I SA/Wa 178/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2011 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] odmawiającą M. S. przyznania specjalnego zasiłku celowego na opłatę mieszkaniową w maju 2011 r. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z [...] maja 2011 r. M. S. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego przeznaczonego na kupno leków, żywności i opłatę mieszkaniową. W dniu [...] czerwca 2011 r. pracownik socjalny zaktualizował wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że M. S. jest osobą bezrobotną, zarejestrowany w Urzędzie Pracy, zamieszkuje samodzielnie w dwupokojowym mieszkaniu własnościowym, opłaty mieszkaniowe wnoszone są na bieżąco i nie ma też zaległości czynszowych. Ponad to na podstawie dokumentów ustalono, że jest on uprawniony do dodatku mieszkaniowego w wysokości [...]zł miesięcznie (przyznanego na okres od 1 stycznia 2011 r. do 30 czerwca 2011 r.), natomiast ze złożonego oświadczenia wynikało, że wnioskodawca otrzymuje pomoc od osób trzecich w opłacie czynszu, będącej odpowiednio różnicą pomiędzy wymiarem czynszu, tj. [...]zł, a wysokością przyznanego dodatku mieszkaniowego, tj. [...]zł, czyli [...]zł. Natomiast z informacji uzyskanej w dniu 4 lipca 2011 r. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych wynikało, że M. S. ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, którego wysokość netto wynosi [...]zł miesięcznie. Z uwagi na okoliczność, że nie pobiera on tego świadczenia, jest ono od chwili jego przyznania gromadzone na koncie ZUS i na dzień 31 maja 2011 r. łączna kwota zgromadzonych, należnych mu świadczeń wynosi [...]zł. Decyzją z [...] sierpnia 2011 r. Prezydent [...] odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie opłaty mieszkaniowej w maju 2011 r. W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent podniósł, że nie jest możliwe przyznanie wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego na zasadach określonych w art. 39 ustawy z 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) powoływana dalej jako: "u.p.s.", wobec faktu, że nie spełnia on określonego w tej ustawie kryterium dochodowego - wynoszącego 477 zł - uprawniającego do uzyskania świadczenia. Jego dochód bowiem wynosi [...]zł. Odmowę przyznania zaś wnioskodawcy zasiłku celowego specjalnego przewidzianego w art. 41 powołanej ustawy (którego przyznanie nie jest uwarunkowane spełnieniem kryterium dochodowego), przeznaczonego na pokrycie opłaty mieszkaniowej w maju 2011 r., organ uzasadniał tym, że M. S. ma zabezpieczoną potrzebę opłaty mieszkaniowej dzięki przyznanemu dodatkowi mieszkaniowemu, oraz pomocy osób trzecich, które wnoszą za niego powyższą opłatę. Jednocześnie podnosząc, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, organ wskazał, że M. S. posiada własne uprawnienia i zasoby, a kwota zgromadzonych dotąd świadczeń rentowych (pokaźne zasoby finansowe zdeponowane na koncie ZUS), które w każdej chwili może odebrać, umożliwiają mu samodzielne zabezpieczenie bieżących potrzeb bytowych, bez konieczności ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M. S. wniósł od niego odwołanie, w następstwie rozpoznania, którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wskazując na treść art. 39 ust. 1 u.p.s. Kolegium wyjaśniło, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, natomiast w ust. 2 powołanego przepisu ustawodawca wyszczególnił te cele, jakie mogą być zaspokojone zasiłkiem celowym, podnosząc, że przyznanie pomocy finansowej na "opłaty mieszkaniowe" nie jest możliwe, gdyż nie mieści się w katalogu celów. Podniósł, że organowi pierwszej instancji nie można było zarzucić dowolności w rozstrzygnięciu, gdyż zapadło ono w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy – dane pozyskane w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 czerwca 2011 r., wykazały przekroczenie kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 u.p.s.), gdyż M. S. ma możliwość pokrycia we własnym zakresie wszelkich opłat mieszkaniowych i innych, ponieważ dysponuje on własnym dochodem w formie renty przyznanej mu przed kilkoma laty przez ZUS, wskazując dodatkowo, że okoliczność, ta została potwierdzona przez ZUS III Oddział w [...] Inspektorat [...] pismem z [...] czerwca 2011 r. nr [...]. W ocenie organu przyznanie zasiłku celowego przeznaczonego na opłaty mieszkaniowe byłoby faktycznie przyznaniem kolejnego dodatku mieszkaniowego, co jest niedopuszczalne. Kolegium podniosło, że z pisma ZUS wynika jednoznacznie, iż skarżący z uwagi na posiadane własne źródło dochodu w ogóle nie kwalifikuje się do otrzymywania pomocy ze środków społecznych. Zdaniem organu odmowa pobierania należnego świadczenia rentowego jest niezrozumiałym kaprysem M. S. i nie może ona skutkować udzieleniem mu pomocy finansowej, która w stanie faktycznym niniejszej sprawy, nie jest mu należna. Jednocześnie organ stwierdził, że materiał zgromadzony w sprawie potwierdza, iż M.S. systematycznie otrzymuje pomoc finansową ze środków społecznych na różne zgłaszane potrzeby (np dwa zasiłki celowe w wysokości [...] zł i [...] zł przyznane w lipcu 2011 r.), podkreślając, że pomoc ta jest znacząca i udzielna mimo bezspornego przekroczenia przez niego kryterium dochodowego określonego w ustawie. Konkludując Kolegium stwierdziło, że w sytuacji, gdy M. S. jest w stanie wykorzystując swoje możliwości sprostać swoim bieżącym potrzebom bytowym, to zasadna i prawidłowa była odmowa przyznania pomocy finansowej objętej przedmiotowym wnioskiem na pokrycie opłat mieszkaniowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję M. S. wniósł o przyznanie mu wnioskowanych zasiłków celowych, twierdząc jednocześnie, że pozbawiony jest środków do życia, nie pobiera renty, ani nie przysługuje mu zasiłek dla bezrobotnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Nie rozstrzyga on zatem co do istoty sprawy administracyjnej. Ostatnia poczyniona uwaga jest konieczna ze względu na treść zawartego w skardze żądania przyznania skarżącemu zasiłków celowych. Tego rodzaju rozstrzygnięcia mogą być podejmowane wyłącznie przez organ administracji publicznej, a nie Sąd. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w ramach ww. kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Wyjaśnić zatem należy, że pomoc ta, jako instytucja polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 powołanej ustawy). Zaś jej zadaniem jest wyłącznie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a nie całkowite wyręczanie tych osób w ich aktywności zmierzającej do poprawy swojej sytuacji bytowej. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Pierwszy z wymienionych zasiłków, zgodnie z art. 39 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. Gdy dochód ten przekracza kryterium dochodowe (w przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 477 złotych – art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Drugi z wymienionych zasiłków (zasiłek celowy specjalny) w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, względnie zwrotny zasiłek okresowy lub zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe (por. art. 41 ust. 1 i 2 u.p.s.). W przedmiotowej sprawie organy prawidłowo ustaliły kryterium dochodowe skarżącego. Nie budzi wątpliwości fakt, że M. S. jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Również poza sporem pozostaje okoliczność przyznania skarżącemu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie [...]zł, którego to świadczenia skarżący nie podejmuje. Tym samym należy uznać za prawidłowe stanowisko organów obu instancji, iż skarżący posiada zagwarantowany dochód, którego wysokość przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 477 zł. Skoro organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły, że M. S. przekroczył wskazane wyżej kryterium dochodowe, to prawidłowo rozpoznawały złożony przez ww. wniosek o udzielenie pomocy na pokrycie opłaty mieszkaniowej w oparciu o kryteria określone w powołanym art. 41 u.p.s. i dokonały oceny - czy zgłoszona potrzeba uzasadniona jest "szczególnymi okolicznościami", do których ten przepis nawiązuje. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w art. 41 u.p.s. zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w orzecznictwie sądów powszechnych przyjmuje się, że pod tym zwrotem rozumieć należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. (por. wyrok NSA z 12 maja 2011 r. I OSK 164/11, Lex nr 1080954). W niniejszej sprawie, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, konieczność pokrycia opłaty mieszkaniowej, takim szczególnym przypadkiem nie jest. Koszty utrzymania mieszkania są wszak typowymi wydatkami związanymi z bieżącym utrzymaniem, a nie wydatkiem wywołanym nadzwyczajnymi okolicznościami, o których mowa w art. 41 u.p.s. Tym bardzie nie może on być tak traktowany wówczas, gdy – jak w niniejszej sprawie- skarżący ma do dyspozycji znaczne środki finansowe (na dzień 31 maja 2011 r. łączna kwota zdeponowanych na koncie ZUS środków wynosi [...]zł), do których może w każdej chwili sięgnąć i opłacić z nich ww. wydatki. Konkludując, w ocenie Sądu, w toku rozpoznawania wniosku skarżącego organy obydwu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa materialnego, nie uchybiły również normom i zasadom prawa procesowego, a podjęte rozstrzygnięcia uzasadniły zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., wyjaśniając w sposób przekonujący motywy jakimi kierowały się przy odmowie przyznania stronie wnioskowanych świadczeń. Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy rozstrzyganiu sprawy. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.