I SA/Wa 1740/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant ref. Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2011 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], odmawiającą przyznania K.G. zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego w marcu 2010 r. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2010 r. odmówił przyznania K.G. zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego w marcu 2010 r., podkreślając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że wnioskodawczyni nie wykazuje większej niż obowiązkowa aktywności w poszukiwaniu pracy, a zatem koszty związane z przejazdami do potencjalnych pracodawców są nieznaczne. Organ pierwszej instancji wskazał także trudną sytuację finansową Ośrodka Pomocy Społecznej [...] oraz przedstawił zakres świadczeń wypłaconych dotychczas na rzecz wnioskodawczyni. W odwołaniu od powyższej decyzji K.G. podniosła, że organ pozbawił ją możliwości przemieszczania się po W.. Zdaniem skarżącej bilet kredytowany pozwoli na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych: dojazdy do marketu w celu zakupu taniej żywności, dojazdy do samotnej matki, która wymaga opieki, dojazdy do urzędów – ZOZ-u, OPS-u, urzędu miasta, urzędu nadzoru budowlanego, prokuratury, sądów, urzędu pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 ust. 1 i art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i podkreślił, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło, że decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Jak wskazano potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie ustalone zostało, iż K.G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą zdolną do pracy, jednakże nie pracuje. Z akt sprawy wynika, że nie składa ona częstszych niż obowiązkowe wizyt w urzędzie pracy (raz na trzy miesiące), a jej karta aktywności zawodowej nie świadczy o dużym osobistym zaangażowaniu w aktywne poszukiwanie pracy. Ponadto wnioskodawczyni wielokrotnie korzystała z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłków okresowych i celowych w każdym miesiącu. Pomoc przyznawana jest na opłatę rachunków, czynszu, zakup środków czystości itp. Oceniając sytuację życiową skarżącej Kolegium uznało, że otrzymuje ona wsparcie finansowe umożliwiające zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie - w ocenie organu - zakup miesięcznego biletu nie jest w przypadku K.G. najniezbędniejszą potrzebą życiową. Wynika to z faktu, że w okresie tym przyznano jej m.in. pomoc w formie zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia w wysokości [...] zł. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skarżąca jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić wnioskowaną potrzebę, tym bardziej, że nie przejawia ona dużego osobistego zaangażowania w poszukiwaniu pracy. Badając sytuację pod kątem konieczności pokonywania większych odległości uznano, że korzystanie z biletu okresowego nie jest i w tym wypadku koniecznością, bowiem K.G. zamieszkuje w [...] W., z bliskim dostępem do sklepów spożywczych i urzędów obsługujących mieszkańców tej dzielnicy. Okoliczność, że skarżąca korzysta permanentnie z różnych form pomocy, przy jednoczesnym braku z jej strony jakiejkolwiek pomocy w likwidowaniu własnych problemów materialnych, upoważnia organ do odmowy przyznania zasiłku celowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło ponadto, że pomoc społeczna ma służyć temu, aby korzystający z niej mógł samodzielnie przeciwstawiać się trudnościom życiowym, natomiast nie może być traktowana jako źródło dochodu służące zaspokojeniu choćby tylko najbardziej uzasadnionych potrzeb. W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K.G., podnosząc, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z art. 17 i art. 36 ustawy o pomocy społecznej. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła m.in., że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 8 powołanej ustawy, przyznawanie zasiłków celowych w formie biletu kredytowanego należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. W ocenie skarżącej przedmiotowy zasiłek celowy nie ma więc charakteru uznaniowego, lecz jego wydanie jest obowiązkowe. Skarżąca zarzuciła, że twierdzenia organu zawarte w uzasadnieniu decyzji są kłamliwe, bezpodstawne i niezasadne. Podniosła ponadto, że spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego oraz że w jej sytuacji bilet kredytowany jest niezbędną potrzebą życiową. Przyznanie zasiłku celowego we wskazanej formie umożliwi jej poruszenie się po W. środkami transportu miejskiego m.in. w celu dojazdu do różnego rodzaju instytucji i urzędów, dojazdu do samotnej, schorowanej i wymagającej opieki matki, a także w celu zakupu tańszej żywności i w celu poszukiwania pracy. W świetle powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Przy czym nie oznacza to, że pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania K.G. zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego w marcu 2010 r., uznając, że nie spełnia ona przesłanek warunkujących uzyskanie przedmiotowego świadczenia z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Zaznaczyć trzeba, że stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z powołanego przepisu wynika – jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też świadczenie przyznane zostanie w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o nie. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jak bowiem wskazano możliwości finansowe organów odpowiedzialnych za udzielenie pomocy nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Tym samym organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o pomoc. Rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi mieć ponadto na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Zdaniem Sądu odmawiając K.G. przyznania zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego w marcu 2010 r. organy obu instancji nie naruszyły prawa. Zgodzić się trzeba z twierdzeniami organów, że wskazane świadczenie nie jest w przypadku skarżącej niezbędną potrzebą bytową w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przede wszystkim podkreślić należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca mimo, że posiada wykształcenie wyższe i jest osobą zdolną do pracy, nie podejmuje szczególnych starań celem poszukiwania zatrudnienia. Karta aktywności zawodowej – jak wskazały organy orzekające w sprawie - nie świadczy o dużym i osobistym zaangażowaniu skarżącej w powyższej kwestii. Wizyty w urzędzie pracy mają zaś miejsce jedynie wówczas, gdy jest to obowiązkowe - raz na trzy miesiące. Trudno zatem uznać, że w tej sytuacji - gdy aktywność skarżącej jest tak ograniczona i przejazdy związane z poszukiwaniem pracy odbywają się sporadycznie - zasiłek celowy w formie biletu kredytowanego jest niezbędną potrzebą życiową. Zgodzić się trzeba z twierdzeniami organów administracji publicznej, że w przypadku skarżącej koszty związane z poszukiwaniem zatrudnienia są nieznaczne i przyznanie wnioskowanego świadczenia nie jest niezbędne. Zauważyć również należy, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca mieszka na ul. [...] w [...] W.. Nie ma ona zatem potrzeby pokonywania dużych odległości celem dotarcia do instytucji i urzędów obsługujących mieszkańców tej Dzielnicy. Urzędy i instytucje obsługujące wskazaną [...] zlokalizowane są niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania skarżącej i dotarcie do nich możliwe jest bez konieczności korzystania ze środków komunikacji miejskiej. Zwłaszcza, że - jak wynika z analizy akt sprawy - skarżąca jest osobą stosunkowo młodą, zdrową, w pełni sprawną, nie mającą problemów z poruszaniem się. We wskazanej Dzielnicy mieszczą się również wszelkiego rodzaju sklepy, także te z tańszą żywnością. Dotarcie do takich sklepów nie powinno być więc dla skarżącej trudnością. Przy czym zaznaczyć trzeba, że nawet gdyby zaistniała konieczność dotarcia do urzędów czy instytucji położonych w innych dzielnicach W., to wizyty w takich urzędach czy instytucjach nie mają charakteru stałego, odbywają się okazjonalnie. Korzystanie z biletu miesięcznego w takiej sytuacji nie jest więc konieczne. Podkreślić także należy, że z analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż Ośrodek Pomocy Społecznej [...] W. w lutym 2010 r. przeznaczył na pomoc finansową z zadań własnych gminy 818 osobom i rodzinom, 1180 świadczeń na łączną kwotę 278577,47 zł, a średnia wysokość świadczenia wynosiła 236,08 zł. Z akt sprawy wynika jednocześnie, że stosownymi decyzjami z dnia [...] marca 2010 r. Ośrodek przyznał skarżącej pomoc finansową w formie zasiłków celowych na opłatę rachunku za gaz w wysokości [...] zł oraz na zakup środków czystości w marcu i kwietniu w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] przyznano jej zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości [...] zł. Z powyższego wynika zatem, że skarżąca objęta jest opieką Ośrodka Pomocy Społecznej [...] W.. Przyznawana jej pomoc nie jest zaś niższa, niż średnia wysokość świadczenia przewidziana w tym okresie przez Ośrodek na pomoc osobom ubiegającym się o stosowne świadczenia z pomocy społecznej. W świetle powyższego stwierdzić należy, że słusznie organy orzekające w sprawie odmówiły przyznania K.G. wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały w granicach uznania administracyjnego i nie można im zarzucić niezgodności z prawem. W przeprowadzonym postępowaniu wyjaśnione zostały wszystkie istotne okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśniono motywy podjętego rozstrzygnięcia. Przy czym odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów podkreślić trzeba, że – wbrew twierdzeniom skarżącej - decyzja orzekająca o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia w formie biletu kredytowanego jest decyzją o charakterze uznaniowym. Powoływany przez skarżącą art. 17 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, określa jedynie, które z zadań własnych wykonywanych przez gminę z zakresu pomocy społecznej mają charakter obowiązkowy (ust. 1), a które nieobowiązkowy (ust. 2). Z przepisu tego w żaden sposób nie wynika jednak, że zasiłek celowy w formie biletu kredytowanego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 8 ustawy, nie jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i podlega oddaleniu. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.