I SA/Wa 1699/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg M. S., A. S., A. K., R. F., K. F., J. W. oraz A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [....] stycznia 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz: M. S. i A. S. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) zł, R. F. i K. F. solidarnie kwotę 200 (dwieście) zł oraz na rzecz A. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) zł, A. Z. kwotę 200 (dwieście) zł i J. W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) zł - tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [..] września 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosków C. U, W. P., M. P., A. S., J. W., A. Z., K. F, R. F. i A. K. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymało w mocy decyzję z dnia [..] stycznia 2008 r. nr [...] stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] W. z dnia [...] czerwca 1950 r. nr [...] w części odnoszącej się do sprzedanych lokali mieszkalnych o nr [...] w budynku przy ul. [...] oraz lokali nr [...] w budynku przy [..] (co do których zawartych umów sprzedaży nie poprzedzono wydaniem decyzji administracyjnych) i w tej części odmawiającą stwierdzenia jego nieważności z powodu zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych, zaś w pozostałej części stwierdzającą nieważność orzeczenia administracyjnego. Decyzję oparto na następującym stanie faktycznym i prawnym: Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej [...] W. z dnia [...] czerwca 1950 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu [...] czerwca 1948 r., orzeczono o odmowie przyznania H. R., W. R., K. R. i S. R. prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do gruntu nieruchomości położonej przy ulicy [...], oznaczonej nr [...] w W. Przy czym powierzchnia gruntu nie została podana w treści orzeczenia. Jako podstawę prawną powołano przepis art. 1, 5, 7 i 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że odmowa przyznania prawa własności czasowej gruntu nastąpiła, gdyż zgodnie z opracowanym planem zagospodarowania przestrzennego teren nieruchomości [...] jest przeznaczony pod zabudowę użyteczności publicznej i przydzielony do zagospodarowania [..] jako wykonawcy Narodowego Planu Gospodarczego. Z tego powodu korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli nie dało się pogodzić z przeznaczeniem terenu wg opracowanego planu zagospodarowania przestrzennego i PPRN w mieście [...] nie mogło przyznać im prawa do gruntu, a w konsekwencji na podstawie art. 8 dekretu wszystkie budynki – fragmenty murów na przedmiotowym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. W konkluzji uzasadnienia stwierdzono, że sprawa odszkodowania zostanie załatwiona na zasadach art. 7, 8 i 9 dekretu [..], zaś natychmiastowa wykonalność orzeczenia uzasadniona jest interesem publicznym – koniecznością prowadzenia robót budowlanych. W dniu 31 maja 2007 r. A. R., A. R., J. R., K. R., K. G., Ł. R., K. L., M. R., Z. R., E. R. i K. R., działający przez adwokata P. S., wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [..] W. z dnia [..] czerwca 1950 r. nr [...]. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że odmowa uwzględnienia wniosku w przedmiocie przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu rażąco narusza prawo. Wnioskodawcy wskazali, iż odmowa uwzględnienia wniosku dawnego właściciela mogła mieć miejsce tylko wtedy, gdyby orzekający w sprawie organ wyraźnie i jednoznacznie ustalił przeznaczenie gruntu i jednocześnie stwierdził, że korzystania z gruntu przez dotychczasowych właścicieli nie da się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu wynikającym z planu. Nadto wnioskodawcy podnieśli, że skutkiem niewykonania przez Gminę obowiązku wynikającego z art. 7 ust. 2 dekretu jest strata jaką ponieśli ówcześni właściciele i ich następcy prawni, której wysokość odpowiada wartości nieuzyskanego przez uprawnionego prawa wieczystej dzierżawy. Wnioskodawcy określili szkodę na kwotę [...] zł, co jak podali odpowiada aktualnej wartości rynkowej gruntu. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. decyzją z dnia [..] stycznia 2008 r. nr [..] stwierdziło wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] W. z dnia [...] czerwca 1950 r. nr [...] w części odnoszącej się do sprzedanych lokali mieszkalnych o nr [...] w budynku przy [...] (co do których zawartych umów sprzedaży nie poprzedzono wydaniem decyzji administracyjnych), i w tej części z powodu zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych, odmówiło stwierdzenia jego nieważności, zaś w pozostałej części stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego. W toku postępowania organ ustalił, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości dekretowej byli H. z W. R. i A. W. w częściach równych niepodzielnie. W dziale II wykazu znajduje się zastrzeżenie z wniosku nr [...] z [...] lipca 1944 r., w którym został powołany testament własnoręczny A. W. sporządzony dnia [...] maja 1943 r., ogłoszony przez Prezesa Sądu Okręgowego w W. w dniu [..] września 1943 r. na mocy którego A. W. należącą do niego połowę tej nieruchomości zapisał W. R., S. R. i K. R. niepodzielnie. Organ wskazał, iż następcami prawnymi dawnych właścicieli są: A. R., A. R., J. R., K. R., K. G., Ł. R., K. L., M. R., Z. R., E. R. i K. R.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., powołując art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r., o własności i użytkowaniu gruntów m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 275), wskazało, że w aktach rozpatrywanej sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości w planie obowiązującym w dacie podjęcia orzeczenia. W uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia dekretowego mowa jest o "opracowywanym planie zagospodarowania przestrzennego", a więc o planie, który nie funkcjonował jeszcze w obrocie prawnym. Zatem – zdaniem Kolegium - orzekający w tej sprawie organ administracji nie badał czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli było możliwe do pogodzenia z przeznaczeniem tego gruntu w obowiązującym w dacie podjęcia orzeczenia planie zagospodarowania. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez organ, w dniu [...] czerwca 1950 r. obowiązywał plan ogólny zabudowania zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [..] sierpnia 1931 r. Teren przedmiotowej nieruchomości – [..] według powyższego planu to strefa V, gdzie obowiązywał zwarty sposób zabudowy o wysokości 5 kondygnacji i powierzchni zabudowy wynoszącej [...]. W ocenie organu, z takiego przeznaczenia terenu w planie zagospodarowania nie wynika brak możliwości pogodzenia sposobu korzystania z niego przez dotychczasowych właścicieli lub ich następców prawnych, a zatem wniosek mógł i powinien zostać uwzględniony. Organ ustalił, że dawny grunt dekretowy wchodzi obecnie w skład działki nr ewid.[..] z obrębu [...] uregulowanej w kw nr [...] skomunalizowanej decyzją Wojewody [..] nr [.] z dnia [..] listopada 1996 r., działki nr ewid. [...] z obrębu [..], skomunalizowanej decyzją Wojewody [..] nr [.] z dnia [...] grudnia 1992 r. (obie działki położone przy [...]), działki nr ewid. [..] z obrębu [..] położonej przy ul. [...], liczącej [..] m2 powierzchni, skomunalizowanej z wyłączeniem [..] sprzedanych lokali decyzją Wojewody [..] nr [..] z dnia [...] lipca 1991 r. Reasumując organ uznał, że kwestionowane orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [..] W. z dnia [..] czerwca 1950 r. nr [..] rażąco narusza prawo zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przy czym nie jest możliwe stwierdzenie jego nieważności w całości ze względu na nieodwracalne skutki prawne, jakie ono wywołało. Nieodwracalne skutki prawne zaistniały co do części orzeczenia odnoszącej się do prawa do gruntu związanego z własnością lokali mieszkalnych w budynkach znajdujących się na gruncie przy ul. [..] ( lokale nr [..] ) oraz przy [.. ] (lokale o nr [..]), albowiem odnośnie wskazanych lokali zawarto umowy sprzedaży nie poprzedzone wydaniem decyzji administracyjnych. C. U, W. P., M. P., A. S. J. W., A. Z., K. F., R. F oraz A. K. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [..]. We wnioskach podniesiono zarzuty nieprawidłowej interpretacji zagadnienia nieodwracalności skutków prawnych i bezzasadne pozbawienie ochrony prawnej właścicieli lokali, którzy nabyli je w drodze umów cywilnoprawnych, których zawarcie poprzedzone zostało wydaniem decyzji administracyjnych. W ocenie wnioskodawców stwierdzenie nieodwracalności skutków prawnych powinno odnosić się także do tych lokali. Wnioskodawcy nie zgodzili się także ze stanowiskiem Kolegium, iż orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] W. z dnia [..] czerwca 1950 r. nr [..] zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [..] września 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [..] stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [..] W. z dnia [..] czerwca 1950 r. nr [..] w części odnoszącej się do sprzedanych lokali mieszkalnych i w tej części odmawiającą stwierdzenia jego nieważności, w pozostałej części stwierdzającą nieważność tego orzeczenia. W uzasadnieniu decyzji organ w całości podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu organu pierwszej instancji. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [..] września 2009 r. nr [..] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. S., A. S., A. K., R. F., K. F., J. W. i A. Z. podnosząc, iż jest ona niezgodna z prawem. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzyli swoją argumentację zawartą we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga została uwzględniona, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazane. Nie będąc związany granicami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Oznacza to, że Sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Kierując się tą regułą Sąd uznał, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [..] września 2009 r. nr [..] oraz poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [..] stycznia 2008 r. [..] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z akt sprawy wynika bowiem, że kwestionowane decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. zostały skierowane do osoby nieżyjącej – J. J., który zmarł w dniu [...] czerwca 2005 r. W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r. I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA z 12 lipca 2005 r. I SA 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z 20 września 2002 r. I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że J. J. zmarły w dniu [.] czerwca 2005 r. nie mógł być stroną postępowania zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [..] września 2009 r. nr [...]. Z chwilą śmierci strony postępowania w jego prawa i obowiązki powinni wstąpić jego następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ posiadał informację w tym zakresie. Rozpatrując ponownie sprawę organ nadzorczy, mając na uwadze powyższe rozważania, prawidłowo ustali strony postępowania, które należy wezwać do udziału w sprawie i przy udziale których należy prowadzić niniejsze postępowanie. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia prawa, przedwczesne jest badanie przez Sąd zasadności przedmiotowej decyzji, jak również zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono stosownie do treści art. 200 tej ustawy.