I SA/Wa 1746/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. L. i S. N. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: odmówić S. N. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. S. N. wnioskiem z dnia 20 listopada 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu, uzupełnionym w dniu 4 grudnia 2012 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. L. i S. N. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł. Na ww. kwotę składają się emerytura skarżącego i jego żony oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia – [...] zł. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] arów. S. N. zaznaczył, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł. W piśmie z dnia 4 grudnia 2012 r., do którego załączone zostały dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej strony, wnioskodawca wskazał wysokość ponoszonych przez rodzinę wydatków. Oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2012 r., referendarz sądowy odmówił S. N. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. skarżący, w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia twierdząc, że z jego obliczeń dokonanych na podstawie "ksera emerytury" wynika, iż zarobki jego i żony wynoszą brutto [...] zł miesięcznie, zaś wydatki są bardzo duże (sam opał [...] zł). W sprzeciwie S. N. zaznaczył ponadto, że posiadane oszczędności są mu niezbędne na pokrycie dachu i wymianę rynien. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) – jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w powołanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W myśl art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Instytucja przyznania prawa pomocy jest zatem rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Strona musi zatem wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, która w znaczący sposób odbiega od przeciętnej. Takie stanowisko wielokrotnie akcentowały również w orzeczeniach sądy administracyjne. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, a uzyskiwany przez rodzinę dochód wynosi [...] zł miesięcznie (emerytura skarżącego i jego żony oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia). Rodzina posiada ponadto oszczędności w wysokości [...] zł oraz dom o powierzchni [...] m². Nie można zatem uznać, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest szczególnie trudna. Przeciwnie, wysokość uzyskiwanego dochodu oraz fakt posiadania oszczędności we wskazanej wyżej wysokości przemawiają za stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa strony jest dobra. W żadnym wypadku nie można uznać, że wnioskodawca jest osobą ubogą, bez środków do życia, a nie ulega wątpliwości, iż do takich właśnie osób powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Nawet przy uwzględnieniu wykazanych wydatków w wysokości ok. [...] zł miesięcznie (m.in. na ubezpieczenia, gaz, wodę, energię elektryczną, wywóz śmieci, abonamenty, lekarstwa, węgiel (miesięczny koszt ok. [...] zł)), wnioskodawca jest w stanie z uzyskiwanego dochodu wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów postępowania w sprawie, nawet jeśli przyjąć odmienne dane dotyczące wysokości uzyskiwanej emerytury niż wykazane wcześniej we wniosku złożonym na urzędowym formularzu. Sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie można, zdaniem Sądu, utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto zaznaczenia wymaga, że chęć [...] nie może stanowić podstawy do zwolnienia od ponoszenia przez skarżącego kosztów postępowania sądowego, gdyż sposób w jaki skarżący wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jej możliwości finansowych. Jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06). Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że zgodnie z generalną zasadą ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego, wyrażoną między innymi w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i jest obwarowane wymogiem aby osoba, która stanie się jego beneficjentem była w sposób realny pozbawiona środków do życia, a pozyskanie przez nią kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym było obiektywnie niemożliwe. Sytuacja majątkowa skarżącego wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż dysponuje on środkami pieniężnym wystarczającymi na pokrycie kosztów sądowych i pomocy prawnej. Mając na uwadze, że skarżący nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd – działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. – postanowił jak w sentencji.