I SA/Wa 1777/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej J.K. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] lipca 2012 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] listopada 1975 r. nr [...]. Postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostało w następującym stanie faktycznym sprawy. Decyzją z [...] listopada 1975 r. nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy w S., działając na podstawie art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), orzekł o przejęciu na własność Państwa w zamian za spłaty pieniężne, działek gruntu oznaczonych numerami [...] o łącznej powierzchni [...] ha położnych w S., których właścicielką była F.S.. Wnioskiem z 10 grudnia 2007 r. J.K., M.S. i S.S. wystąpili, do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. Postanowieniem z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Wojewoda [...] przekazał powyższy wniosek według właściwości do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Postanowieniem z [...] lipca 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] listopada 1975 r. nr [...], gdyż wnioskujący nie wykazali, że przysługuje im przymiot strony w postępowaniu, którego wszczęcia żądali, poprzez udowodnienie swojego następstwa prawnego po F.S. - byłej właścicielce wymienionych na wstępie działek przejętych na własność Państwa. W uzasadnieniu postanowienia organ podniósł, że ze znajdującego się w aktach protokołu przyjęcia podania wniesionego ustnie z [...] stycznia 2008 r. sporządzonego w [...] Urzędzie Wojewódzkim wynika, że M.S. deklarował niezwłoczne dostarczenie sądowego postanowienia o nabyciu spadku. Jednakże mimo ponownego wezwania wnioskodawców pismami z 5 kwietnia 2012 r. i 25 kwietnia 2012 r., mimo upływu czterech lat od złożenia wniosku, J.K., M.S. i S.S. nie udowodnili swojego następstwa prawnego po F.S. Postanowienie to organ skierował do wnioskodawców, tj. J.K., M.S. i S.S. Od powyższego postanowienia wniosek o ponowne rozpatrzenie i zawieszenie postępowania złożyła J.K. podnosząc, że w dniu 20 lipca 2012 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w Z. o ustalenie spadkobierców po F.S., co stanowi obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] lipca 2012 r. nr [...], gdyż mimo, że od wpływu wniosku z 10 grudnia 2007 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] listopada 1975 r. nr [...], minęło ponad cztery lata oraz wezwań organu, które pozostały bez odpowiedzi, wnioskodawcy nie udowodnili swojego następstwa prawnego po F.S. Odnosząc się zaś do wniosku o zawieszenie Minister stwierdził, że J.K. załączyła do swojego pisma odpis wniosku o stwierdzenie nabycia spadku skierowany do Sądu Rejonowego w Z., który nie może być uznany za dokument, który potwierdzałby następstwo prawne po F.S. Podnosząc jednocześnie, że w polskim systemie prawnym następstwo prawne po zmarłych osobach ustalane jest wyłącznie na zasadach określonych w przepisach prawa cywilnego, w formie: postanowienia o nabyciu spadku albo sporządzonego przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia po konkretnym spadkodawcy. Adresatem tego rozstrzygnięcia organ uczynił wszystkich wnioskodawców, tj. J.K., M.S. i S.S. Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J.K. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że nie istnieje ani podstawa prawna ani faktyczna do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z [...] listopada 1974 r. Zdaniem skarżącej organ wadliwie ocenił dokument dołączony do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po F.S., gdyż w ocenie skarżącej, co prawda, nie stanowi on dowodu na następstwo prawne po byłej właścicielce, jednakże jest dowodem na wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia spadkobierców po niej, a okoliczność tą organ winien wziąć pod uwagę z urzędu, w kontekście art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W ocenie skarżącej nie budzi wątpliwości okoliczność, że Minister nie wezwał stanowczo uczestników postępowania do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia następców prawnych po F.S., a także nie zakreślił terminu na dokonanie tych czynności, a zatem w tej sytuacji organ nie miał uprawnień do wydania rozstrzygnięcia w dowolnym momencie o odmowie wszczęcia postępowania, a swym zachowaniem naruszył art. 64 § 2 k.p.a., a także art. 8 i art. 9 k.p.a. Podniosła jednocześnie, że po złożeniu przedmiotowego wniosku o stwierdzenie nieważności, w toku jego rozpoznawania, zmarł jeden z wnioskodawców M.S., a jego jedyny syn K.S. został w sprawie całkowicie pominięty, nie zostały mu doręczone zaskarżone postanowienia Ministra. Stwierdziła, że gdyby organ poinformował strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją w trybie art. 10 § 1 k.p.a. to miałby możliwość dowiedzenia się o śmierci jednego z uczestników postępowania, co z kolei mogłoby mieć wpływ na końcowe rozstrzygnięcie. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie obu postanowień Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz zobowiązanie organu do rozpatrzenia prawnego obowiązku zawieszenia postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) powołana dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się tą regułą Sąd uznał, że postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2012 r. oraz poprzedzające go postanowienie z [...] lipca 2012 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ze znajdującego się w aktach sądowych sprawy odpisu skróconego aktu zgonu nr [...] wynika, że M.S. zmarł w dniu [...] marca 2009 r., a więc na ponad trzy lata przed wydaniem w niniejszej sprawie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowienia z [...] lipca 2012 r. utrzymanego w mocy postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. Oznacza to, że zarówno rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym jak i drugoinstancyjnym, których adresatem był m.in. M.S., zostały skierowane do osoby zmarłej, a więc takiej, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera normy, która by wprost regulowała kwestię skutków prawnych skierowania postanowienia do osoby zmarłej. Niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że skutkiem traktowania przez organy publiczne osób zmarłych jako stron postępowania jest uznanie podjętych w takiej sytuacji decyzji za wydane z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06, Lex nr 505429; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33). Zważyć bowiem należy, że status strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Jak stanowi art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawną ma każdy człowiek od chwili urodzenia. Z chwilą śmierci zdolność prawna wygasa. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości Sądu, że zmarły M.S., jako osoba niemająca zdolności prawnej nie mógł być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak to w stosunku do niego nie można było prowadzić postępowania, ani skierować do niego podjętego rozstrzygnięcia. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania postanowień w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że rozstrzygnięcia te obarczone są od dnia ich wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. co skutkować musi stwierdzeniem ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przy czym dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia bez znaczenie jest fakt czy organ o śmierci ww. osoby w dacie rozstrzygania sprawy wiedział, czy też nie. Tego rodzaju uchybienie wypełnia jednocześnie przesłankę upoważniającą Sąd zgodnie z art. 119 pkt 1 p.p.s.a. do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Jednocześnie wyjaśnić należy, iż stwierdzenie wystąpienia ww. wady prawnej podjętych przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozstrzygnięć powoduje, że Sąd zwolniony był z obowiązku merytorycznej oceny zaskarżonego postanowienia. Oba postanowienia bowiem już w chwili ich wydania obciążone były kwalifikowaną wadą prawną skutkującą stwierdzeniem ich nieważności. Nie badał w związku z tym sprawy pod kątem wystąpienia innych naruszeń przepisów prawa procesowego i materialnego, jak również nie oceniał zasadności podniesionych w skardze zarzutów, uznając to za przedwczesne. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.