I SA/Wa 1727/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 1727/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2007 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zmieniło decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] w punkcie 1 uznającą, że pobrane przez J. S. zaliczki alimentacyjne za okres: 1 stycznia 2006 r. – 31 sierpnia 2006 r., w łącznej kwocie – [...] zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi; w punkcie 2 postanawiającą zażądać zwrotu nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych, łącznie z ustawowymi odsetkami; w punkcie 3 wyznaczającą spłatę nienależnie pobranych zaliczek łącznie z ustawowymi odsetkami w terminie 30 dni od otrzymania decyzji; w zakresie terminu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, w taki sposób że zobowiązano J. S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji. Stan faktyczny sprawy ustalony w toku postępowania administracyjnego przedstawia się następująco: W dniu [...] października 2005 r. Prezydent W. w decyzji nr [...] przyznał J. S. zaliczkę alimentacyjną na syna J. S. w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] Prezydent W. zmienił powyższą decyzję w taki sposób, że zastąpił słowa "zaliczka alimentacyjna przyznana na J. S. w kwocie [...] zł. miesięcznie na okres od 2005-09-01 do 2006-08-31" słowami "zaliczka alimentacyjna przyznana na J. S. w kwocie [...] zł. miesięcznie na okres 1.09.2005 r. do 31.12.2005 r., a w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1.01.2006 r. do 31.08.2006 r." oraz uznał, że zaliczki pobrane od 1.01.2006 r. do 31.08.2006 r. w łącznej kwocie [...] zł. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Ponadto zażądał zwrotu nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, naliczonymi od dnia wypłaty świadczeń do dnia ich spłaty. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło powyższe rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 2006 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] zmienił decyzję z dnia [...] października 2005 r. przyznającą J. S. zaliczkę alimentacyjną na syna J. S., poprzez ustalenie, że zaliczka w okresie od dnia 1 września 2005 r. do 31 grudnia 2005 r. przysługiwała w kwocie [...] zł miesięcznie, a w okresie od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. przysługiwała w kwocie [...] zł. miesięcznie. W dniu [...] czerwca 2007 r. Prezydent W. w decyzji nr [...] uznał świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej pobrane przez J. S. w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł. za nienależnie pobrane oraz zażądał ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Ponadto zobowiązał J. S. do zwrotu w terminie 30 dni od otrzymania decyzji, a także wskazał, że w razie nie zwrócenia kwoty we wskazanym terminie świadczenie będzie potrącone z bieżąco wypłacanych zaliczek alimentacyjnych. W dniu 24 lipca 2007 r. do Kolegium wpłynęło odwołanie J. S. od przedmiotowego rozstrzygnięcia. Organ drugiej instancji w decyzji z dnia [...] września 2007 r. powołał się na art. 10a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), który mówi, że organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę; a także powołał się na art. 15 wskazanej ustawy zgodnie, z którym osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę, jest zobowiązana do jej zwrotu. Organ podniósł, że szczegółowa definicję nienależnie pobranych świadczeń skonstruował się w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w związku z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli "za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Zdaniem Kolegium nie budzi wątpliwości fakt, że J. S. był pouczony o obowiązku informowania organu o okolicznościach mających wpływ na istnienie uprawnienia do świadczeń w formie zaliczki alimentacyjnej. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do wyłączenia stosowania przepisów o możliwości zmiany lub uchylenia decyzji, w sytuacji kiedy miała miejsce zmiana sytuacji dochodowej rodziny, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy wskazuje kiedy i w jakiej wysokości dodatkowe dochody zostały przez J. S. uzyskane. Kolegium podniosło, że J. S. nie zakwestionował orzeczenia dotyczącego zmiany decyzji nr [...] w zakresie wypłaty zaliczki alimentacyjnej za okres 1.01.2006 r. do 31.08.2006 r. w zmniejszonej z [...] zł. do [...] zł. kwocie. Skoro skarżący nie skorzystał ze środków odwoławczych względem tego orzeczenia, nie ma podstaw do usunięcia go z obrotu. Kolegium stwierdziło, więc, że działanie organu zmierzające do wyegzekwowania od J. S. kwoty pobranej w wysokości większej niż wynika to z pozostającej w obrocie decyzji administracyjnej należy uznać za celowe i legalne. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2007 r. złożył J. S. Zaskarżonej decyzji zarzucił niezgodność z prawem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył , co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez ocenę czy zaskarżone akty lub inne czynności organów administracji publicznej nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie zaś z przepisem art. 134 § 1 powołanej wyżej ustawy wojewódzki sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Głównymi zasadami postępowania administracyjnego są: zasada praworządności określona w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz zasada dochodzenia prawdy obiektywnej określona w art. 7 kpa, która nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, tak pod względem faktycznym jak i prawnym w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza wyżej wskazane zasady. Zgodnie z art. 10a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Natomiast zgodnie z art. 15 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę, jest zobowiązana do jej zwrotu. Organ prawidłowo wskazał, że obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń przez osoby do nich nieuprawnione, które w toku całego postępowania nie wykazały całego istotnego dla sprawy stanu faktycznego albo też zaniechały ciążącego na nich jako uprawnionych obowiązku informowania o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia. Zapobiega również nieprawnemu pobieraniu w sytuacji kiedy organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń w postępowaniu oraz prawidłowo oparł się na definicji nienależnie pobranych świadczeń wskazywanej przez art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący został również pouczony przez organy o obowiązku informowania organu o okolicznościach mających wpływ na istnienie uprawnień do świadczeń w formie zaliczki alimentacyjnej, nie ma także wątpliwości, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny skarżącego, wskazano szczegółowo kiedy i w jakiej wysokości skarżący uzyskał dochody. Jednakże zgodnie z art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Organ rozpatrując przedmiotową sprawę nie rozważył zastosowania zacytowanego powyżej art. 16. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinno znaleźć się odniesienie do wskazanego artykułu. Zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony zawarta w tym artykule została przez organ naruszona właśnie poprzez nierozważenie możliwości zastosowania art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. Podsumowując: rozstrzygnięcie organu nastąpiło z naruszeniem art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a także art. 6, 7 kpa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.