I SA/Wa 1683/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymał w własną decyzję z [...] czerwca 2017 r. nr [...] o odmowie uchylenia mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] września 2015 r. nr[...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2016 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. [...]. Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydana została przy następujących ustaleniach stanu fatycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] sierpnia 2014 r. Z. N. wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez jego ojca – I. N. we wsi [...] , które opuścił wraz rodziną (w tym wnioskodawcą) ok. 1943 r., uciekając [...]. W następstwie rozpoznania tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2015 r., utrzymaną w mocy przez Ministra Skarbu Państwa decyzją z [...] września 2015 r., odmówił potwierdzenia na rzecz Z. N. prawa do rekompensaty, wskazując na złożenie przezeń wniosku po upływie terminu z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. – o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 1090) przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska", tj. po 31 grudnia 2008 r. Wskazywano przy tym, że w sprawie nie zachodziły okoliczności o których mowa 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 195) przywoływanej dalej jako: "ustawa nowelizująca", umożliwiające złożenie wniosku w dodatkowym określonym w tym przepisie terminie (6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej - tj. do 27 sierpnia 2014 r.). W świetle bowiem przedkładanych dowodów były właściciel nieruchomości, tak przed II wojną światową jak i w jej trakcie (do 1943 r.) zamieszkiwał w miejscu ich położenia, a więc poza byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie zostało więc wykazane, że na ocenę spełnienia przezeń określonego w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej (w jej pierwotnym brzmieniu) wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą nowelizującą. Pismem z [...] kwietnia 2017 r. Z. N., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wystąpił o wznowienie postepowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa, wskazując na ujawnienie nowego dowodu, istniejącego w dacie wydania tej decyzji, ale wówczas nieznanego organowi, o którego istnieniu dowiedział się [...] marca 2017 r. Dowodem tym miał być zaś akt notarialny z [...] grudnia 1926 r. rep. [...] sporządzony przed notariuszem w [...] o zbyciu przez I. N. oraz jego żonę A. N. nieruchomości gruntowych położonych w [...], z wyłączeniem zlokalizowanych na gruntach należących do A. N. budynków. Dokument ów dowodzi zatem, że rodzice wnioskodawcy pozostawali właścicielem tych budynków także przed wybuchem II Wojny Światowej. Przez co z kolei należy uznać, że I. N. przed wojną posiadał dwa miejsca zamieszkania. Tym samym po wejścia w życie ustawy nowelizującej zaktualizowały się dla jego następcy prawnego podstawy do złożenia wniosku o rekompensatę W tym stanie rzeczy postanowieniem z [...] maja 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wznowił postępowanie w sprawie, a następnie po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia, decyzją z [...] czerwca 2017 r. utrzymaną w mocy własną decyzją z [..] lipca 2017 r., działając na podstawie art. 151§ 1 pkt 1 k.p.a., odmówił uchylenie ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] września 2015 r. W motywach tych decyzji organ wywodził, że przedłożony akt notarialny, nie ma charakteru dowodu istotnego w sprawie, gdyż nie dowodzi spełnienia warunku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Nie wykazano mianowicie za jego pomocą, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium RP przez właściciela pozostawionych nieruchomości, miały wpływ zmiany ustawy zabużańskiej wprowadzone ww. ustawą. Także z treści wniosku o wznowienie postępowania nie wynika by przyczyną niezłożenie podania o rekompensatę w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, było przeświadczenia, iż nie można było wykazać ustalonej w pierwotnym brzmieniu ustawy przesłanki zamieszkiwania jego ojca na byłym terytorium RP na dzień 1 września 1939 r. Materiał dowodowy zgromadzony zaś w toku postępowania zakończonego ostateczna decyzją Ministra Skarbu Państwa, potwierdza że zamieszkiwał on w tej dacie na dawnych Kresach, co oznacza, że nowelizacja art. 2 ustawy zabużańskiej w zakresie dotyczącym przesłanki domicylu, w jego przypadku nie miała znaczenia i nie prowadziła do możliwości złożenia wniosku o rekompensatę w dodatkowym wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej terminie. Na powyższą decyzję Z. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, przez przyjęcie, że wykazanie wpływu dokonanej nowelizacji na sytuacje prawną osób, które nie złożyły wniosku w terminie do 31 grudnia 2008 r. wymaga ustalenia, że pod rządami ustawy w brzemieniu obowiązującym przed nowelizacją, uzyskanie rekompensaty byłoby niemożliwe tylko ze względu na niespełnienie przez właściciela pozostawionego mienia przesłanki zamieszkiwania na dzień 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, w sytuacji gdy wystarczającym jest wykazanie, że wniosek o rekompensatę złożony po wejściu w życie nowelizacji opiera się na nowych podstawach prawnych wprowadzonych art. 1 ustawy nowelizującej. W oparciu o tak sformułowany zarzut, rozwinięty w motywach skargi, wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sadowego. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji prowadzone było w jednym nadzwyczajnych trybów, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego i miało na celu wzruszenie ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] września 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego ojca – I. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i doprowadzenie do ponownego rozstrzygnięcia tej sprawy co do istoty. Przyczyną odmowy przyznania skarżącemu prawa do rekompensaty był fakt złożenia w tym przedmiocie wniosku po upływie terminu z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090), przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska" i niezaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty [...] (Dz.U. z 2014 r., poz. 195) przywoływanej dalej jako "ustawa nowelizująca", umożliwiających skuteczne złożenie wniosku o rekompensatę w dodatkowym terminie do 27 sierpnia 2014 r. Zadając natomiast wznowienia postepowania w sprawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., skarżący powoływał się na ujawnienie nowego dowodu w postaci aktu notarialnego z [...] grudnia 1926 r. rep. [...], z którego wynika, że I. N. wraz z żoną A. zbyli w 1926 r. położone w powiecie [...] nieruchomości gruntowe, za wyjątkiem zlokalizowanych na części z nich budynków, co ma zdaniem wnioskodawcy dowodzić, że na dzień wybuchu II wojny Światowej I. N. pozostawał właścicielem tych budynków, a przez to w stosunku do jego następcy prawnego po nowelizacji ustawy zabużańskiej zaktualizowały się przesłanki określone w art. 2 ustawy nowelizującej, umożliwiające złożenia wniosku o rekompensatę w dodatkowym przewidzianym tym przepisem terminie. W pierwszej kolejności zatem godzi się przypomnieć, że nowelizacja przepisów ustawy zabużańskiej, dokonana ustawą z 12 grudnia 2013 r. stanowiła konsekwencję wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK 11/12, którym orzeczono o niezgodności ustanowionego w art. 2 ustawy zabużańskiej wymogu zamieszkiwania przez właściciela pozostawionych nieruchomości w dniu 1 września 1919 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tenże wymóg prowadził bowiem, w ocenie Trybunału, do podziału byłych właścicieli nieruchomości zabużańskich, spełniających pozostałe warunki przyznania rekompensaty ustalone w zaskarżonej ustawie, na dwie grupy, w zależności od ich miejsca zamieszkania. Tak więc osoby, które miały w dniu 1 września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskiwały możliwość potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawione nieruchomości, zaś odmiennie traktowane były osoby, które w tym dniu miejsca zamieszkania na dawnych kresach wschodnich nie miały. Realizując zatem ów wyrok ustawodawca nadał nowe brzmienie art. 2 pkt 1 ustawy, w którym wymóg domicylu nie został już jak miło to miejsce pierwotnie ściśle powiązany z datą 1 września 1939 r. i miał być oceniany wedle wymienionych w przepisie enumeratywnie przedwojennych regulacji prawnych, umożliwiając przez to uzyskanie prawa do rekompensaty także tym osobom, które na kresach miały jedynie dodatkowe miejsce zamieszkiwania. Jednocześnie stworzono takim osobom możliwość złożenia wniosku o rekompensatę w dodatkowym sześciomiesięcznym terminie, liczonym od dania wejścia w życie ustawy nowelizującej (vide art. 2 ust. 2 w zw z ust. 1 ustawy nowelizującej), wymagając jednak od nich "wykazania" wpływu zmiany dokonanej nowelizacją ustawy na ich sytuację prawną. Wykazanie to wymagało więc podniesienia takich argumentów, które dowodziłyby, że pod rządami ustawy w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, możliwość uzyskania rekompensaty byłoby dla nich nieosiągalna z tego tylko względu, że właściciel pozostawionego mienia nie spełniał wymogu zamieszkiwania na dzień 1 września 1939 r. na dawnych kresach. Podczas gdy przy uwzględnieniu obecnie obowiązującej treści normatywnej ww. przepisu przesłanka owego zamieszkiwania byłaby uznana za spełnioną. Takich argumentów składając wniosek o rekompensatę w roku 2014 Z. N. nie podnosił. Sama natomiast kwestia zamieszkiwania na dawnych Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej przez jego poprzednika prawnego - będącego właścicielem pozostawionych ta nieruchomości - tak na dzień 1 września 1939 r., jak i we wcześniejszym i późniejszym okresie nie budziła jakichkolwiek wątpliwości. Wskazywali na jej wypełnienie zarówno wnioskodawca jaki i przedstawiani przez niego świadkowie, podnosząc, że do 1943 r. rodzina N. zamieszkiwała we wsi [...]. To z kolei oznacza, że nowelizacja ustawy zabużańskiej w zakresie ustalonej w jej art. 2 przesłanki domicylu - jak zasadnie wywiódł wówczas Minister Skarbu Państwa - nie oddziaływała na możliwość ubiegania się przez Z. N., jako spadkobiercy I. N., o rekompensatę za pozostawione przez niego nieruchomości na zasadach określonych w tej ustawie. Tym samym wprowadzony ustawą z 2013 r. dodatkowy termin złożenia wniosku o ustalenia prawa do rekompensaty, nie obejmował takich jak on osób. A przez to nie mógł mieć względem niego zastosowania. Nie chodzi w tym wypadku bowiem - jak zdaje się uważać skarżący - o stworzenie prawnych możliwości ubiegania się w dodatkowym terminie o rekompensatę wszystkim osobom posiadającym potencjalnie dwa lub więcej miejsc zamieszkania, z których część nie była zlokalizowana na dawnych Kresach. Ale jedynie tym, którzy nie mogli by wykazać, że na ściśle oznaczona datę (1 września 1939 r.) na owych Kresach zamieszkiwali. Do takich zaś poprzednik prawny skarżącego nie należał. Nic w tym zakresie nie wnosiła do sprawy ujawniona już po wydaniu przez Ministra Skarbu Państwa decyzji okoliczność, że ów właściciel mógł być także w okresie przedwojennym właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości budynkowych położonych na terenach znajdujących się obecnie w granicach państwa polskiego, czego dowodem miał być przedkładany przez stronę dowód w postaci aktu notarialnego z 1926 r. Nie mogły te okoliczności bowiem prowadzić do odmiennych konkluzji, od tych które legły u podstaw decyzji z 2015 r., a sprowadzających się do konstatacji faktu niezachowania przez wnioskodawcę terminu z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej warunkującego skuteczne złożenia wniosku o rekompensatę, a także ,braku możliwości dokonania tej czynności w terminie określonym w art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej. Nawet bowiem przyjmując za skarżącym, że dokument ów dowodzi, że I. N. posiadał dodatkowe miejsce zamieszkania w powiecie [...], nie rzutowałoby to na prawidłowość wyprowadzonych wniosków, że miejscem, w którym na dzień 1 września 1939 r. ześrodkowana była jego aktywność życiowa (miejscem zamieszkania) pozostawała wieś [...]. Stąd akt ów nie mógł być uznany za dowód, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ustanowiona w tym przepisie przesłanka wznowienia postępowania odnosi się wszak do ujawnienia nowych dowodów "istotnych dla sprawy", a zetem takich, których treść (o ile byłaby organowi znana) prowadziłaby do odmiennych od pierwotnie poczynionych ustaleń tych elementów stanu faktycznego sprawy, które dla jej załatwienia- w świetle mających zastosowanie w niej przepisów prawa materialnego - mają znaczenie relewantne. Innymi słowy chodzi o sytuację, gdzie z dużą dozą prawdopodobieństwa można założyć, że gdyby nowo ujawniony dowód był znany organowi w dacie rozstrzygania sprawy, podjąłby on w niej decyzję o odmiennej od dotychczasowej treści. Skoro zatem dowód wskazywany przez osobę, na wniosek której doszło do wznowienia postepowania, nie jest dowodem, o którym mowa w. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co stwierdzono po przeprowadzaniu postępowania rozpoznawczego w ramach pierwszej jego fazy opisanej w art. 149 § 2 k.p.a. (co do przyczyn), to organ prowadzący to postępowanie zobligowany był do jego zakończenia w sposób determinowany treścią art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. – poprzez wydanie decyzji o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej, z tego względu, że przyczyna wznowieniowa w rzeczywistości nie zaistniała. Tak też zachował się w niniejszej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. To zaś oznacza, że podjęta przez niego na tej podstawie decyzja z [...] czerwca 2017 r., jak też utrzymująca ją w mocy decyzja [...] lipca 2017 r., odpowiadają prawu. Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegać musi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369).