I SA/Wa 176/18

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie (odmowy) umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skarżąca I.W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni wskazała we wniosku, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę ([...]) oraz alimentów otrzymywanych na córkę ([...]). Strona oświadczyła, że koszty utrzymania mieszkania i zobowiązania bankowe przewyższają jej dochody, gdyż wynoszą około [...]. Skarżąca zadeklarowała, że jej stałe wydatki dotyczą spłaty kredytu ([...]), czynszu za mieszkanie ([...]), opłat za media ([...]), zakupu leków ([...]) oraz korzystania z komunikacji miejskiej ([...]). Zarządzeniem z dnia 7 marca 2018 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie kopii zawartej umowy o pracę, na podstawie której strona otrzymuje wynagrodzenie wskazane we wniosku, wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych wraz z historią dokonanych na nich operacji od dnia 1 stycznia 2018 r., a także kopii dokumentów (rachunków, faktur, przelewów) potwierdzających ponoszenie wydatków wskazanych w formularzu PPF. Zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2018 r. na wniosek skarżącej został przedłużony termin sądowy na złożenie ww. dokumentów. W piśmie z dnia 4 maja 2018 r., odnosząc się do skierowanego do siebie wezwania, wnioskodawczyni oświadczyła, że w dacie udzielania odpowiedzi nie posiada już zatrudnienia, załączając umowę o pracę zawartą w dniu 3 kwietnia 2018 r. z [...] z siedzibą w K. na czas określony do dnia 30 czerwca 2019 r. oraz pismo ww. pracodawcy z dnia [...] kwietnia 2018 r. zawierające oświadczenie o rozwiązaniu ze skarżącą umowy o pracę i zwalniającą ją do końca 2-tygodniowego okresu wypowiedzenia z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że poszukuje innej pracy. Podała również, że jej miesięczne wydatki na utrzymanie odnoszą się do opłacania czynszu za mieszkanie ([...]), energii elektrycznej ([...]), gazu ([...]), korzystania z komunikacji miejskiej ([...]), internetu i TV ([...]), korzystania z dwóch telefonów komórkowych ([...]). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższy warunek stanowił podstawę oceny żądania skarżącej wyłącznie w takim zakresie, w jakim dotyczyło ono wniosku o ustanowienie w postępowaniu dla strony profesjonalnego pełnomocnika (adwokata). Pozostała część żądania odnosząca się do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych była bowiem bezprzedmiotowa. Wnioskodawczyni jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie, obejmując skargą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zwolnienie to wynika z mocy prawa (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), o czym zresztą strona została pouczona w piśmie z dnia 6 lutego 2018 r. Ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawczyni z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zbędne stało się zatem rozpoznawanie jej wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co prowadziło do umorzenia postępowania w tej części na podstawie art. 249a p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku o przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, stwierdzić natomiast należy, że wniosek w tym zakresie nie mógł zostać uwzględniony, co było wynikiem uznania, że strona wnioskująca o prawo pomocy nie wykazała, by nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższej oceny nie należy jednocześnie rozumieć jako przesądzenia, że skarżąca dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi, by we własnym zakresie opłacić koszt ustanowienia pełnomocnika, jeżeli jego udział w postępowaniu skarżąca uznaje za konieczny, pomimo że nie jest zobowiązana do podjęcia określonych czynności procesowych objętych przymusem adwokacko-radcowskim, ale wyłącznie jako stwierdzenie, że przedstawiona we wniosku sytuacja materialna nie pozwala na przyjęcie jakichkolwiek stanowczych wniosków w tym względzie. Zaakcentowanie powyższego ma związek z jednolicie przyjmowanym w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, zgodnie z którym ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy, spoczywa na stronie. To wnioskodawca, formułując żądanie przyznania prawa pomocy, w celu jego poparcia jest zobowiązany przedstawić pełną informację o swojej sytuacji materialnej w sposób wskazany w formularzu PPF, a gdyby to okazało się niewystarczające, stosownie do art. 255 p.p.s.a., przedłożyć dodatkowe dokumenty i złożyć wyjaśnienia. W przypadku, gdy wnioskodawca nie spełni powyższego zobowiązania, przyjąć należy, że zachodzi sytuacja uniemożliwiająca ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej zainteresowanego (por. postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2015 r. sygn. II OZ 1324/15). W postanowieniu z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. II OZ 260/11 Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że uchylenie się przez stronę, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy od przedstawienia na wezwanie sądu określonych dokumentów i oświadczeń, powoduje, że strona powinna się liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku, który w takiej sytuacji pozostanie oddalony (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. I OZ 286/16; postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. I OZ 1083/13). Nie powinno budzić wątpliwości, że w niniejszej sprawie niewyjaśnione pozostawały podstawowe kwestie, od których uzależniona jest ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dotyczą one rzeczywistych źródeł dochodów, które pozwalają stronie ponosić koszty własnego utrzymania. Zarówno we wniosku z dnia [...] lutego 2018 r., jak i w piśmie uzupełniającym wniosek z dnia [...] maja 2018 r. wnioskodawczyni określiła swoje stałe wydatki w sposób, który nakazywał uznać, że nie znajdowały one w zakresie swojej wysokości pokrycia w uzyskiwanych przez nią dochodach. Okoliczność ta sprawiała, że sam fakt utraty zatrudnienia nie mógł powodować, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien podlegać uwzględnieniu, skoro powyższe dochody z pracy wykonywanej nie mogły być od początku uznawane za jedyne źródło faktycznych dochodów skarżącej. Należało jednocześnie zwrócić uwagę na nieścisłości w treści wniosku, które dotyczyły oświadczenia, iż strona nie uzyskuje innych środków aniżeli przez nią wymienione w formularzu, gdy z samego uzasadnienia skargi złożonej na decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. wynikało, że skarżąca korzysta z daleko idącej pomocy finansowej osoby trzeciej określonej mianem "przyjaciela". Z punktu widzenia wymogu ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskującej o przyznanie prawa pomocy powyższe informacje musiały zostać uznane za kluczowe dla oceny wniosku, stąd niemożność doprowadzenia do ich ustalenia musiała skutkować odmową przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie przez nią określonym. Wpływ na tę ocenę miało równocześnie to, że wbrew zobowiązaniu wskazanemu w zarządzeniu z dnia 7 marca 2018 r. wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągu z posiadanego przez siebie rachunku bankowego wraz z historią dokonanych na nim operacji, pomimo że z treści złożonej skargi domniemywać należało, że taki rachunek w Banku [...] skarżąca posiada. Strona również nie przedstawiła kopii dokumentów (rachunków, faktur, przelewów) potwierdzających ponoszenie wydatków wskazanych w formularzu PPF, co uznać należało za konieczne już z uwagi na sam sposób ich przedstawienia, który został oparty na operowaniu w opisie równymi kwotami zobowiązań ("kredyty – [...]"; "czynsz – [...]"), przez co deklarowane kwoty mogły być uważane co najwyżej za odpowiadające w mniejszym lub większym stopniu faktycznie ponoszonym wydatkom. Zauważyć przy tym trzeba, że wątpliwości musiała równocześnie budzić zasadność ponoszenia przez skarżącą kosztów użytkowania dwóch telefonów komórkowych. Takie same wątpliwości budzić musiało twierdzenie, iż ponoszone przez wnioskodawczynię opłaty z tego tytułu wynoszą [...], co jest kwotą co do zasady rażąco niewspółmierną do przyjętych na rynku telekomunikacyjnych opłat i taryf za usługi świadczone przez telekomy. Nawet jeżeli oświadczenie w powyższym zakresie odpowiadało rzeczywiście ponoszonym przez stronę zobowiązaniom, to w kontekście spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uwzględnieniu mogą podlegać wyłącznie koszty koniecznego utrzymania, do których zauważony istotnie zawyżony ciężar finansowy użytkowania dwóch telefonów nie mógł zostać zaliczony. Nie mniejsze zastrzeżenia zgłosić należy także do wskazanej przez stronę opłaty za "światło" (koszt [...]), która nie koresponduje z przeciętnymi kosztami zużywanej przez jedną osobę energii elektrycznej, szczególnie, jeżeli mają one mieć, jak zastrzeżono w piśmie z dnia 4 maja 2018 r., wymiar miesięczny. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.