I SA/Wa 1737/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2021 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz [...] S.A. w [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], Minister Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2017 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyły P. S.A. w [...] ("P. S.A."). Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z [...] stycznia 2007 r. P. S.A. zwróciły się o wydanie, na podstawie art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności gruntu, położonego w [...], obręb [...], obejmującego działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Decyzją z [...] października 2017 r. Wojewoda [...] w pkt 1 odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności powyższego gruntu, a w pkt 2 odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. przez P. S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Odwołanie od powyższej decyzji złożyły P. S.A. podnosząc naruszenie przez organ art. 7,8, 80 kpa i 107 § 3 k.p.a. Spółka wskazała również, że Wojewoda [...] naruszył art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., poprzez uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do uwłaszczenia P. S. A. sporną nieruchomością. Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Minister Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2017 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 37a ust 1 i 2 ustawy z 8 września 2000 r. i podniósł, że dla spełnienia przesłanek, wynikających z powołanego przepisu, wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu [...] lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a P. S.A. w tym dniu przedmiotową nieruchomością władały oraz że w tym dniu nie stanowiła ona własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A. Minister wskazał następnie, że z treści prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości księgi wieczystej nr [...] wynika, że jako jej właściciel wpisana została A. S.. Osoba ta nie figuruje jednak w zbiorze PESEL. Natomiast pismem z [...] czerwca 2007 r. Prezydent Miasta [...] poinformował, że osoba ta zmarła [...] lutego 1986 r. Powyższe potwierdza dołączona do akt sprawy kopia odpisu skróconego aktu zgonu z [...] maja 2007 r. Zatem, w ocenie organu, A. S. nie mogła być właścicielką przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] lutego 2003 r. ponieważ w ww. dacie już nie żyła. Organ odwoławczy wskazał również na ustalenie Wojewody, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1955 r., nr [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w [...] nieruchomości oznaczone jako pgr nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m2. Następnie nieruchomości te uległy podziałowi, w wyniku którego powstała m. in. działka nr [...], co potwierdzają wykazy zmian gruntowych przedłożone przy piśmie Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2017 r. Wobec powyższego, Minister podzielił ocenę organu pierwszej instancji, że zarówno w dniu [...] lutego 2003 r. jak i [...] czerwca 2003 r. działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia PWRN w [...] z [...] grudnia 1955 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. W sprawie nie została zatem spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. Organ zaznaczył przy tym, że zajęcie przedmiotowego gruntu pod czynną linię kolejową oraz pozostawanie we władaniu P. S.A. według stanu na dzień [...] lutego 2003 r. pozostaje w tym przypadku bez znaczenia skoro działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa zarówno w dniu [...] lutego 2003 r. jak i w dniu [...] czerwca 2003 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosły P. S. A. w [...] zarzucając tej decyzji naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj.: a) art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez nieodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b) art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, 2) prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" poprzez bezzasadne przyjęcie, że skarżąca nie nabyła z dniem [...] czerwca 2003 r. prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości ze względu na przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności tej nieruchomości w dniu [...] czerwca 2003 r. Mając powyższe na uwadze P. S. A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] oraz rozpatrzenie sprawy ponownie i stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, a gdyby nie było to możliwe - przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazała, że zaskarżoną decyzję oparto na założeniu, że w dniu 1 czerwca 2003 r. nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Nie zawiera ona jednak informacji o kluczowym dla sprawy ustaleniu faktycznym, tj. jaki podmiot był właścicielem nieruchomości w dniu 1 czerwca 2003 r., a zatem w okresie istotnym z punktu widzenia niniejszej sprawy. Z poczynionych przez organ ustaleń wynika jedynie, że na podstawie orzeczenia PWRN w [...] z [...] grudnia 1955 r. stała się ona z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. Nie wskazano jednak przy tym z jakim dniem do zmiany w zakresie prawa własności doszło. W ocenie skarżącej, sam fakt wydania orzeczenia z [...] grudnia 1955 r. nie przesądza tego, że także z tą datą Skarb Państwa uzyskał przedmiotowe prawo. Skarżąca zauważyła również, że z urządzonej dla nieruchomości księgi wieczystej o nr [...] wynika że właścicielem nieruchomości jest osoba fizyczna, a nie Skarb Państwa. Na ten numer księgi wieczystej powoływała się skarżąca we wniosku z [...] stycznia 2007 r., wskazując że właścicielem nieruchomości jest A. S.. Ponadto, prawo własności tej osoby potwierdza odpis księgi wieczystej wydany przez Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych w dniu [...] marca 2006 r. Zgodnie z jego treścią A. S. została ujawniona jako właściciel na podstawie wniosku z [...] lipca 1965 r., nr [...], oraz stwierdzenia praw do spadku przez Sąd Grodzki w [...] z [...] lipca 1950 r., sygn. [...], umowy o dział spadku i zniesienia współwłasności z dnia [...] grudnia 1950 r., nr rep. [...], aktu przystąpienia do tej umowy z [...] stycznia 1951 r., nr rep. [...], oraz umowy przeniesienia własności z [...] lipca 1965 r., nr rep. [...] w [...]. Wpisu dokonano [...] września 1965 r. Skarżąca podsumowała, że organ nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy. Ustalenia Ministra dotyczące prawa własności nieruchomości odnoszą się bowiem do daty, która nie jest istotna w przedmiotowej sprawie. Ponadto, organ nie odniósł się do pozostałych przesłanek określonych w art. 37a ustawy, czym naruszył art. 8 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlega decyzja Ministra Rozwoju, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2017 r. odmawiającą w pkt 1 stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu położonego w [...], obręb [...], obejmującego działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, a w pkt 2 odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez P. S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie.. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2020 r. poz. 292). Zgodnie z powołanym przepisem, grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu P. S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7, a także przedmiotem użytkowania wieczystego P. S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością P. S.A. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ administracji mógł stwierdzić, wbrew treści księgi wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości, że objęty postępowaniem uwłaszczeniowym grunt stanowi własność Skarbu Państwa - a następnie uznać, że w sprawie nie wystąpiła jedna z przesłanek uwłaszczenia nieruchomości. Rozważając powyższe zagadnienie wskazać trzeba, że sporna nieruchomość objęta została orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1955 r. Z akt sprawy nie wynika aby przedmiotowe orzeczenie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Jednocześnie treść księgi wieczystej nr [...] obejmującej sporny grunt oraz zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z [...] marca 2006 r. potwierdzają, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wniosku z [...] listopada 1955 r., a odpowiednie ostrzeżenie wpisano do księgi w dniu [...] stycznia 1956 r. W księdze wieczystej nr [...] ujawniono jednak również, i stan ten trwa do dzisiaj, że właścicielem działki nr [...] jest nieżyjąca już A. S.. Jak wynika z jednego z wpisów w powyższej księdze wieczystej w dniu [...] lipca 1965 r. A. S. zawarła umowę w przedmiocie przeniesienia własności spornej nieruchomości. Z powołanej umowy, która znajduje się w materiale dowodowym sprawy, wynika, że na jej mocy przeniesiono m. in. własność działki gruntowej [...] na rzecz A. S., zaś działki [...] na rzecz B. C. (akt notarialny Rep A nr [...]). Podkreślenia wymaga, że to ostatnie zdarzenie prawne nastąpiło już po dacie wywłaszczenia, a powyższy akt notarialny sporządzono w Państwowym Biurze Notarialnym. W ocenie Sądu, w opisanych okolicznościach zgromadzony materiał dowodowy, który zawiera sprzeczne informacje, nie uprawniał organu administracji do sformułowania jednoznacznej oceny o przysługiwaniu Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości. Wynika to, między innymi, z tego, że zgodnie z art. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019, poz. 2204), zwanej dalej "ustawą z 6 lipca 1982 r.", domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym oraz, że prawo z niej wykreślone nie istnieje. Powołany przepis wyraża zasadę jawności materialnej, która polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Konsekwencją tej zasady jest domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, polegające na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z zasady tej wynika również domniemanie nieistnienia praw wykreślonych z księgi wieczystej, co nie oznacza ani że wygasły, ani że były wpisane bez podstawy prawnej, a więc że nie powstały. Przy tym powyższe domniemania wynikające z art. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. obejmują tylko prawa i roszczenia wpisane w działach II-IV księgi wieczystej. Opisane domniemania mogą być oczywiście obalone w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu cywilnym, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tych domniemań można korzystać z wszelkich środków dowodowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2006 r., IV CSK 177/05, LEX nr 301835). W orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie przyjmuje się również, że nie należy mylić domniemania wiarygodności ksiąg wieczystych z rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, która dotyczy nabywcy prawa w drodze czynności prawnej działającego w zaufaniu do treści księgi wieczystej. Ta ostatnia ochrona wynika z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 770/16, LEX nr 2299381). Skoro zatem ustawodawca ustanowił domniemania wskazane w art. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r., to organ administracji nie może, w ramach posiadanych kompetencji, zwłaszcza przy tak przeciwstawnym materiale dowodowym jak w niniejszej sprawie, przesądzić, czy to co jest wpisane w księdze wieczystej jest niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym. Wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść, zgodnie z art. 365 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie się przed nim toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2338/98, zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza bowiem jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym dotyczącą treści wpisów własności w tych księgach (por. także wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2100/14). Skoro zatem tylko sąd powszechny może ustalić czy prawo wpisane do księgi wieczystej jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, a organ, przed dokonaniem oceny zaistnienia przesłanek uwłaszczenia, musi uzyskać pewność co do podmiotu będącego właścicielem gruntu (którym oczywiście nie jest zmarła A. S., lecz może nim być jej następca lub następcy prawni wywodzący swoje prawa z powołanego aktu notarialnego z [...] lipca 1965 r.), to powinien rozważyć zawieszenie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. prowadzonego postępowania uwłaszczeniowego do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii w postępowaniu przed sądem powszechnym. Oznacza to, że w niniejszej sprawie organ przedwcześnie przesądził, że sporny grunt zarówno w dniu [...] lutego 2003 r., jak i w dniu [...] czerwca 2003 r., stanowił własność Skarbu Państwa. Nie rozważył bowiem całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Tym samym organ naruszył w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W konsekwencji powyższego, doszło również do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności, podejmie przewidziane przepisami k.p.a. działania procesowe celem prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania, a po zapewnieniu udziału w postępowaniu wszystkim podmiotom uprawnionym rozważy, czy w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki, określone w art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).