I SA/Wa 1737/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2019 r. sprawy ze skargi I.O., J.O., Z.Z., A.Z. i J.Z. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 1620/16 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 4000 (cztery tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz I.O., J.O., Z.Z., A.Z. i J.Z. sumę pieniężną w kwocie po 1000 (tysiąc złotych) złotych dla każdej z tych osób; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz I.O., J.O., Z.Z., A.Z. i J.Z. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 1620/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z [...] lutego 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. ozn. Nr hip. [...] dz. [...], [...], [...], [...], [...], [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jak wynika z akt sądowych sprawy o sygn. akt I SAB/Wa 1620/16, w dniu 10 maja 2017 r. akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu. Zatem termin załatwienia sprawy upływał z dniem 11 września 2017 r. Następnie wyrokiem z 23 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1297/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 500 zł, za niewykonanie wyroku z 25 stycznia 2017 r. Kolejnym wyrokiem z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1572/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2000 zł. Pismem z [...] maja 2019 r. ponownie wezwano organ do wykonania wskazanego wyroku Sądu o sygn. akt I SAB/Wa 1620/16. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie opatrzonej datą [...] lipca 2019 r. skarżący I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. zarzucili Prezydentowi [...] niewykonanie wyroku z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 1620/16 i wnieśli o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny, przyznanie od Prezydenta na rzecz każdego z pokrzywdzonych sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zwrócili uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17, gdzie Sąd przyznał sumę pieniężną po 10.000 na rzecz każdego ze skarżących. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że niniejsza sprawa nie została załatwiona do dnia dzisiejszego, pomimo wydania wyroków stwierdzających bezprawne blokowanie pokrzywdzonym realizacji ich słusznych praw związanych z nieruchomością. Prezydent nie wykonał wyroku pomimo uprzednich wezwań, w tym wezwania z 20 maja 2019 r. Odnośnie żądania sumy pieniężnej, skarżący wskazali, że poprzez brak wykonania wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r., a więc brak merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, ponieśli istotną szkodę niemajątkową. Przyznanie wnioskowanej kwoty jest uzasadnione krzywdą wynikającą z naruszenia dóbr osobistych pokrzywdzonych, w postaci prawa do wolności dysponowania swoją własnością, zdrowia, prawa poszanowania do dziedzictwa rodzinnego, prawa do niezwłocznego rozpoznania swej sprawy przez właściwy organ lub sąd. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że w toku postępowania gromadzona jest dokumentacja niezbędna do ustalenia dokładnej daty pozbawienia poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych, faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością. Opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane między innymi bardzo dużą ilością wpływającej korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań, niestety nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Jednocześnie o kolejności rozpatrzenia spraw nie może decydować tylko aktywność procesowa strony i ilość składanych skarg. Przed wydaniem decyzji konieczne jest także zabezpieczenie środków pieniężnych na jej realizację. Z uwagi na powyższe nie było możliwe wydanie decyzji we wcześniejszym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a." sprawa mogła zostać rozpoznana w trybie uproszczonym. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny ocenia zatem wydany akt zarówno pod względem jego zgodności z prawem materialnym, jak i zgodności z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności Sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego. Stosownie do art. 154 § 1 i 6 p.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa powyżej, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Z treści powyższego przepisu wynikają dwie przesłanki, które łącznie muszą być spełnione, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ nie wykonuje wyroku sądu uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, wyrokiem z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 1620/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z [...] lutego 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. ozn. Nr hip. [...] dz. [...], [...], [...], [...], [...], [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został organowi doręczony w dniu 10 maja 2017 r., co oznacza, że termin załatwienia niniejszej sprawy upływał z dniem 11 września 2017 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z 23 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1297/17 i z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1572/18 ukarał organ grzywnami odpowiednio w wysokości 500 zł i 2000 zł. Skarżący ponownie wezwali Prezydenta do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I SAB/Wa 1620/16. Wezwanie pozostało bezskuteczne, a organ do dnia dzisiejszego nie wykonał wyroku Sądu i nie rozpoznał wniosku o ustalenie odszkodowania. Wobec powyższego, Sąd uznał, że obie ustawowe przesłanki, o których mowa powyżej, w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, a skarga na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku sądu jest zasadna. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w przedmiotowym stanie faktycznym na organie administracji publicznej ciążył obowiązek wydawania decyzji dot. odszkodowania. Nie została ona jednak wydana w przepisanym terminie, a okoliczności powoływane przez organ nie mogły zostać uznane za uzasadniające bezczynność w sprawie. Biorąc pod uwagę długość przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego wyrokiem Sądu z 25 stycznia 2017 r. oraz okoliczność, że organ do dnia wyrokowania nie rozpoznał wniosku skarżących Sąd uznał, że grzywna w wysokości 4000 zł będzie adekwatną sankcją za ignorowanie rozstrzygnięć sądu. Przy czym w wymiarze nałożonej grzywny Sąd uwzględnił możliwość jej wielokrotnego stosowania oraz fakt jej uprzedniego nałożenia. Jednocześnie Sąd uznał, że bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 1620/16, przybrała w okolicznościach rozpoznawanej sprawy charakter rażącego naruszenia prawa. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów i to niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że "pod pojęciem rażącego naruszenia prawa rozumie się sytuację, w której bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo, a więc sytuację, w której naruszenie jest oczywiste. Przy czym jest to naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3043/18). W sprawie niniejszej Sąd, oceniając charakter bezczynności Prezydenta [...], wziął pod uwagę czas przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu do załatwienia sprawy, zapadłe uprzednio w sprawie wyroki w przedmiocie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu, a w rezultacie nierespektowanie kilku orzeczeń sądu oraz brak podejmowania przez organ czynności mających na celu rozpoznanie wniosku. Za zasadny Sąd uznał również zawarty w skardze wniosek skarżących o przyznanie na ich rzecz od organu sumy pieniężnej, co skutkowało przyznaniem im sumy w kwocie po 1000 zł na rzecz każdego ze skarżących. Określając wymiar sumy pieniężnej Sąd uwzględnił okres zwłoki w wykonaniu wspomnianego wyroku w przedmiocie bezczynności organu oraz okoliczność niepodejmowania przez organ czynności zmierzających do zakończenia sprawy. Sąd uznał, że dla zaprzestania bezczynności nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny i rację mają skarżący wskazując na konieczność zasądzenia od organu sumy pieniężnej. Z tych względów, jak też mając na uwadze kompensacyjną funkcję tego środka prawnego, nie będącego jednakże świadczeniem ściśle odszkodowawczym, Sąd uznał za wystarczający jego wymiar w kwocie po 1000 zł na rzecz każdego ze skarżących. W ocenie Sądu, wynikające z tytułu przyznanej sumy pieniężnej obciążenie finansowe organu (5000 zł), w połączeniu z ustaloną wyrokiem grzywną (4000 zł) jest przy tym na tyle dotkliwe, że powinno wypełnić funkcję dyscyplinującą Prezydenta [...] do zakończenia zawisłego przed nim postępowania o ustalenie odszkodowania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (punkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).