społeczna nie może zaspokajać wszystkich potrzeb i oczekiwań osób, które znalazły się w trudnej sytuacji, tym bardziej jeśli otrzymują oni stałą pomoc z OPS-u w postaci różnego rodzaju świadczeń (tak jak w przedmiotowej sprawie). Zdaniem Sądu, organy obu instancji przy uzasadnianiu swoich decyzji szczegółowo wskazały powody odmowy przyznania zasiłku celowego i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Wobec powyższego nie można zgodzić się z zarzutami skargi. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak pkt 1 sentencji wyroku. O wynagrodzeniu kuratora (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 211 i art. 213 pkt 1 powołanej ustawy.