I SA/Wa 1692/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2005 r. sprawy ze skargi M. R., T. T., E. M. i A. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość [...] oddala skargę. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r., po rozpatrzeniu odwołania M. R., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...]. Stan faktyczny sprawy organy ustaliły następująco: Nieruchomość zabudowana położona w W. przy ul. [...] oznaczona hip. jako "Nieruchomość [...] przy ul. [...] pod nr [...]" o powierzchni ok. [...] m2, według zaświadczenia Sądu Rejonowego w W. z dnia 9 kwietnia 2004 r. L. dz. [...], w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. stanowiła własność T. i M. małż. T. w częściach równych. Nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 dekretu grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność Gminy m. st. Warszawy, a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) na własność Skarbu Państwa. Powyższy grunt wchodzi obecnie w skład działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa. W dniu 28 listopada 1947 r. do Zarządu Miejskiego w W. wpłynął wniosek dawnej współwłaścicielki, złożony w trybie art. 7 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. Wniosek ten został załatwiony odmownie orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1950 r. nr [...]. Postanowieniem Sądu Powiatowego w W. z dnia [...] października 1955 r. sygn. akt [...] stwierdzono, że prawo do spadku po T. T. nabyły dzieci M. R., T. T., J. A. i E. T. po 1/4 części spadku każda z nich, z obciążeniem całości spadku do wysokości 1/5 części w dożywotnie użytkowanie na rzecz żony M. T. z domu Z. Wnioskiem z dnia 24 lipca 1985 r., ponowionym następnie w piśmie z dnia 13 listopada 2003 r., T. T., M. R., J. A. i E. M. wystąpiły o przyznanie odszkodowania za nieruchomość przy ul. [...]. Rozpoznając wniosek Prezydent W. zważył, iż kwestię odszkodowań za nieruchomości objęte działaniem w/w dekretu reguluje art. 215 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), który stanowi, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r., a także do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Z brzmienia art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że uprawnieni do odszkodowania są poprzedni właściciele dwóch rodzajów nieruchomości - domów jednorodzinnych oraz działek, które przed dniem wejścia w życie dekretu mogły być przeznaczone pod budowę domu jednorodzinnego, przy czym odszkodowanie przysługuje za inną działkę niż działka pod domem jednorodzinnym. Opisane wyżej warunki dotyczące przyznania odszkodowania za działkę, a w szczególności możliwość przeznaczenia jej pod budownictwo jednorodzinne oraz pozbawienie poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r., odnoszą się do działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., tj. w dniu 21 listopada 1945 r. Zgodnie z protokołem oględzin gruntu, budynków, instalacji i urządzeń znajdujących się na przedmiotowym gruncie z dnia [...] grudnia 1946 r., grunt przy ul. [...] był zabudowany wzniesionym przed dniem wejścia w życie dekretu budynkiem frontowym, murowanym, [...], spalonym i częściowo zburzonym; pozostały tylko mury od strony ulicy na wysokość pół parteru, a od strony podwórza na wysokość [...] kondygnacji oraz oficynami lewą i prawą murowanymi, [...], wypalonymi, z których również pozostały tylko mury na wysokość [...] kondygnacji. Również z dokumentów Biura Odbudowy [...] sygn. [...], rok 1945 - 1946, k. [...] wynika, że budynki posadowione na w/w gruncie zostały wypalone i częściowo zburzone. W świetle powyższego, zważywszy że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują możliwości przyznania odszkodowania za grunt zabudowany, odszkodowanie za grunt nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] nie przysługuje. Jeśli chodzi natomiast o budynek położony na tym gruncie, to należy wziąć pod uwagę, że z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, iż odszkodowanie może zostać przyznane jedynie za budynek spełniający kryteria domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zgodnie z art. 8 dekretu budynki posadowione na gruncie nieruchomości przy ul. [...] przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem uprawomocnienia się orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1950 r. o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej w/w gruntu. Nie został zatem spełniony warunek określony w ustawie umożliwiający przyznanie odszkodowania za budynek mieszkalny znajdujący się na przedmiotowym gruncie, gdyż jego przejście na własność Skarbu Państwa nastąpiło przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Od decyzji Prezydenta W. M. R., T. T., J. A. i E. M. odwołały się do Wojewody [...] podnosząc, iż organ bezzasadnie ograniczył uzasadnienie decyzji odmawiającej przyznania odszkodowania tylko do ustawy o gospodarce nieruchomościami, podczas gdy nadal pozostaje nieuchylony dekret z dnia 26 października 1945 r. wraz z przepisami dotyczącymi rekompensaty za przejęte nieruchomości – art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 9. Poza tym prawa właścicieli są chronione przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - art. 21 i art. 64 gwarantując odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości. Zdaniem skarżących nie można przyjąć, że prawa do odszkodowań skutecznie zostały wygaszone, ponieważ ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości uchyliła w całości ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wraz z jej art. 89 wygaszającym prawo do odszkodowania, a w art. 128 ustaliła, zgodnie z Konstytucją, zasadę właściwego odszkodowania. Wojewoda [...] odpowiadając na skargę podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przede wszystkim należy stwierdzić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny jest powołany do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania administracyjnego. Oznacza to, że dokonując kontroli decyzji administracyjnej wydanej przez organ administracji publicznej Sąd jest zobowiązany do zbadania, czy orzekając w sprawie organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest ostateczna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...]. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 215 ust. 2 ustawy w z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do treści powołanego przepisu, przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Aby zatem właściciel bądź jego następca prawny mógł skorzystać z prawa do odszkodowania muszą zaistnieć wyżej określone przesłanki. Należy stwierdzić, że organ administracji rozpoznając wniosek skarżących o przyznanie odszkodowania dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. W świetle dokumentów znajdujących się w tych aktach nie można uznać, aby nieruchomość przy ul. [...] odpowiadała warunkom, o których mowa w art. 215 ust. 2 powołanej ustawy. W dniu [...] grudnia 1946 r. został sporządzony protokół oględzin gruntu i znajdujących się na nim budynków, instalacji i urządzeń, z którego treści wynika, iż komisja działająca z ramienia Gminy W. ustaliła, że nieruchomość przy ul. [...] obejmowała zabudowany obszar gruntu o powierzchni [...] m2. Na gruncie tym stwierdzono: "a) Budynek frontowy, murowany, [...], spalony i częściowo zburzony; pozostały tylko mury od strony ulicy na wysokość pół parteru, a od strony podwórza na wysokości [...] kondygnacji oraz oficynami lewą i prawą murowanymi, [...], wypalonymi, z których również pozostały tylko mury na wysokość [...] kondygnacji. b) oficyna lewa, jednotraktowa, murowana, wypalona, pozostały tylko mury na wysokości [..] kondygnacji. c) Oficyna prawa – jak w p. b." Opisany stan nieruchomości nie pozwala na przyjęcie, że mógł się na niej znajdować dom jednorodzinny, bądź że stanowiła ona działkę, która przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budowę domu jednorodzinnego. Brak tych zasadniczych przesłanek powoduje, że zbędne było wyjaśnianie, czy zachodziła pozostała przesłanka odnosząca się do czasu, w jakim poprzedni właściciele zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nieruchomością. Brak jej wydaje się zresztą nie budzić wątpliwości. W aktach sprawy znajduje się kserokopia pisma Zarządu Miejskiego w W. zawiadamiającego M. T. o przystąpieniu w dniu [...] grudnia 1946 r. do objęcia gruntu przy ul. [...] w posiadanie Gminy W. Przejęcie gruntu w posiadanie przez Gminę W. oznaczało utratę możliwości faktycznego władania gruntem przez dotychczasowych właścicieli przed ustawową datą 5 kwietnia 1958 r. W przedstawionych okolicznościach Sąd uznał, że organ administracji nie naruszył prawa nie znajdując możliwości przyznania odszkodowania. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że prawo do odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz w art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. wygasło z mocy art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem 1 sierpnia 1985 r., tj. z dniem wejścia w życie tej ustawy. Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. wprowadziła w to miejsce szczególne unormowania odnoszące się do konkretnych sytuacji byłych właścicieli nieruchomości [...] (art. 82 i 83), dopuszczając w określonych w nich przypadkach zwrot nieruchomości bądź wypłacenie odszkodowania. Przepisy te stanowiły odrębną i wyłączną podstawę zwrotu nieruchomości [...] bądź przyznania odszkodowania. Przepisy te zostały powtórzone w art. 214 i 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Jeżeli więc sprawa o odszkodowanie za nieruchomość [...] nie została rozpoznana do dnia 1 sierpnia 1985 r., to od tej daty mogła być rozpatrywana tylko na podstawie art. 83 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., a od dnia 1 stycznia 1998 r. na podstawie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., z uwzględnieniem faktu wygaśnięcia prawa do odszkodowania przewidzianego w art. 7 ust. 5 i art. 8 dekretu. Z przedstawionych wyżej powodów skarga nie mogła być uwzględniona, wobec czego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku