I SA/Wa 1725/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Monika Sawa (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, finansowanych ze środków publicznych oddala skargę. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej:SKO/organ) w [...] działając na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. Nr 570), po rozpoznaniu odwołania [...] od decyzji Dyrektora OPS Dzielnicy [...] z [...] maja 2018 r. Nr [...] odmawiającej potwierdzenia [...] prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadzie art. 138 § 2 kpa, zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z [...] lutego 2018 r. [...] zwróciła się o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wniosek został złożony przez matkę [...]. Decyzją z [...] maja 2018 r. Dyrektor OPS Dzielnicy [...] odmówił wnioskodawczyni potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Odnosząc się do kwestii prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego przez wnioskodawczynię wraz z matką, organ zaznaczył, że o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego nie decyduje subiektywne poczucie osoby czy członków rodziny. Organ wskazał, że samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego przejawia się niezależnością w załatwianiu spraw codziennych związanych z utrzymaniem gospodarstwa, jak również realizowaniem wszystkich potrzeb bytowych we własnym zakresie. Organ podniósł, że stwierdzenie czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia jest osobą samotnie gospodarującą wymaga zbadania czy codzienne sprawy prowadzenia gospodarstwa domowego, takie jak zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, świadczenie pomocy w prowadzeniu spraw (urzędowych, związanych z utrzymaniem zdrowia, wypoczynkiem i rekreacją) odbywa się z udziałem osoby przebywającej w gospodarstwie, która jedną z tych czynności wykonywałaby na zasadzie współpracy w osiąganiu wspólnych celów życiowych. Organ zaznaczył, że bezspornym w sprawie jest, że wnioskodawczyni i jej matka zamieszkują wspólnie. Wspólne zamieszkiwanie jest jednak przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. SKO uznało na podstawie całokształtu materiału dowodowego odwołując się jednocześnie do orzecznictwa sądów administracyjnych, że organ I instancji prawidłowo wywiódł, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką tworząc dwuosobowe gospodarstwo domowe, co w sposób oczywisty przekłada się na wysokość dochodu na osobę w rodzinie, która determinuje prawo do przedmiotowego świadczenia. Organ podał, że skoro kwota miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącej wynosi [...] to przekracza kryterium w wysokości 1028,00 zł określone w art. 8 ust 1 ustawy o pomocy społecznej przewidziane dla 2 osobowego gospodarstwa domowego, a w konsekwencji nie jest spełnione kryterium dochodowe przewidziane przez ustawodawcę dla przyznania wnioskowanego świadczenia polegającego na potwierdzeniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Skargę na powyższe orzeczenie wniosła [...] zaskarżając je w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej wskazując, że decyzja nie jest zgodna z prawem i została wydana prze osoby nie posiadające odpowiednich kompetencji i wiedzy merytorycznej oraz z naruszeniem jej Konstytucyjnych praw. W uzasadnieniu skarżąca opisała swoje oczekiwania oraz odniosła się do kwestii wspólnie prowadzonego z matką gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a.: w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Według tej zasady organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 45). Stosownie do treści art. 8 k.p.a. organy powinny swym działaniem pogłębiać zaufanie obywateli do władzy publicznej. Służy temu także obowiązek wyczerpującego zgromadzenia i omówienia materiału dowodowego a następnie wydania decyzji w oparciu o jego całokształt o czym mowa w art. 77 § 1k.p.a. i art. 80 k.p.a. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga nie jest zasadna. Organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje wymienionym przepisom prawa nie uchybiły. Zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej ustawa o świadczeniach), prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają inne niż ubezpieczeni, osoby posiadające obywatelstwo polskie i posiadające miejsce zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej , które spełniają kryterium o których mowa w art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej: ups), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy (tj. możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych na zasadach i w zakresie określonym dla ubezpieczonych). Stosownie z kolei do art. 97 ust 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni, spełniającym kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s (prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1)osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł , zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2)osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł , zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3)rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy należy m.in. do zakresu działania Narodowego Funduszu Zdrowia. Przy czym według art. 108 ust 1 pkt 1 tej ustawy, koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na terenie danego województwa ww. świadczeniobiorcy innemu niż ubezpieczony, finansuje oddział wojewódzki Funduszu świadczeniodawcy, mającemu siedzibę na terenie województwa, z którym zawarto umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń, o których mowa w powołanym na wstępie art. 2 ust 1 pkt 2 jest decyzja właściwego ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy wójta (burmistrza lub prezydenta), potwierdzająca to prawo. Zgodnie z kolei z art. 54 ust 3 tej ustawy decyzję tę wydaje się po: 1)przedłożeniu przez świadczeniobiorcę, o którym mowa w ust. 1, dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokumentów potwierdzających: a)posiadanie obywatelstwa polskiego (...) 2)przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego; 3)stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; 4)stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2.( tj. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia) Zgodnie z art 3 ups za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną m.in. o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; Dla ustalenia zatem prawa skarżącej do opieki zdrowotnej finansowanej ze środków Skarbu Państwa konieczne było określenie pojęcia rodziny oraz ustalenie czy uzyskiwany przez matkę skarżącej dochód stanowi jedyny dochód, który jest podstawą utrzymania dla skarżącej i jej matki czy też skarżąca i jej matka prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że pod pojęciem rodziny należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Faktyczny związek oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania. Wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólnie gospodarować oznacza wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, publ. OSNAPiUS 1996, Nr 16, poz. 240). Z powyższego wynika, że istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy (por. wyroki NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. I OSK 1947/12, publ. Lex nr 1356282; z dnia 9 lipca 2013, sygn. I OSK 2287/12, publ. Lexis nr 7386833; z dnia 5 września 2013 r., sygn. I OSK 2836/2012, publ. Lexis nr 8119867 oraz wyrok 25 czerwca 2014, sygn. I OSK 801/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka razem z matką [...]. [...] jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnego źródła dochodu. Matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną, osiąga dochód, emeryturę w wysokości [...], który jest obarczony obciążeniem komorniczym w wysokości [...]. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca nie była obecna w domu. Matka skarżącej oświadczyła, że jest pełnomocnikiem córki i podała, że prowadzą z córką odrębne gospodarstwa domowe, wskazując jednocześnie, że córka pozostaje na jej utrzymaniu od lipca 2017 r. Wobec oświadczenia matki, że prowadzą z córką odrębne gospodarstwa domowe [...] i skarżąca zostały wezwane do udokumentowania tych okoliczności. Pomimo dwukrotnego wezwania organu do przedstawienia dowodów na te okoliczności skarżąca i jej matka nie przedstawiły żadnych dokumentów wskazujących na prowadzenie przez nie odrębnych gospodarstw domowych. Z powyższego wynika zatem, w ocenie sądu, że skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż nie uzyskuje stałych własnych dochodów, które pokryłyby wydatki związane z zaspakajaniem jej podstawowych potrzeb życiowych. Obie zamieszkują w tym samym lokalu, który jest zadłużony. Lokal jest pozbawiony prądu i ciepłej wody. Zimna jest tylko w łazience. Skarżąca nie jest w stanie prowadzić odrębnego od matki gospodarstwa domowego ponieważ nie posiada własnych dochodów na jego utrzymanie. Nie są więc wiarygodne twierdzenia skarżącej, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, a zatem jest w stanie samodzielnie się utrzymywać. Jest to bowiem niemożliwe w sytuacji gdy nie posiada żadnego źródła dochodu. Nie wskazała żadnego dowodu na tę okoliczność. Z materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej wspiera ją i pomaga w czynnościach życia codziennego oraz jest jej pełnomocnikiem w sprawach wszczynanych na jej wniosek. Warunki mieszkaniowe, zależność finansowa jakie łączą skarżącą i jej matkę a także codzienne relacje i wzajemna pomoc świadczą o tym, że prowadzą one wspólne gospodarstwo domowe. Przyjęta zatem przez organy w niniejszej sprawie faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 8 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 54 ust 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Prawidłowa subsumcja pozwoliła na stwierdzenie, że skarżąca wraz ze swoją matką tworzą rodzinę w rozumieniu tego przepisu, bowiem jako osoby spokrewnione pozostają ze sobą w faktycznym związku, wspólnie zamieszkują i gospodarują. Skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki, która dodatkowo wspiera ją w prowadzeniu spraw życia codziennego. Tym samym skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej. Na tej podstawie ustalono dochód skarżącej i jej matki na łączną kwotę [...], która przekracza obowiązującą kwotę kryterium dochodowego ustaloną w art. 8 tej ustawy, wynoszącą dla dwuosobowego gospodarstwa domowego 1028 zł. Kwota otrzymywanego przez matkę świadczenia jest wprawdzie objęta potrąceniem komorniczym, z tym że kwota tego potrącenia, która wynosi [...] nie podlega odliczeniu od dochodu na podstawie art. 8 ust 4 ustawy o pomocy społecznej. Mając zatem na uwadze, że skarżąca prowadzi wspólnie z matką gospodarstwo domowe, organy obu instancji prawidłowo uznały, że rodzina skarżącej przekroczyła kryterium dochodowe rodziny wskazane w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, które dla dwuosobowej rodziny skarżącej wynosiło 1028 zł. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 Ppsa.