I SA/Wa 1694/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2016 r. sprawy ze skargi S. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postepowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat K. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] lipca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1971 nr [...], którą orzeczono o przejęciu na własność Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego położonego we wsi [...] o pow. 13,65 ha, należącego do K. T. Postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostało wydane przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją z [...] sierpnia 1971 r., wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. – o rentach i świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. Nr 3, poz. 15), Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], w efekcie rozpoznania wniosku K. T., orzekło o przejęciu na własność Państwa należącego do niej gospodarstwa rolnego o pow. ogólnej 13,65 ha położonego we wsi [...], w zamian za rentę. Faktyczny areał jej gospodarstwa rolnego wynosił wówczas 14,32 ha, gdyż poza gruntami we wsi [...] była również właścicielką działki o pow. 0,67 ha położonej we wsi [...] Przed wydaniem obecnie zaskarżonego postanowienia, dwukrotnie podejmowano próby podważenia legalności powyższej decyzji w trybie stwierdzenia jej nieważności. Z pierwszym w tym względzie wnioskiem wystąpiła S. C. (spadkobierczyni K. T.). W efekcie rozpoznania jej wniosku Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 1992 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] września 1994 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. Skarga zaś na tę decyzję została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 19 czerwca 1996 r. sygn. akt II SA 731/96. Przy czym, mimo że osnowa powyższej decyzji stanowiła o odmowie wszczęcia postępowania, to w jej uzasadnieniu organ dokonał oceny legalności decyzji z 1971 r. z punktu widzenia kwalifikowanej wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., której inicjatorka postępowania upatrywała w przejęciu jedynie części gospodarstwa, podczas gdy przepisy ustawy z 1968 r. stanowiły o przekazaniu wszystkich nieruchomości rolnika (art. 1). Oddalając wówczas skargę Sąd ocenił, że decyzja Prezydium nie jest obarczona rażącym naruszeniem prawa, gdyż za takowe nie może być uznane przejęcie części nieruchomości rolnika. Z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie wystąpił w 2011 r. syn S.C. – S. C. (będący także jednym z jej następców prawnych). W efekcie rozpoznania tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] listopada 2011 r. utrzymanym w mocy postanowieniem tegoż organu z [...] maja 2012 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1971 r. z uwagi na to, że ta była już przedmiotem postępowania nadzorczego, a skarga na wydaną w tym postępowaniu decyzję została przez Sąd oddalona. Postanowienie to nie zostało zaskarżone do sądu administracyjnego, natomiast pismem z [...] lutego 2015 r. S. C. ponownie wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1971 r., podnosząc zarzut przejęcia wówczas wbrew przepisom ustawy z 1968 r. jedynie części, a nie całego gospodarstwa należącego do K. T. Postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. , w następstwie rozpoznania powyższego wniosku, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, podnosząc, że była ona już kontrolowana w trybie art. 156 § 1 k.p.a. W związku z czym ponowne prowadzenie w tym przedmiocie postępowania jest niedopuszczalne. Wydana bowiem w takim postępowaniu decyzja obarczona byłaby wadą z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Z rozstrzygnięciem tym S. C. się nie zgodził i wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] lipca 2015 r., utrzymał kwestionowane postanowienie w mocy, podtrzymując uprzednio podnoszoną argumentację. Na postanowienie to S. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej motywach nie zawarł żadnych zarzutów bezpośrednio skierowanych przeciwko podjętemu przez Ministra rozstrzygnięciu, ale poruszał kwestie dotyczące przejęcia nieruchomości należących do K. T. na cele reformy rolnej oraz podstaw ujawnienie w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości rodziny T., którego częścią miało być przejęte gospodarstwo. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli sądowej jest odmowa wszczęcia z wniosku S.C. postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1971 r., ze względu na uprzednią przeprowadzone w tej sprawie postępowanie nadzorcze, które nie potwierdziło obarczenia jej kwalifikowanymi wadami prawnymi z art. 156 § 1 k.p.a. oraz wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę na podjętą we wspomnianym postępowaniu nadzorczym decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten znajduje zastosowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności (o ile nie są one wszczynane z urzędu) z uwagi na treść art. 157 § 2 k.p.a., przewidującego możliwość inicjowania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony. Z treści przywołanego art. 61a § 1 k.p.a. wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te wprawdzie nie zostały w ustawie skonkretyzowane, niemniej należy przyjąć, że obejmują ona takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do uruchomienie postępowania. Za taką przeszkodę o charakterze przedmiotowym zaś uznać należy sytuację, gdy żądanie jednostki dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją, bądź okoliczność uprzednio sformułowanej przez sąd administracyjny oceny jako nie naruszającej prawa w sposób rażący decyzji, której stwierdzenia nieważności z przyczyn opisanych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. obecnie żąda strona. Tak właśnie zaś sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Doszło w niej bowiem do skumulowania obydwu ww. okoliczności. Z akt sprawy niespornie wszak wynika, że w trybie stwierdzenia nieważności decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] była już kontrolowana, a wydana wówczas decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] września 1994 r., poddana była ocenie Sądu. Przy czym tak wówczas, jak i obecnie, żądanie stwierdzenia nieważności oparte było na tożsamych podstawach. Przyczyny, w których skarżący upatrywał kwalifikowanej wadliwości prawnej tej decyzji, miały bowiem tkwić w przejęciu w zamian za rentę części należących do K. T. nieruchomości rolnych o areale 13,65 ha, podczas gdy całe jej gospodarstwo rolne miało powierzchnię 14,3235 ha. To z kolei miało naruszać w sposób rażący art. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. – o rentach i świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. Nr 3, poz. 15), który stanowił jej materialnoprawną podstawę. Na tożsamym zarzucie oparte było także uprzednio sformułowane przez poprzedniczkę prawnego wnioskodawcy (S. C.) żądanie stwierdzenia nieważności tejże decyzji. Wydana zaś wówczas w postępowaniu nadzorczym decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] września 1994 r., podlegała zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 19 czerwca 1996 r. II SA 731/96 oddalając skargę przesądził, że tego rodzaju wadliwość podjętego rozstrzygnięcia Prezydium, będąca efektem błędnie ustalonego stanu faktycznego, "nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności tej decyzji zgodnie z dyrektywami przepisów art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.". Nie sposób wreszcie nie dostrzec, że żądanie co do którego rozstrzygał obecnie organ jest powieleniem żądania skarżącego zgłoszonego w 2011 r., w rozpoznaniu którego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ostatecznym postanowieniem z [...] maja 2012 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1971 r. Postanowienie to pozostaje w obrocie prawnym, a tym samym z mocy art. 110 w zw. z art. 126 k.p.a. Minister jest nim związany. W takim zaś stanie rzeczy nie jest możliwe ponowne merytoryczne (co do istoty) rozpoznanie sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego z [...] lutego 2015 r., albowiem takie orzeczenie prowadziłoby – jak trafnie wywodził Minister - do wydania decyzji w sprawie już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną i ocenionej prawomocnie przez Sąd, co w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., czyniłoby podjętą w takich uwarunkowaniach faktyczno-prawnych decyzję rozstrzygającą po raz wtóry o legalności decyzji z 1971 r. nieważną. Prawidłowo zatem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, kierując się dyspozycją normy prawnej z art. 61 a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], co czyni skargę na podjęte przezeń postanowienie niezasadną. Podniesione natomiast w skardze okoliczności dotyczące rzekomego wadliwego przejęcia od rodziny T. nieruchomości na cele reformy rolnej pozostają bez związku z rozpoznawaną sprawą. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)., orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia ustanowionego z urzędu pełnomocnika orzeczono na podstawie na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).