I SA/Wa 1760/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A. L., P. L., M. P., P. P., M. B., A. B., J. B. i W. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2018r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] o odmowie wznowienia postępowania. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Pismem z dnia 30 października 1987 r. J. R. wystąpił do Urzędu Dzielnicy [...] o udzielenie ekwiwalentu w formie domu do remontu lub działki pod zabudowę za mienie pozostawione na terenach kresów wschodnich. W aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] kwietnia 1991r. sygn. akt [...] ustalający, że J. R. pozostawił na dawnych terenach państwa polskiego w miejscowości [...], pow. [...], gmina [...], woj. [...] następujące mienie: ziemie orne o pow. 500 ha, dwór drewniany kryty papą wybudowany w latach 50-60 tych XIX wieku składający się z 12 pokoi o pow. 400 m2, budynków gospodarczych w tym; stodoły drewnianej krytej gontem o pow. 400 m2, maneżu drewnianego, drewutni, domku administracyjnego drewnianego krytego blachą o pow. 100 m2, obory drewnianej, stajni krytej blachą drewnianą ze stanowiskami dla 12 koni, spichlerza drewnianego, chlewni drewnianej krytej papą z 11 klatkami na około 20 sztuk trzody chlewnej, kurnika drewnianego krytego gontem o pow. 100 m 2, oficyny drewnianej krytej gontem o pow. 100 m2, domku ogrodnika drewnianego krytego papą o pow. 100 m2, cewszaków drewnianych na cztery rodziny krytych papą o pow. około 150 m2. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] marca 1996r. sygn. akt [...] po zmarłym w dniu [...] listopada 1995 r. w [...] J. R. synu B. i J. spadek na podstawie ustawy nabyli: żona M. R. oraz synowie - J. R. i J. R. po 1/3 spadku każde z nich. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] listopada 2000 r., sygn. akt [...] po zmarłym w dniu [...] sierpnia 2000 r. w [...] J. R. spadek na podstawie ustawy nabył J. R. w całości. Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2015 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 5 ust. 2 i art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 104 k.p.a. stwierdził, że J. R. posiada prawo do rekompensaty (w udziale wynoszącym 1/3 wartości majątku) z tytułu pozostawienia przez J. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], woj. [...]. W dniu [...] listopada 2017 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynął wniosek, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., A. L., P. L., M. P., P. P., M. B., J. B. i W. B. o wznowienie postępowania zakończonego ww decyzją Wojewody [...], w którym podniesiono, że Wojewoda wydając ww. decyzję pominął wnioskodawców. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 148 § 1 i 2 oraz art. 149 § 3 k.p.a. odmówił wznowienia postępowania w sprawie z wniosku J. R. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w majątku [...], woj. [...]. W uzasadnieniu organ wojewódzki podał, że wnioskodawcy nie posiadają przymiotu strony w toczącym się postępowaniu, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. osobami takimi mogą być tylko właściciele lub współwłaściciele, spełniający wymogi określone w art. 2 ww. ustawy albo niektórzy z nich, wskazani przez pozostałych współwłaścicieli, a w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ww. ustawy. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli: A. L., P. L., M. P., P. P., M. B., J. B. i W. B.. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując zażalenie stwierdził, że wydanie postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania następuje, gdy wznowienie postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych jest niedopuszczalne oraz gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu, określonego w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. Niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn podmiotowych będzie miała miejsce, gdy z żądaniem takim wystąpi osoba, która nie jest stroną w sprawie lub strona nie mająca zdolności czynności prawnych, a działająca bez przedstawiciela ustawowego. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.) może zakończyć postępowanie w przypadkach, gdy brak legitymacji do żądania wszczęcia postępowania jest oczywisty, a zatem gdy bez koniecznych czynności postępowania wyjaśniającego jest po stronie żądającego wszczęcia postępowania brak interesu prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 933/14). Stronami tego postępowania są podmioty, które uczestniczyły w postępowaniu zwykłym jak i podmioty, które powinny uczestniczyć, lecz nie brały w nim udziału. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania zwykłego było prawo własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określone we wniosku J. R. z dnia 30 października 1987 r. Ponadto zakres przedmiotowy i podmiotowy postępowania zapoczątkowanego ww. wnioskiem z dnia 30 października 1987 r. został określony i potwierdzony przez stronę, tj. J. R. oraz wsparty treścią wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 1991 r., sygn. akt [...] z którego wynika, że majątek nieruchomy poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], woj. [...] pozostawił J. R. W ww. orzeczeniu brak jest informacji jakoby J. R. był współwłaścicielem z jakąkolwiek inna osobą nieruchomości położonej w [...] oraz, że niniejsza nieruchomość była częścią majątku [...] bądź [...]. A to znaczy, że stanowiła odrębną nieruchomość niezależną od majątków [...] i [...]. Mając na uwadze treść ww wyroku w ocenie Ministra nie ma wątpliwości, iż jedynym właścicielem majątku [...] był J. R. Organ II instancji stwierdził, iż wnioskodawcy błędnie wywiedli swój interes prawny z art. 28 k.p.a. Przymiot strony w postępowaniu o realizacji prawa do rekompensaty ustalany jest nie na podstawie lex generalis jakim jest art. 28 k.p.a. lecz w oparciu o art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. będący lex specialis w stosunku do przytoczonej powyżej normy art. 28 k.p.a. Stanowi on, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 1991 r. jedynym właścicielem majątku nieruchomego w miejscowości [...], woj. [...] był J. R. i jego spadkobiercy uznani zostali za strony przedmiotowego postępowania. W związku z powyższym Minister stwierdził, że A. L., P. L., M. P., P. P., M. B., J. B. oraz W. B. nie mogą posiadać przymiotu strony w toczącym się postępowaniu, gdyż nie są stronami przedmiotowego postępowania w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: A. L., P. L., M. P., P. P., M. B., J. B. oraz W. B., zarzucając mu: I. Naruszenie przepisów postępowania, a to: 1/ art. 138 1 k.p.a. w zw. art. 149 § 3 k.p.a. w zw. z art. 61a § 1, art. 61 § 1 i art. 28 k.p.a., polegające na przedwczesnym uznaniu, że: wnioskodawcy nie mają przymiotu strony postępowania, a tym samym pozbawienie wnioskodawców możliwości przedstawienia dowodów na okoliczność posiadania interesu prawnego, oraz uznaniu, że samo niewskazanie i nieudowodnienie przez wnioskodawców interesu prawnego już w podaniu o wznowienie postępowania, wykluczało uznanie ich za stronę i uzasadniało odmowę wznowienia postępowania, w sytuacji, gdy organ na wstępnym etapie postępowania nie mógł odmówić wnioskodawcom przymiotu strony, dopiero po formalnym wznowieniu postępowania powinien zbadać interes prawny wnioskodawców, w tym umożliwić im przedłożenie dowodów na tę okoliczność, a następnie, w zależności od jego wyniku, odmówić wznowienia albo uwzględnić wniosek wznowieniowy i zmienić decyzję ostateczną, co tym samym stanowi naruszenie art. 149 § 1 k.p.a. poprzez niewydanie postanowienia o wznowieniu postępowania otwierającego organowi możliwość analizy interesu prawnego wnioskodawców i spełnienia podstawy wznowieniowej, wskazanej we wniosku (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), II Naruszenie prawa materialnego, a to: 1. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2015 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do stwierdzenia, że skarżący - pomimo, że są spadkobiercami pozostałych współwłaścicieli majątku [...] — nie są stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji przyznającej rekompensatę zabużańską innemu spadkobiercy współwłaściciela — J. R., w sytuacji, gdy zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w uchwale 7 Sędziów NSA wydanej w dniu 09 października 2017 roku, I OPS 3/17: "współwłaściciel albo jeden ze spadkobierców składając wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, powoduje wszczęcie postępowania, w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a., nie tylko w sprawie przysługującego mu, w fazie realizacji, udziału w prawie do rekompensaty, ale wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty przysługującego wszystkim współwłaścicielom albo wszystkim spadkobiercom." Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego i o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Z tym, że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony (art. 147 k.p.a.). Jeżeli już z danych zawartych we wniosku o wznowienie postępowania wynika oczywisty brak legitymacji do bycia stroną postępowania zakończonego decyzją kwestionowaną w tymże wniosku, wówczas są podstawy do zastosowania przez organ art. 149 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia. Przepis art. 149 § 3 k.p.a., określający jeden ze sposobów zakończenia postępowania wznowieniowego, stanowi bowiem odpowiednik art. 61a § 1 k.p.a., który znajduje zastosowanie w postępowaniu zwyczajnym i obliguje organ do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Sąd podziela stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że w niniejszej sprawie skarżący nie mogli być uznani za strony postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2015r. w sprawie z wniosku J. R. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. Z wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 1991 r., sygn. akt [...] wynika, że majątek nieruchomy poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], woj. [...] pozostawił J. R. W ww. orzeczeniu jak słusznie zauważył Minister brak jest informacji jakoby J. R. był współwłaścicielem z jakąkolwiek inną osobą nieruchomości położonej w [...] oraz, że niniejsza nieruchomość była częścią majątku [...] bądź [...]. A to znaczy, że stanowiła odrębną nieruchomość niezależną od majątków [...] i [...]. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zatem podmiot występujący z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego musi legitymować się interesem prawnym. Interes prawny wynika zaś z przepisów prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie, stanowiącej podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji. We wniosku o wznowienie postępowania skarżący domagali się od Wojewody [...], aby ten wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] października 2015r. z tego powodu, że rodzina [...] była ostatnimi przedwojennymi właścicielami majątku [...], a skarżący jako ich następcy prawni nie byli stronami postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją. Jak jednak wynika z ww prawomocnego wyroku Sądu majątek w nim wymieniony pozostawił J. R. Jak zasadnie wskazał Minister z wyroku nie wynika, by stanowił on współwłasność rodziny [...]. Jak wynika zaś z treści art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] marca 1996r. sygn. akt [...] wynika, że po zmarłym w dniu [...] listopada 1995 r. w [...] J. R. synu B. i J. spadek na podstawie ustawy nabyli: żona M. R. oraz synowie - J. R. i J. R. po 1/3 spadku każde z nich. Zgodnie zaś z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] listopada 2000 r., sygn. akt [...] po zmarłym w dniu [...] sierpnia 2000 r. w [...] J. R. spadek na podstawie ustawy nabył J. R. w całości. W związku z powyższym należy uznać, że skarżący nie są spadkobiercami J. R., w związku z czym w sposób oczywisty nie mogą być stronami postępowania zakończonego ostateczną decyzją potwierdzającą prawo do rekompensaty za pozostawienie właśnie przez J. R. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W tej sytuacji zaskarżone postanowienie należy uznać za prawidłowe, a zarzuty skargi za chybione. Już z samego wniosku o wznowienie postępowania wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżącym nie przysługuje przymiot strony w kwestionowanym postępowaniu, a w takiej sytuacji zbędne byłoby wznowienie postępowania w celu przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. Prowadzenie zaś postępowania przez organ administracji publicznej zmierzające do podważenia treści prawomocnego wyroku sądu jest niedopuszczalne. Prowadziłoby bowiem do naruszenia art. 365§ 1 k.p.c. Dodać należy, że w związku z powyższymi ustaleniami w sprawie niniejszej nie może znaleźć zastosowania uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017r. I OPS 3/17. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.