I SA/Wa 1763/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T.S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do podjęcia zawieszonego postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca T.S. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie wszczętej jej skargą na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. odmawiające przywrócenia terminu do podjęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Zasadność złożonego wniosku wnioskodawczyni uzasadniła trudną sytuacją materialną wynikającą z faktu prowadzenia gospodarstwa domowego wyłącznie w oparciu o środki pozyskiwane przez skarżącą ze świadczeń emerytalnych w wysokości [...] oraz jej męża z tytułu emerytury ([...] miesięcznie) oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego ([...] za rok 2015r.), które w całości przeznaczane są na potrzeby życia codziennego. Wnioskodawczyni podała, że posiada dom (wraz z gruntem: [...]) oraz nieruchomość rolną ([...]) objętą wspólnością majątkową małżeńską. Wskazała, że oprócz ww. nieruchomości oraz budynków gospodarstwa rolnego nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności. Wyjaśniła ponadto, że w 2012 r. w wyniku pożaru spłonął należący do niej dom. Skarżąca posiada zobowiązanie w postaci kredytu, zaciągniętego w celu pozyskania środków na jego odbudowę. Wyjaśniła, że do spłaty pozostała kwota [...], płatna w 11. ratach. Stałe miesięczne wydatki strony, według sporządzonego przez nią wykazu, obejmują: zakup środków czystości, opłaty za telefon, zakup drewna na opał, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości, opłaty za prąd i wodę, paszę, dojazdy do lekarzy, żywność, leki, utrzymanie i eksploatację samochodu oraz ciągnika, spłaty trzech kredytów (raty: [...] oraz [...] miesięcznie). Łączna suma miesięcznych wydatków w dwuosobowym gospodarstwie domowym strony wynosi [...]. Dodatkowo skarżąca ponosi wydatki na ubezpieczenie pojazdów mechanicznych ([...] OC za ciągnik oraz [...] za samochód), wydatki określone jako na "naprawę" – [...] rocznie oraz podatek od nieruchomości z tytułu dzierżawy [...]. Zobowiązana na mocy zarządzenia z dnia 20 grudnia 2016 r. wydanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej jako: p.p.s.a., do przedstawienia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń dotyczących deklarowanej sytuacji materialnej, m.in. dokumentów potwierdzających posiadanie wskazanych we wniosku zobowiązań (kredytów) oraz wskazujących na zasady ich spłaty oraz dokumentów wskazujących na ewentualne zaległości w spłacie zobowiązań, skarżąca złożyła do akt sprawy, m.in., kopie decyzji organu emerytalno-rentowego określające wysokość świadczeń przyznanych wnioskodawczyni oraz jej mężowi, kartę analityczną z rachunku bankowego za okres [...] stycznia 2015 r. – [...] listopada 2015 r., kopię decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 oraz dowody ponoszenia opłat za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, wodę i ścieki, wywóz odpadów oraz na ubezpieczenie i podatek od nieruchomości, a także wpłaty na rzecz [...] z tytułu spłaty rat kredytu (rata w kwocie [...] – k. 25, oraz w kwocie [...] – k. 27). Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). Rozpoznawany wniosek zawiera żądanie ustanowienia adwokata, zatem dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny . Analiza sytuacji majątkowej skarżącej dokonana w oparciu o informacje zawarte w złożonym przez nią wniosku o prawo pomocy oraz wynikające z załączonych do wniosku dokumentów przez pryzmat przesłanki wskazanej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakazuje stwierdzić, że wniosek T. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Dostarczone przez wnioskodawczynię dokumenty oraz przedstawione informacje dotyczące źródeł oraz wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym strony wskazują na stałe przychody skarżącej oraz jej małżonka z tytułu emerytury w łącznej wysokości [...] miesięcznie. Dodatkowo budżet domowy strony zasilają środki z tytułu płatności z [...]; wysokość tych środków za rok 2014 r. wyniosła [...] (wg załączonego wyciągu z rachunku bankowego – k. 26), zaś za rok 2015 r. - [...] (k. 31). Według deklaracji strony, dochody te w całości przeznaczane są na pokrycie wydatków koniecznych, które skarżąca określiła, zgodnie ze sporządzonym wykazem, na kwotę ok. [...] miesięcznie. Przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna nie pozwala jednak stwierdzić, że skarżąca nie posiada zdolności do samodzielnego poniesienia kosztów działania pełnomocnika procesowego – adwokata ustanowionego z wyboru. Skarżąca posiadała stałe źródło dochodów dostarczające jej środki wystarczające na utrzymanie konieczne i aczkolwiek posiada zobowiązania kredytowe, to w sprawie nie ujawniono jakichkolwiek okoliczności wskazujących na to, że skarżąca swoich zobowiązań na bieżąco nie reguluje. Analiza sporządzonego przez stronę spisu wydatków stałych ujawnia, że wydatki ponoszone w gospodarstwie domowych skarżącej są wydatkami standardowo obciążającymi każde emeryckie gospodarstwo domowe, utrzymywane częściowo z dochodów z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Największe obciążenia budżetu domowego wnioskodawczyni wiążą się ze spłatą zobowiązań umownych, jednakże należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważa się, iż zaciąganie kredytów jest obecnie dość powszechne i nie ma znamion wyjątkowości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ spłacanie zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16; z 19 stycznia 2016 r., I OZ 1826/15). Konieczność spłacania zobowiązań kredytowych nie może być traktowana priorytetowo w sytuacji, gdy ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie pomocy prawnej jest ograniczona (zob. np. postanowienie NSA z 8 stycznia 2016 r., I OZ 1788/15). Przyjmując ocenę, że okoliczności przedstawione w złożonym wniosku nie uzasadniają przyjęcia, iż skarżąca spełnia wskazany w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. warunek udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, a zatem, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej utrzymaniu koniecznym uwzględniono przede wszystkim nakaz dokonywania oceny sytuacji materialnej strony nie tylko przez pryzmat wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanych zobowiązań, ale również stanu majątkowego strony. Zauważenia wymaga, że skarżąca jest współwłaścicielem majątku obejmującego [...] ha nieruchomości rolnych położonych w Województwie [...]. Mając na uwadze, że średnia cena zakupu/sprzedaży użytków rolnych według GUS, obowiązująca od 19.09.2016 r. w tym województwie wynosi [...] zł (dane dostępne na stronie internetowej ARiMR: http://www.arimr.gov.pl/dla-beneficjenta/srednie-ceny-gruntow-wg-gus.html) skarżącej nie można traktowej jako osoby niemajętnej, która nie ma żadnej możliwości odnalezienia źródeł pokrycia kosztów wszczętego postępowania sądowego w majątku własnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za ugruntowane uznać należy stanowisko, w świetle którego posiadanie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, gdyż tworzy możliwość generowania przychodów jako źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy tej nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości (zob. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., II OZ 149/16). Przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników w związku z czym przyjmie się, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób, które w sposób obiektywny postrzegane mogą być jako ubogie, a więc osób nieposiadających stałego źródła dochodu i majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki tak ograniczone, że wystarczające tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca, posiadająca stałe źródło dochodów oraz majątek nieruchomy o znacznej wartości, do przyznania prawa pomocy się zatem nie kwalifikuje. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.