I SA/Wa 171/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2012 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z [...] listopada 2011 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] września 2011 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...], stanowiącego obecnie działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie [...] oraz część działki nr [...]. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność J. i K. małż. K.. Teren nieruchomości objęty został w posiadanie gminy W. w dniu [...] sierpnia 1948 r. zaś termin na złożenie wniosku w trybie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wpłynął z dniem [...] lutego 1949 r. W dniu 20 lutego 1949 r. K. i J. K. złożyli wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do tej nieruchomości. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że warunkiem skutecznego objęcia gruntów w posiadanie przez gminę W. było zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego W., o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę W. (Dz. U. Nr 6, poz. 43). Skutek prawny, polegający na tym, że grunty na określonym obszarze W. zostały objęte w posiadanie przez gminę w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. następował zaś z dniem wydania numeru powołanego organu urzędowego. Objęcie przedmiotowej nieruchomości w posiadanie przez gminę W. nastąpiło w dniu [...] sierpnia 1948 r., o czym ogłoszono w Dzienniku Urzędowym Zarządu Miejskiego nr [...] z 1948 r. Do czynności objęcia gruntu w posiadanie miały zatem zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów nieobjętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. następowało w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego W., podanych do wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w W. oraz przez rozplakatowanie. W myśl § 3 grunty uważało się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie. Tak kategoryczne brzmienie przepisu nie pozostawia, zdaniem organu, wątpliwości, że prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie przez gminę W. miało wyłącznie ogłoszenie dokonana w organie urzędowym Zarządu Miejskiego W., co bezspornie świadczy o tym, ze przy objęciu gruntu w posiadanie przez gminę W. nie naruszono przepisów rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. Skoro więc wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu został złożony po upływie sześciomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu to zasadnie, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji odmówił jego uwzględnienia. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J.K. – spadkobierca dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: 1) art. 7 ust. 1 Dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy z dnia 26 października 1945 roku ("Dekret") poprzez nieprawidłowe określenie daty rozpoczęcia biegu i upływu sześciomiesięcznego terminu do złożenia przez poprzednika prawnego wnioskodawcy tzw. wniosku dekretowego wynikające z błędnego przyjęcia, iż skuteczne i zgodne z prawem było obejmowanie przez gminę gruntów w posiadanie jedynie poprzez wydane na podstawie Rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym wbrew historycznie ukształtowanej instytucji posiadania, którą ustawodawca zawsze wiązał z fizycznym dzierżeniem rzeczy, w szczególności wbrew art. 307 dekretu Prawo rzeczowe, który wszedł w życie 1 stycznia 1947 roku (Dz. U. z 1946 roku Nr 57, poz. 319 z późn. zm.), 2) art. 7 ust. 2 Dekretu poprzez nieprzyznanie prawa własności czasowej gruntu mimo złożenia wniosku dekretowego i istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa własności czasowej, tj. faktu, że korzystanie z gruntu przez spadkobierców byłego właściciela nieruchomości, położonej przy ul. [...] w W. (dawniej:[...]) stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...], obręb [...] o powierzchni [...] m2 oraz część działki o numerze ewidencyjnym [...] o powierzchni [...] m2 (dawny nr hip. [...]). W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zachodzi oczywista sprzeczność Rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. z aktem prawnym wyższego rzędu tj. Dekretem z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe, który wszedł w życie 1 stycznia 1947 r. Dekret Prawo rzeczowe jednoznacznie traktował instytucję posiadania jako polegającą na fizycznym objęciu rzeczy w posiadanie i faktyczne wykonywanie władztwa nad rzeczą na zasadach właścicielskich. Przewidziane rozporządzeniem z 27 stycznia 1948 r. "obejmowanie" gruntu w posiadanie jest niezgodne z prawem, a w konsekwencji nie rodzi skutków prawnych wynikających z treści dekretu tj. nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej do gruntu. W przedmiotowej sprawie faktyczne objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło w dniu [...] sierpnia 1950 r. kiedy odpowiednim protokołem komisja delegowana przez prezydium Rady Narodowej W., działająca na rzecz Skarbu Państwa objęła nieruchomości wraz z budynkami na niej posadowionymi w rzeczywiste posiadanie. Od tej też daty, zdaniem skarżącego, rozpoczął bieg sześciomiesięczny termin dla dawnych właścicieli na złożenie wniosku dekretowego. Zatem wniosek dekretowy w przedmiotowej sprawie nie został złożony po terminie lecz złożono go jeszcze zanim termin przewidziany art. 7 dekretu zaczął swój bieg. W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) dotychczasowy właściciel gruntu i jego następcy prawni, a także użytkownicy byli uprawnieni do żądania, aby gmina przyznała im prawo wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawo zabudowy za opłatę symboliczną (po zmianach – własności czasowej a później użytkowania wieczystego). Przyznanie tych praw do gruntu następowało na wniosek uprawnionego podmiotu przy czym prawodawca w przepisie tym wyznaczył 6-miesięczny okres na zgłaszanie omawianych żądań oraz określił jak należy liczyć początek tego terminu. Przyjął mianowicie, że bieg 6-miesięcznego terminu otwiera czynność "objęcie w posiadanie gruntów" przez gminę, przy czym w kwestii ustalenia daty i trybu obejmowanie w posiadanie przez gminę W. gruntów objętych dekretem odesłał do rozporządzenia (art. 4 dekretu). Według tego przepisu właściwi ministrowie zostali upoważnieni do określania w drodze rozporządzenia terminu i trybu objęcia gruntów określonych w art. 1 dekretu. Problematyka ta została uregulowana w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę W. (Dz. U. Nr 16, poz. 112), które utraciło moc z dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę W. (Dz. U. Nr 6, poz. 43), którego przepisy mają zastosowanie w niniejszej sprawie. Przepis § 1 rozporządzenie stanowił, że obejmowanie w posiadanie przez gminę W. gruntów na obszarze W., nieobjętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego W., podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w W. oraz przez rozplakatowanie. Z kolei § 3 rozporządzenie stanowi, że grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 5 czerwca 2000 r. (sygn. akt OPK 32/98/ONSA 2000, nr 4, poz. 142) wyjaśnił, iż warunkiem skutecznego objęcia gruntów w posiadanie przez gminę W. było zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego W.. Skutek prawny objęcia gruntu w posiadanie przez gminę następował wiec z dniem wydania numeru dziennika urzędowego Zarządu Miejskiego. Tak więc dopiero od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę należy liczyć początek terminu na zgłoszenie wniosku o jakim mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. W niniejszej sprawie zostało ustalone przez organy, że ogłoszenie Zarządu Miejskiego, o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. nastąpiło w dniu [...] sierpnia 1948 r. bowiem w tym dniu zostało zamieszczone ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. oraz, że ogłoszenie to zostało zamieszczone w "Życiu [...]" nr [...] z dnia [...] sierpnia 1948 r. Zatem 6-miesięczny termin na złożenie wniosku upłynął z dniem [...] lutego 1949 r. zaś wniosek przez dawnych właścicieli został złożony w dniu 20 lutego 1949 r., a więc po upływie terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu. Dla oceny czy byli właściciele nieruchomości [...] zachowali uprawnienia dekretowe istotne znaczenie ma to czy określone podmioty złożyły wniosek o przyznanie im prawa użytkowania wieczystego w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu. Jeżeli termin ten nie został zachowany to po jego upływie uprawnienia dekretowe nie mogą być dochodzone, gdyż termin ten jest terminem zawitym. Skoro w rozpoznawanej sprawie zostało ustalone, że dawni właściciele złożyli wniosek dekretowy po terminie to zasadnie organ odmówił przyznanie im prawa użytkowania wieczystego. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego iż takie rozumienie pojęcia "objęcie w posiadanie" jest sprzeczne z instytucją posiadania uregulowaną w obowiązującym wówczas dekrecie z 11 października 1946 r. "Prawo rzeczowe" zgodnie, z którym posiadanie polegało na fizycznym objęciu rzeczy w posiadanie i faktycznym wykonywaniu władztwa nad rzeczą na zasadach właścicielskich. Objęcie w posiadanie gruntu przez obwieszczenie lub zarządzenie, które nie byłoby połączone z objęciem rzeczywistego władztwa nad rzeczą nie może być, w ocenie skarżącego, uznane za zgodne z prawem, a w konsekwencji nie rodzi skutków prawnych w postaci rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. Należy wskazać, że to przepisy dekretu z 26 października 1945 r. określają jak należy rozumieć na potrzeby dekretu obejmowanie w posiadanie i do tej regulacji nie mają zastosowania przepisy dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe. Przepis § 3 rozporządzenia z 27 stycznia 1948 r. stwierdza wyraźnie, ze grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, a nie że dniem objęcia gruntu w posiadanie jest dzień wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego. W uzasadnieniu wyroku 7 sędziów NSA z 11 czerwca 2011 r. sygn. OSA 3/01 (publik. ONSA 2001/4/144) Sąd stwierdził, że przepis § 3 rozporządzenia z 1948 r. należy do kategorii przepisów określonych w teorii prawa cywilnego mianem fikcji prawnych, ponieważ skutek nabycia łączy z czynnością, która według tego prawa nie jest (art. 348 – 351 k.c.) i nie była w czasie jego wejścia w życie (art. 307 – 310 prawa rzeczowego z 1946 r.) podstawą przeniesienia posiadania ani też nabycia posiadania w sposób pierwotny przez akt jednostronny, związany z faktycznym objęciem nieruchomości we władanie. Powodowało to, że niektóre nieruchomości objęte działaniem dekretu z 26 października 1945 r. pozostawały nadal w faktycznym władaniu dotychczasowych właścicieli, mającym cechy posiadania. W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy okazały się bezzasadne. Z tych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.