I SA/Wa 1672/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Daniela Kozłowska WSA Gabriela Nowak Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. NR [...] Minister Skarbu Państwa uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] odmawiającej S. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości Z., pow. S., woj. [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Minister podał, iż Wojewoda [...] działając na podstawie art. 5 ust. 1 i 3 pkt. 1, art. 7 ust. 3, art. 8, art. 12, art. 13 ust. 1, 2, i 3 w związku z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., odmówił S. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości Z., pow. S., woj. [...], gdyż prawo do rekompensaty w wysokości 20 % wartości mienia pozostawionego, zostało przez stronę wykorzystane na podstawie poprzednich przepisów. Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji wniesione przez S. Z. Minister Skarbu Państwa ustalił, że aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1989 r. Rep [...] S. Z. nabył od Skarbu Państwa w ramach zaliczenia za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w użytkowanie wieczyste działkę nr [...] o pow. [...] m², położoną w E. przy ul. [...]. Operatem szacunkowym z dnia [...] grudnia 2002 r. wartości w/w działki określona została przez rzeczoznawcę majątkowego na kwotę [...] zł, zaś wartość nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej operatem szacunkowym z tej samej daty na kwotę [...] zł. Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] Prezydent Miasta E. określił wartość pozostawionej nieruchomości na kwotę [...] zł. i potwierdził S. Z. prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą. Następnie S. Z. aktem notarialnym z dnia [...] marca 2003 r. Rep [...] nabył w ramach realizacji prawa do rekompensaty nieruchomość położoną w E. przy ul. [...], stanowiącą lokal mieszkalny nr [...] za kwotę [...] zł. Wnioskiem z dnia 16 października 2006 r. S. Z. wystąpił o potwierdzenie prawa do pozostałej części rekompensaty. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Wojewoda [...] w oparciu o operaty szacunkowe z 2002 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister dokonując oceny powyższej decyzji podniósł, iż zgodnie z art 12 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3 wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, określa się według stanu na dzień nabycia oraz według cen albo kosztów odtworzenia na dzień sporządzenia wyceny, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie zaś z ust. 2 w/w artykułu w przypadku osób, o których mowa w art. 6 ust. 3, które po dniu 1 stycznia 1998 r. zrealizowały prawo do rekompensaty, wartość nabytego prawa własności nieruchomości przyjmuje się na podstawie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji ceny ustalonej w umowie przeniesienia własności nieruchomości. Jeżeli nabyciu podlegało prawo użytkowania wieczystego, w tym przysługujące Skarbowi Państwa, wartość nabytego prawa przyjmuje się na podstawie zwaloryzowanych na dzień wydania decyzji odpowiednio opłat ustalonych w umowie o oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, albo ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa. Waloryzacji dokonuje się zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Ministra w związku z treścią powołanych wyżej przepisów w przypadku częściowej realizacji prawa do rekompensaty przed dniem 1 stycznia 1998 r. konieczne jest sporządzenie aktualnego operatu szacunkowego nieruchomości nabytej w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty. Natomiast jeżeli częściowa realizacja prawa do rekompensaty nastąpiła po tym dniu, nie jest konieczne sporządzenie nowego operatu szacunkowego, a organ wojewódzki powinien zwaloryzować cenę ustaloną w umowie przeniesienia własności nieruchomości na dzień wydania decyzji. Ponadto Minister wskazał, iż na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 3 ustawy w przypadku o których mowa w art. 6 ust. 3, wysokość zaliczonej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego o którym mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art.2 lub art.3 ustawy. Organ odwoławczy podał, iż wartość pozostawionej nieruchomości określona operatem szacunkowym na kwotę [...] zł, zwaloryzowana przez Wojewodę [...] na dzień wydania decyzji wyniosła [...] zł, a więc uprawnionemu przysługiwałaby rekompensata w wysokości [...] zł. Z uwagi na to jednak, iż S. Z. nabył w użytkowanie wieczyste nieruchomość, której wartość po waloryzacji na dzień wydania decyzji wyniosła [...] zł, jak również lokale mieszkalne, których wartość po waloryzacji wyniosła [...] zł, organ I instancji stwierdził, iż nastąpiła realizacja prawa do rekompensaty w łącznej kwocie [...] zł. Wojewoda uznał więc, że prawo do rekompensaty zostało już w pełni przez S. Z. wykorzystane. Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż organ I instancji co do zasady prawidłowo obliczył wartość zrealizowanego prawa do rekompensaty, jednakże operaty szacunkowe na podstawie których zostały określone wartości nieruchomości są nieaktualne. W związku z tym, że operaty szacunkowe nie zostały sporządzone na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji tj. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego zdaniem organu odwoławczego nie mogą być dowodem w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z tych też względów Minister stwierdził, że rozpatrzenie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części (art. 138 § 2 kpa), gdyż niezbędne jest sporządzenie nowych operatów szacunkowych nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz nieruchomości nabytej aktem notarialnym z dnia (...) czerwca 1989 r., a ponadto organ wojewódzki winien wydać postanowienie na podstawie art. 7 ustawy o ocenie wniosku strony o potwierdzenie prawa do rekompensaty i wezwać w nim do przedstawienia operatów szacunkowych. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] sierpnia 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. Z. zarzucając błędną interpretację ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez przyjęcie, iż skarżącemu przysługuje rekompensata w wysokości 20 % wartości pozostawionej nieruchomości pomniejszonej o wartość dotychczas nabytych nieruchomości w ramach rekompensaty, w sytuacji gdy w ocenie skarżącego przysługuje mu jeszcze rekompensata w wysokości [...] zł. Ponadto skarżący podniósł, iż zbędne jest sporządzanie nowych operatów szacunkowych, gdyż zostały one już przez niego dostarczone organowi przed wydaniem decyzji przez Prezydenta Miasta E. Jednocześnie skarżący podniósł, iż Wojewoda [...] dokonał prawidłowej waloryzacji wartości zarówno nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jak i nieruchomości przez niego nabytych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 3 grudnia 2009 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte w skardze dodatkowo podnosząc, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż wskazał skarżący. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2009 r. uchylająca w całości decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. i przekazująca sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Powyższa decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 2 kpa, który stanowi nie tylko procesową, ale i materialnoprawną podstawę do wydania decyzji kasacyjnej, powodującej przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Sad w ramach kontroli zgodności z prawem decyzji wydanej w oparciu o art. 138 § 2 kpa, miał za zadanie odpowiedzieć na pytanie, czy organ odwoławczy winien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który uzasadnił przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W tym miejscu należy przypomnieć, że wniesienie odwołania przenosi na organ drugiej instancji kompetencję do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej. Zasadą jest, iż organ odwoławczy wydaje rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, co następuje stosownie do treści art. 138 § 1 kpa – poprzez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego, polegającego na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub części i w tym zakresie wydania orzeczenia co do istoty sprawy, bądź uchyleniu tej decyzji i umorzeniu postępowania I instancji, bądź też umorzeniu postępowania odwoławczego. Odstępstwem od tej ogólnej zasady jest zgodnie z art. 138 § 2 kpa uprawnienie organu odwoławczego do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, ale tylko w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W tym zakresie stwierdzić należy, że jako wyjątek od generalnej zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, omawiany przepis winien być interpretowany ściśle, co oznacza, że decyzja kasacyjna wydana w trybie art. 138 § 2 kpa nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały w nim określone. W niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa wydając decyzję kasacyjną z dnia [...] sierpnia 2009 r. uznał, iż rozpatrzenie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, gdyż niezbędne jest sporządzenie operatów szacunkowych nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz nieruchomości nabytej aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1989 r. Zdaniem Ministra operaty szacunkowe winny być sporządzone na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a więc na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Minister nie wskazał jednakże w uzasadnieniu swojej decyzji podstawy prawnej uzasadniającej taki stanowisko. Przywołał jedynie treść art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., z której to treści wywiódł twierdzenie, iż w przypadku częściowej realizacji prawa do rekompensaty przed dniem 1 stycznia 1998 r. konieczne jest sporządzenie aktualnego operatu szacunkowego nieruchomości nabytej w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty. Sąd nie podziela tego stanowiska. Jak wynika bowiem z treści art. 12 ust. 1 ustawy wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej określa się według stanu na dzień nabycia oraz według cen albo kosztów odszkodowania na dzień sporządzenia wyceny. Z przepisu powyższego nie wynika, by ustawodawca żądał sporządzenia aktualnego operatu szacunkowego. Natomiast z ust. 2 art. 12 wynika wprost, iż jeżeli częściowa realizacja rekompensaty nastąpiła po dniu 1 stycznia 1998 r. nie dokonuje się wyceny nieruchomości, a jedynie waloryzuje na dzień wydania decyzji cenę ustaloną w umowie przeniesienia własności nieruchomości lub opłaty ustalone w umowie o oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste. Należy w tym miejscu zauważyć, że w aktach sprawy znajdują się operaty szacunkowe z dnia [...] grudnia 2002 r. Jeden dotyczący wyceny wartości nieruchomości pozostawionej za granicą, w którym wartość nieruchomości określono na dzień dokonania wyceny, a jej stan na dzień 1 grudnia 1945 r., drugi dotyczący wyceny wartości nieruchomości nabytej w 1989 r. w ramach częściowej rekompensaty za mienie pozostawione za granicą, w którym wartość nieruchomości określono na dzień dokonania wyceny, a jej stan na dzień nabycia tj. [...] czerwca 1989 r. Operaty te sporządzone zostały na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalenia wartości tych nieruchomości, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 2001 r. zmieniającego rozporządzenie z dnia 13 stycznia 1998 r., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad wyceny nieruchomości oraz zasad i trybu sporządzania operatu szacunkowego oraz na podstawie kodeksu cywilnego. W związku z powyższym należy uznać, iż przedmiotowe operaty szacunkowe sporządzone zostały w oparci o przepisy obowiązujące w dacie ich sporządzenia. Ani w/w rozporządzenia ani ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewidywały utraty ważności operatów szacunkowych sporządzonych dla celów określania wartości nieruchomości. Dopiero ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 141, poz. 1492) wprowadziła zmiany dodając do art. 156 ust. 3 określający ważność operatu szacunkowego na 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. Zgodnie zaś z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do operatów szacunkowych o których mowa w ust. 1 nie stosuje się m. in. art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zmiana stanu prawnego po dacie sporządzenia operatu szacunkowego sama przez się nie pozbawiła go mocy dowodowej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania, wnikliwie rozpatrzeć sprawę, dokonać prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i sporządzić uzasadnienie swojej decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. C ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.