I SA/Wa 1713/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia do kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania postanawia 1. zwolnić skarżącego P. K. od uiszczenia wpisu w wysokości przekraczającej 100 (sto) zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. P. K. wnioskiem z 2 lutego 2009 r. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze swojej skargi na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania. Powyższy wniosek rozpoznany został - wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem z dnia 17 lutego 2009 r. W dniu 20 marca 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw P. K. od postanowienia z dnia 17 lutego 2009 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów wynika, że skarżący jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. [...] ha. W rubryce dotyczącej dochodów P. K. wykazał, że z tytułu najmu ww. nieruchomości uzyskuje co miesiąc kwotę [...] zł. Skarżący oświadczył ponadto, że czasowo zamieszkuje poza granicami Polski w Stanach Zjednoczonych, gdzie z tytułu pracy uzyskuje miesięcznie kwotę ok. [...] USD. Przebywając poza granicami kraju w roku podatkowym 2007 uzyskał przychód w wysokości [...] USD, w roku 2008 jego dochody kształtowały się na podobnym poziomie. Skarżący pokreślił jednocześnie, że przebywając w USA nadal uczy się, co wiąże się z koniecznością ponoszenia dodatkowych wydatków. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 17 lutego 2009 r. P. K. wskazał, że dochody z czynszu wystarczają mu jedynie na skromne utrzymania. Obecnie w dobie kryzysu gospodarczego, są okresy, że pozostaje bez pracy. Pismem z dnia 30 marca 2009 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie zeznania podatkowego za 2008 r., dokumentów potwierdzających aktualne dochody i wydatki oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi P. K. przesłał wyciąg z rachunku rozliczeniowego wystawionego przez Bank [...] w R., z którego wynika, że w okresie pomiędzy 31 grudnia 2008 r. a 4 maja 2009 r. na rachunku bankowym skarżącego zgromadzona była kwota [...] zł. Z nadesłanego PIT-u 28 r. wynikało, że dochód, który uzyskał skarżący z tytułu najmu nieruchomości wyniósł w 2008 r. [...] zł. Z kolei roczny podatek od wynajmowanych nieruchomości (jak wskazał skarżący) wynosi [...] za 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4). W niniejszej sprawie P. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 i § 4 powołanej wyżej ustawy, tj. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, które może być przyznane osobie fizycznej – gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto pogląd zgodnie, z którym ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez wnioskodawcę okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację materialną należy stwierdzić, że częściowe poniesienie kosztów sądowych w chwili obecnej nie leży całkowicie poza zakresem możliwości płatniczych skarżącego. Jak wynika z akt sprawy P. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielem nieruchomości o pow. [...] m2 oraz domu o pow. [...] m2, z którego pobiera pożytki z tytułu najmu uzyskując miesięczny stały dochód w wysokości [...] zł. Mieszka i pracuje w Stanach Zjednoczonych, gdzie jak wskazał uzyskuje miesięczny dochód w wysokości [...] USD (według tabeli kursów średnich NBP z dnia 28 maja 2009 r., nr 103/A/NBP/2009 1 USD to kwota 3,2418 zł, a zatem ww. dochód to około [...] zł, zł). Mając do dyspozycji wspomniane środki – jak twierdzi – ponosi koszty związane z codziennym utrzymaniem (wyżywieniem, zamieszkaniem itd.) w Stanach Zjednoczonych. Ponadto osiągane dochody wystarczają mu na pokrycie za granicą wydatków związanych z nauką zawodu. W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, że wnioskodawca uprawdopodobnił, że jest osobą na tyle ubogą, iż nie jest w stanie ponieść części kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania. Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.