I SA/Wa 1772/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: WSA Tomasz Szmydt (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], wydaną w sprawie odmowy przyznania T. B. zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie zakupu lekarstw i środków opatrunkowych. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Pismem dniu 14 lutego 2014r. T. B. złożył wniosek o udzielenie zasiłku celowego na refundację poniesionych kosztów zakupu lekarstw i środków opatrunkowych w kwocie [...] zł. Do podania wnioskodawca dołączył faktury z dnia 12 grudnia 2012r. z dnia 27 lutego 2013r. z dnia 18 kwietnia 2013r. z dnia 29 sierpnia 2013r. i z dnia 7 lutego 2014r. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń z uwagi na fakt, że z przedstawionych faktur wynika, że wnioskodawca pokrył już koszty lekarstw i środków opatrunkowych we własnym zakresie, jeszcze przed złożeniem podania o udzielenie pomocy. Ponadto do wniosku o refundację nic dołączył aktualnych recept, do czego zdaniem organu był zobowiązany. Od powyższej decyzji T. B. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], wnosząc o zwrot pieniędzy za okazane faktury, z uwagi na zły stan zdrowia oraz trudną sytuacją materialną w jakiej się znajduje. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...]marca 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynik, że wnioskodawca T. B. zamieszkuje wraz z byłą żoną i synem, prowadząc jednak samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód wnioskodawcy wynosi [...] zł, na co składa się zasiłek pielęgnacyjny w wys. [...] zł, zasiłek stały w wys. [...] zł oraz 1/3 dodatku mieszkaniowego w wys. [...] zł. Strona nie przekracza zatem kryterium dochodowego ustalonego w ustawie o pomocy społecznej uprawniającego do ubiegania się o świadczenia pieniężne przyznawane z pomocy społecznej. Wnioskodawca ma również orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 30 listopada 2015r. ( orzeczenie nr [...] z dnia [...] listopada 2012r.). Kolegium zaznaczyło, że zasiłek celowy, o który wnioskował skarżący nie jest świadczeniem o charakterze obligatoryjnym, co oznacza, że zależy od uznania organu orzekającego. Organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego ma prawo do oceny czy w danych okolicznościach faktycznych przyznać zasiłek celowy, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Ponowne badanie sprawy przez organ II instancji ogranicza się, zatem do sprawdzenia, czy organ I instancji w danej sprawie nie przekroczył granic uznania. W ocenie Kolegium odwołania nie można uwzględnić, decyzja organu I instancji jest, bowiem zgodna z prawem. Przebieg postępowania został odzwierciedlony w uzasadnieniu decyzji, wyjaśniona też została podstawa prawna i motywy podjętego rozstrzygnięcia. W tym stanic rzeczy nie można, zarzucić organowi, że przekroczył granice uznania w niniejszej sprawie. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej tj. wówczas, gdy wnioskodawca, z przyczyn rodzinnych, losowych lub innych, znajdzie się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku są zatem sytuacja materialna wnioskodawcy (kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej) cel, na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji przyznając tę pomoc musi mieć w polu widzenia art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy, tj. przyznawać ją w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie same zapewnić sobie egzystować w warunkach umożliwiających zachowanie godności człowieka, a rodzaj i forma świadczenia musi być dostosowana do okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy. W rozpoznawanej sprawie zdaniem organu jest bezspornym, iż T. B. spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z akt sprawy wynika również, że T. B. objęty jest stałą pomocą społeczną w bardzo szerokim zakresie tj. we wszystkich aspektach życia. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, ma przyznany zasiłek stały, pielęgnacyjny, systematycznie ma przyznawane zasiłki celowe: styczeń 2014r. na żywność w wys. [...] zł. i na środki czystości w wys. [...] zł, w lutym 2014r. na żywność [...] zł , środki czystości w wys. [...] zł i na leki w wys. [...] zł, marzec 2014r. w wys. [...] zł i na środki czystości w wys. [...] zł, co oznacza, że organ uwzględnia trudną sytuację zdrowotną i bytową wnioskodawcy. Na powyższą decyzję T. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi strona wskazała na nieprawidłowości przy rozpatrywaniu jego wniosków, zarzucając organom nadużywanie władzy i nieznajomość przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2013 r. poz. 182 ze zm. – dalej u.s.p). Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Wskazać również należy, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 i 4 u.s.p. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania jest świadczenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s). Z brzmienia przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Podkreślić należy, iż w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 §1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa) dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 Kpa, a więc w sposób przekonywujący. Z drugiej strony uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy skupił się w głównej mierze na stwierdzeniu, że w sytuacji, gdy skarżący przed złożeniem wniosku zakupił już leki oraz materiały opatrunkowe z własnych środków, pomoc Ośrodka się nie należy, bowiem wnioskowana potrzeba została już zaspokojona. Zdaniem Sądu ze stanowiskiem takim nie do końca można się zgodzić. Wprawdzie, co do zasady świadczenia z pomocy społecznej mogą być przyznane wyłącznie na zaspokojenie przyszłych potrzeb, to jednak w niektórych sytuacjach nie można wykluczyć, iż takie świadczenie może zostać przyznane pomimo zaspokojenia wnioskowanej potrzeby, w szczególności gdy wynika to z możliwości finansowych Ośrodka pomocowego. W przedmiotowej sprawie nie sposób jednak dokonać takiej oceny, gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], ani też uzasadnienie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie zawierają żadnych ustaleń dotyczących możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ pierwszej instancji ograniczył się w zasadzie jedynie do przytoczenia przepisów określających zasady przyznawania wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując zaś w mocy decyzję Prezydenta, poza przytoczeniem stosownych przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r., ogólnie przedstawiło sytuację majątkową skarżącego, wskazując jednocześnie, że wnioskodawca objęty jest opieką organu pomocowego. Zdaniem Sądu organy administracji publicznej orzekające w sprawach przyznania bądź odmowy przyznania pomocy społecznej powinny w uzasadnieniu podać konkretnie wysokość kwoty jaką dysponowały na udzielenie danego rodzaju pomocy, jaka kwota została już rozdysponowana, w jakiej wysokości były przyznawane przeciętne świadczenia oraz należycie uzasadnić w odniesieniu do konkretnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy wysokość przyznanego (lub też nie) zasiłku. Z uwagi na fakt, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie obejmuje tego rodzaju danych Sąd uznał, że decyzje te są nadmiernie dowolne, a zatem przekraczają granice uznania administracyjnego. W ocenie Sądu brak wskazanych wyżej danych uniemożliwia kontrolę prawidłowości podjętych w sprawie rozstrzygnięć i stanowi naruszenie prawa, tj. art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa i art. 107 § 3 Kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnia to uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organ, po dokonaniu analizy sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy powinien wykazać, jakie Ośrodek pomocowy miał przyznane środki na pomoc społeczną, w tym na zasiłki celowe i jak nimi rozdysponował. Na tej podstawie ponownie rozpozna wiosek skarżącego, patrząc na niego przez pryzmat możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej oraz konieczności zaspokojenia również potrzeb innych osób korzystających z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.