I SA/Wa 1753/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędzia WSA Emilia Lewandowska Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2019 r. ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] maja 2018 r., nr [...] stwierdzającą, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone odwołującej się na rzecz małoletniego D. K.za okres od 1 do 31 października 2016 r. oraz od 1 do 31 grudnia 2016 r., w łącznej kwocie [...] złotych, stanowi świadczenie nienależnie pobrane i nakazującej jej zwrot wraz z odsetkami. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. Prezydent [...] decyzją z [...] września 2016 r. nr [...], w następstwie rozpoznania wniosku A.G.z 23 sierpnia 2016 r., przyznał jej w trybie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.", świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. w kwocie po [...] złotych miesięcznie na rzecz uprawnionego syna – D. K.. W toku prowadzenia postępowania o przyznanie wyżej wymienionej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2017/2018, pozyskano informację od komornika prowadzącego wobec dłużnika alimentacyjnego egzekucję (zaświadczenie z 3 kwietnia 2018 r.) wskazującą, że w trakcie pobierania świadczenia A. G. otrzymywała również wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego kwoty na poczet należności alimentacyjnych. Z dodatkowych wyjaśnień komornika zawartych w piśmie z 20 kwietnia 2018 r. wynikało, że na poczet bieżących i zaległych rat alimentów oraz odsetek w październiku i grudniu 2016 r. otrzymała ona kwoty po [...] złotych. W związku z powyższym, zawiadomieniem z 12 kwietnia 2018 r., poinformowano wyżej wymienioną o wszczęciu z urzędu postępowanie w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczeń wypłaconych jej na podstawie decyzji z 2016. Następnie Prezydent [...] decyzją z [...] maja 2018 r., utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2018 r., uznał, że wypłacone A.G.za okresy od 1 do 31 października 2016 r. oraz od 1 do 31 grudnia 2016 r., świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] złotych stanowią świadczenia nienależnie pobrane oraz orzekł o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu tych decyzji wywodzone, że w okresie pobierania przez osobę uprawniona świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wszelkie kwoty alimentów od dłużnika w pierwszej kolejności winny trafić do organu właściwego wierzyciela na poczet należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń, co wynika z art. 27 ust. 8 i 9 w zw. z art. 28 u.p.o.u.a. Zwracano jednocześnie uwagę na ciążący na stronie obowiązek informowania o każdej zamianie sytuacji rodzinnej i finansowej mającej wpływ na świadczenie, o czym była pouczona, którego nie dopełniła. W tym stanie rzeczy kierując się definicją świadczenia nienależnie pobranego ujętą w art. 2 pkt 7d tej ustawy uznano, że wypłacone jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w warunkach uzyskania wyegzekwowanych przez komornika alimentów, stanowią one świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami W związku zaś z podniesionym w odwołaniu zarzutem, dotyczącym nierozważenia zasadności umorzenia tych należności z uwagi na trudną sytuacje w jakiej znajduje się strona, Kolegium zauważało, że kwestia ta jest rozstrzygana w ramach uznania administracyjnego. W związku z czym nie jest właściwe do badania sprawy po katem istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie należności w niniejszym postępowaniu Na powyższą decyzję A. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnioskując o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi, ewentualnie zmianę obu wymienionych decyzji poprzez umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń. Zarzucała decyzji, ze jest niezgodna z prawem, gdyż organ nie rozpoznał jej wniosku o umorzenie tych kwot. Organ pierwszej instancji bowiem w ogóle w tej materii się nie wypowiedział, a Kolegium wskazało jedynie, że jako organ wyższej instancji nie jest właściwy do badania sprawy pod kątem powyższych okoliczności. Odwoływała się przy tym do stanowiska organu pierwszej instancji wrażonego w piśmie przekazującym jej odwołanie, gdzie wyrażono pogląd, że przed nowelizacją ustawy, dokonaną ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1302), występowały sytuacja, w której dłużnik miał na bieżąco spłacane należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz, że biorąc pod uwagę ówczesne przepisy dozwolone było pobieranie środków pieniężnych od komornika przez A.G., do wysokości miesięcznych zobowiązań alimentacyjnych jak również zaległości z tytułu zaległych na rzecz wierzyciela alimentów. Skarżąca podkreślała jednocześnie, że nie posiada wykształcenia prawniczego i nie śledzi na bieżąco zmian w przepisach. Stąd pobieranie przez nią świadczeń, do zwrotu których została zobowiązana, następowało bez jej winy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Stan faktyczny sprawy w kluczowych dla podjęcia rozstrzygnięcia elementach jest w istocie niesporny. Niekwestionowaną bowiem okolicznością jest, że w trakcie pobierania przez A. G.przyznanych decyzją Prezydenta [...] z [...] września 2016 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego syna, uzyskiwała ona również wyegzekwowane przez komornika od dłużnika alimentacyjnego na poczet alimentów zaległych i bieżących kwoty, co miało miejsce w październiku i grudniu 2016 r. Okoliczności te znajdują także potwierdzenie w znajdującym się w aktach zaświadczeniu komornika z 3 kwietnia 2018 r. (k.7) oraz piśmie z 20 kwietnia 2018 r. (k.19). Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia konsekwencji prawnych z tych okoliczności wynikających, w aspekcie wypłaconych na rzecz uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także tego czy przy ustalaniu tych konsekwencji (wydawania rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych) ma on także obowiązek jednoczesnego rozważyć zasadność udzielenia osobie, która je pobrała ulgi w ich spłacie, przewidzianej w art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. Zgodnie z definicją świadczenia nienależnie pobranego ujętą w art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. jest nim świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Artykuł 28 tej ustawy przewiduje natomiast, że środki uzyskane od dłużnika alimentacyjnego czy w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet istniejącego jego zobowiązania z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. W świetle przywołanej wyżej definicji bez znaczenia prawnego jest przy tym na poczet jakich należności alimentacyjnych (zaległych czy bieżących) miały służyć przekazane wierzycielowi bezpośrednio przez dłużnika bądź przez prowadzącego względem niego egzekucję komornika, środki finansowe. W związku z czym pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując w tym czasie alimenty – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - osoba je pobierająca znajduje się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli, określonej w art. 28 przedmiotowej ustawy. Jest to okoliczność obiektywna, której zaistnienie, niezależnie od stanu świadomości osoby pobierającej świadczenia, prowadzić musi do uznania, że wypłacone w takich uwarunkowaniach świadczenia są nienależnie pobrane, a tym samym, stosownie do art. 23 ust. 1 pkt 1a u.p.o.u.a., podlegają zwrotowi wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Stąd powoływanie się przez skarżąca na brak świadomości co do niedopuszczalności pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z wyegzekwowanymi przez komornika alimentami, nie mogły rzutować na podjęte w sprawie rozstrzygniecie. Ubocznie jedynie można zauważyć, że tłumaczenie to trudno uznać za przekonujące, w sytuacji gdy składając wniosek o świadczenie skarżąca podpisała się własnoręcznie pod pouczeniem (celowo w treści wniosku wyróżnionym poprzez zredagowanie go pogrubiona czcionką) zobowiązującym ją m.in. do niezwłocznego informowania organu o otrzymaniu alimentów w okresie pobierania świadczeń. A mimo to owego obowiązku nie dopełniła. Orzekając zatem o uznaniu wypłaconych A.G. w październiku i grudniu 2016 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za niezależnie pobrane i zobowiązując ją do ich zwrotu Prezydent [...] nie naruszył ww. przepisów. Nie naruszyło ich także, utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Warto przy tym podkreślić że, w tożsamy sposób należało traktować sytuację pobierania przez wierzyciela alimentów od dłużnika równolegle ze świadczeniami z funduszu alimentacyjnego przed nowelizacją ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dokonaną ustawą z 24 lipca 2015 r., do której odwołuje się (w ślad za organem pierwszej instancji) skarżąca. Przywoływany bowiem wyżej art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a, w jego aktualnym brzmieniu funkcjonuje już od 2011 r. Także art. 28 tej ustawy przed jego nowelizacją zakładał, że z uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego środków, po potrąceniu kosztów egzekucyjnych, w pierwszej kolejności winny być zaspokajane zadłużenie powstałe z tytułu wypłaconych należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu. Stąd formułowany w tym kontekście w piśmie z [...] czerwca 2018 r. nr [...] pogląd organu pierwszej instancji o dopuszczalności jednoczesnego pobierania w owym czasie świadczeń i środków wyegzekwowanych przez komornika – szerzej skądinąd nie umotywowany – uznać należy za nieuprawniony. Nie ma to jednak większego znaczenia w sprawie, gdyż zarówno wniosek jak i świadczenie przyznane były już po wspomnianej nowelizacji ustawy. Okoliczności związane z osobistą, zdrowotną i ekonomiczną, które ewentualnie mogłyby uzasadniać umorzenie tych należności, nie mogły być jak trafnie wywiodło Kolegium w niniejszej sprawie rozpatrywane. Udzielenie osobie, która pobrała nienależnie świadczenia ulgi w ich spłacie, może bowiem ze swej istoty być rozpatrywane dopiero w sytuacja, gdy samo uznanie owego świadczenia za "nienależnie pobrane" zostanie ostatecznie przesądzone. Potwierdza to wprost brzmienie regulującego tę materię art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a., który stanowi, że "organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Z tego względu czynienie organom zarzutu, że na obecnym etapie postępowania nie rozpoznały merytorycznie zgłoszonego przez skarżącą w tej materii żądania, było niezasadne. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz.1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.