I SA/Wa 1703/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Przemysław Żmich Protokolant referent – stażysta Katarzyna Matecka - Caban po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2018 r. ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania D. P. (dalej również jako: wnioskodawca/skarżący), decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako Prezydent) z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 9 marca 2017 r. D. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej, nie precyzując celu ani wysokości oczekiwanego świadczenia. Do wniosku załączył m.in. zaświadczenie lekarskie dnia [...] września 2016 r., zgodnie z którym cierpi na [...] wymagające leczenia i nie powinien uczestniczyć w żadnych sprawach urzędowych. Zaświadczenie zostało wydane w celu skierowania wnioskodawcy do szpitala aby poprawić stan jego zdrowia [...]. Termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego został ustalony z wnioskodawcą na dzień [...] marca 2017 r., a następnie termin ten został zmieniony na dzień [...] marca 2017 r. - w którym to dniu pracownik socjalny nie zastał nikogo w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, nikt też nie odbierał połączeń domofonu i nie udało się pracownikowi socjalnemu dostać na klatkę schodową. Wobec czego wnioskodawca pismem z dnia [...] marca 2017 r. został wezwany do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednocześnie wnioskodawca został pouczony, że nieuzasadniony brak zgłoszenia się na wezwanie lub odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego mogą być potraktowane jako brak współdziałania i mogą stanowić podstawę do wydania decyzji odmownej. Skarżący, pomimo doręczonego wezwania, nie nawiązał jednak kontaktu z pracownikiem socjalnym. Niemniej jednak pracownik socjalny próbował przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącego w dniach [...] marca 2017 r. i [...] kwietnia 2017 r., lecz nikogo w lokalu nie zastał. W związku z czym pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. skarżący został poinformowany o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...] maja 2017 r., ze względu na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ponownie wezwany do skontaktowania się z pracownikiem socjalnym celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Prezydent decyzją z dnia [...] maja 2017 r. odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczył treść art. 106 ust. 1 i 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dalej powoływanej jako ups, wskazując, że pracownik socjalny podejmował próby przeprowadzenia ze skarżącym rodzinnego wywiadu środowiskowego pod wskazanym we wniosku adresem. Nikogo jednak nie zastał w lokalu, a wnioskodawca nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu wizyty. Wobec tego, że pracownikowi socjalnemu nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego nie ustalono sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy, a zatem nie można było sprawdzić, czy spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji odmówiono wnioskowanej pomocy finansowej. Od powyższej decyzji Prezydenta skarżący złożył odwołanie, podnosząc, że w umówionym dniu oczekiwał pracownika socjalnego i nie miał świadomości uszkodzonego domofonu, zaś pracownik nie próbował skontaktować się z nim telefonicznie ani nie wykazał w tej kwestii żadnej inwencji. Do odwołania skarżący załączył kserokopię podania do [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. z prośbą o naprawę domofonu w trybie pilnym. Kolegium decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając ją za prawidłową. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołało treść art. 2 ust.1, art. 11 ust. 2, 106 ust. 4 i 107 ust. 4 ups i wskazało, że Prezydent prawidłowo uznał, iż wnioskodawca odmawiał współdziałania z pracownikiem socjalnym oraz uniemożliwił przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W dniu [...] marca 2017 r. wnioskodawca, pomimo ustalenia terminu wywiadu, nie był w miejscu zamieszkania i nie próbował skontaktować się telefonicznie z pracownikiem socjalnym. Sytuacje te powtarzały się także w dniach: [...] marca 2017 r., [...] kwietnia 2017 r. i [...] czerwca 2017 r. Przy czym pracownik socjalny podejmował liczne próby nawiązania kontaktu z wnioskodawcą telefonicznie, osobiście i za pomocą poczty od dnia [...] marca 2017 r. do [...] czerwca 2017 r., a w tym ostatnim dniu pracownik socjalny, pomimo nieobierania przez skarżącego domofonu, skorzystał z pomocy lokatorów w dostaniu się do właściwej klatki schodowej, jednak nikt nie otworzył mu drzwi. Pracownik słyszał natomiast, że w lokalu przebywa jakaś osoba. W związku z przedstawionymi okolicznościami sprawy Kolegium zaznaczyło, że obowiązkiem skarżącego, jako osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy ze środków publicznych, jest podejmowanie wszelkich działań w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W tym stanie rzeczy odmowę przyznania pomocy Kolegium uznało za uzasadnioną. Skargę na ww. decyzję Kolegium wniósł D. P., podkreślając, że znajduje się w tragicznej sytuacji życiowej i jest zainteresowany wszelką pomocą. Podniósł, iż pracownik socjalny nie poinformował go o konieczności wskazania oczekiwanej pomocy (w tym finansowej) jej wysokości i celu wykorzystania. Zdaniem skarżącego nie jest prawdą aby pracownik socjalny próbował się z nim skontaktować. Skarżący zaznaczył, że w czasie wizyty w CPS ustalił z pracownikiem socjalnym datę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i podał numer telefonu, a w dniu umówionej wizyty był obecny w mieszkaniu i przygotowany, lecz nie wiedział o uszkodzonym domofonie. Skarżący wskazał także, iż posiada psa, którego prawdopodobnie słyszał pracownik socjalny, jednocześnie poddając w wątpliwość w ogóle fakt wizyty tego pracownika. Zdaniem skarżącego nie można mu zarzucić braku współpracy z ośrodkiem, gdyż oczekiwał na wizytę i miał przygotowane odpowiednie dokumenty. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Odmowa przyznania w niniejszej sprawie pomocy finansowej znajduje potwierdzenie w ustaleniach zarówno Prezydenta jak i Kolegium oraz w zebranym materiale dowodowym. Organy administracji nie przekroczyły przy tym uznania administracyjnego właściwie uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, co znalazło wyraz w zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2017 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta z dnia [...] maja 2017 r. Podstawą odmowy przyznania wnioskowanej pomocy był brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ups brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku zgłoszenia wniosku o pomoc ze środków publicznoprawnych, konieczne jest ustalenie sytuacji życiowej osoby, która się o to świadczenie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ups decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad ten, w myśl art. 107 ust. 1, ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Stanowi on swoiste postępowanie dowodowe i sporządzany jest na urzędowym formularzu. Oczywistym jest zatem, że sporządzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego wymaga współdziałania osoby z organem pomocowym. Złożenie zatem przez skarżącego wniosku o pomoc społeczną obligowało organ pomocy społecznej do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z materiału dowodowego wynika, że po wpłynięciu wniosku skarżącego pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej kilkakrotnie usiłował przeprowadzić wywiad środowiskowy ze skarżącym. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w notatkach urzędowych z dnia [...] marca 2017 r., [...] marca 2017 r., [...] kwietnia 2017 r. i [...] czerwca 2017 r. W opisanej sytuacji organ pomocowy prawidłowo ocenił zachowanie skarżącego jako brak współdziałania z organem w ustaleniu jego sytuacji życiowej. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się bowiem po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ups). Przy czym zgodnie z art. 107 ust. 4a ups niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenie z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania tego świadczenia. Jednocześnie sposób przeprowadzenia wywiadu rodzinnego regulują odrębne przepisy stosownie do których wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy. Ustalenia wywiadu stanowią następnie dla pracownika socjalnego podstawę do analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny. Wobec czego organ pouczył skarżącego o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pod rygorem odmowy wnioskowanej pomocy oraz czynił wielokrotne próby kontaktu ze skarżącym – zatem podejmował działania ze szczególną starannością. Mimo tego skarżący nie był obecny w mieszkaniu w dniu ustalonym na przeprowadzenie wywiadu ani też pomimo licznych wezwań pracownika socjalnego nie skontaktował się w celu ustalenia kolejnego terminu przeprowadzenia wywiadu. Takie działanie skarżącego (już samo w sobie) jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy (art. 11 ups). Należy bowiem podkreślić, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający i pomocniczy. Zakres tej pomocy uzależniony jest zatem od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Przepisy ups wyraźnie nakładają obowiązek współdziałania osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne. W przeciwnym bowiem przypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń. Tymczasem środki na pomoc społeczną pochodzą z funduszy publicznych, dlatego należy nimi dysponować efektywnie, co zakłada konieczność posiadania przez organy pomocy społecznej realnej wiedzy zarówno odnośnie do sytuacji finansowej wnioskodawców, w tym zakresu ich niezaspokojonych potrzeb, jak i sposobu wykorzystywania tych środków przez beneficjentów udzielonej pomocy (art. 11 ust. 1 ups). Zatem, w myśl art. 11 ust. 2 ups, negatywna ocena postawy wnioskodawcy, wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej (poprzez faktyczne uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego) - stanowi samodzielną podstawę do odmowy udzielenia zasiłku celowego. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.07.2008 r. o sygn. akt I OSK1424/07, niepubl.; wyrok NSA w Warszawie z dnia 23.09.2008 r. sygn. akt I OSK 1513/07, LEX nr 489092; wyrok NSA w Warszawie z dnia 02.10.2008 r. sygn. akt I OSK 37/08, LEX nr 510466). Dlatego też - z uwagi na treść art. 4 ups nakazującego osobom ubiegającym się o pomoc ze środków społecznych współdziałanie z Ośrodkiem Pomocy Społecznej - organy stwierdziwszy brak współdziałania skarżącego w kwestii przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zasadnie odmówiły przyznania wnioskowanej pomocy finansowej. Należy podkreślić, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy fakt, iż wnioskodawca cierpi na [...] nie usprawiedliwia braku jego współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z akt sprawy i postępowania wnioskodawcy wynika, że posiada on świadomość swojego działania. Potrafi samodzielnie składać pisma w sprawie, dbając o swój interes, np. w przedmiotowym postępowaniu sądowym w terminie sporządził i wniósł skargę oraz w terminie wykonał wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie go na urzędowym formularzu. Ponadto w postępowaniu administracyjnym skarżący samodzielnie sporządził i złożył w terminie prawem przepisanym odwołanie od decyzji organu I instancji. Powyższe obrazuje zatem, iż skarżący jest osobą świadomą swojego działania i rozumiejącą skutki tego działania. Na marginesie sprawy zauważyć także należy, iż znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenia o stanie zdrowia [...] skarżącego są sprzed ponad roku, a wobec tego nie można wykluczyć, że stan zdrowa skarżącego uległ obecnie poprawie i zaświadczenia te nie obrazują już jego aktualnej kondycji [...].Nie udokumentowano też takiej choroby wnioskodawcy, która uniemożliwiałaby przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego. Skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej osobiście i osobiście podejmował wszelkie czynności procesowe w sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że skarżący "panuje" nad przebiegiem postępowania a w każdym razie jego stan zdrowia nie uniemożliwia mu kontaktu z pracownikiem organu, czy to w miejscu jego zamieszkania czy też w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej. Wobec przedstawionego stanu sprawy Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, a ponadto szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.