I SA/Wa 1783/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2012 r. sprawy ze skargi A.H. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], orzekającą o odmowie A.H. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Wnioskiem z dnia 7 października 1998 r. A.H. zwróciła się do Kierownika Urzędu Rejonowego w D. o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez ojca K.H. w miejscowości T., gmina C., powiat [...]. Z karty przesiedleńczej nr [...] z dnia [...] lipca 1947 r. wynika, iż K.H., mieszkaniec wsi T., gmina C. wraz z rodziną został przesiedlony w 1947 r. do innego miejsca zamieszkania (nie wskazano gdzie). Z postanowienia Sądu Rejonowego w D. I Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 2010 r., sygn. akt [...] wynika, że A.H. jest następcą prawnym K.H. Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2008 r. A.H. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z wyżej wskazanego tytułu. Z kolei pismem z dnia 28 października 2009 r. A.H. udzieliła pełnomocnictwa R.H. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] odmówił A.H. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ pierwszej instancji wskazał, iż w sprawie niniejszej nie został spełniony warunek wymieniony w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), gdyż nieruchomość pozostawiona przez K.H. znajdowała się - na dzień 1 września 1939 r. - w granicach Polski, zaś przepis tego artykułu mówi o zamieszkiwaniu w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto Wojewoda wskazał, iż w dacie opuszczenia mienia, to jest w 1947 r., miejscowość T., zgodnie z podziałem administracyjnym Polski na 1939 r., wchodziła w skład gminy C., powiat [...], w województwie [...]; zaś w 1945 r. T. były w granicach Polski, w ramach gminy C., w powiecie [...], w województwie [...]. Na podstawie umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 15 lutego 1951 r. o zamianie odcinków terytoriów państwowych T. zostały przyłączone do Związku Radzieckiego. Organ pierwszej instancji podniósł także, iż w sprawie nie został spełniony wymóg z art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., ponieważ K.H. opuścił nieruchomość nie w związku z umową z dnia 15 lutego 1951 r., a cztery lata wcześniej, tj. w 1947 r. Zdaniem Wojewody nie ma też zastosowania art. 1 ust. 1 i ust. 2 powyższej ustawy , gdyż na dzień 1 września 1939 r. i w dacie opuszczenia mienia miejscowość T. znajdowała się w granicach Polski. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r. wniosła A.H., kwestionując rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego i podnosząc, iż decyzja organu pierwszej instancji jest nieprawidłowa, Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Po rozpatrzeniu odwołania i całości sprawy Minister Skarbu Państwa wskazał, że podstawą odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było ustalenie, iż właściciel nieruchomości K.H. nie spełnia warunków wynikających z art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że K.H. został przesiedlony ze wsi T. w 1947 r. Organ drugiej instancji wskazał, iż Wojewoda [...] prawidłowo stwierdził, że właściciel nieruchomości nie ewakuował się na podstawie jednego z układów republikańskich i umowy, wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto, nie repatriował się na podstawie umowy z 1951 r. (art. 1 ust. 1a), a także nie wypełnił przesłanki wynikającej z art. 1 ust. 2 ustawy, tj. opuszczenia pod przymusem byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej wskutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Zdaniem organu odwoławczego, należy przyjąć pogląd, że ustawodawca, ustanawiając w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. przesłankę "innych okoliczności związanych z wojną" i nie wymieniając przykładowo lub enumeratywnie takich okoliczności uznał, iż za spełniające wymogi ustawowe, określone w art. 1 ust. 2 ustawy, należy uważać te okoliczności, które zmusiły osoby do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które mają związek z wojną z 1939 r., a więc będące także jej następstwem. Chodzi tutaj, w szczególności o sytuacje, gdy wskutek bezpośrednich działań wojennych rozpoczętych w 1939 r., właściciel nieruchomości znalazł się poza obszarem Kresów Wschodnich. Tak więc, w ocenie organu drugiej instancji, strona nie wykazała okoliczności wypełniających hipotezę art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdaniem Ministra, wskazana wyżej ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie dotyczy osób przesiedlonych w ramach tzw. "akcji Wisła", a wobec czego nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 1 ust. 2. Ponadto, organ drugiej instancji podzielił stanowisko Wojewody, iż w chwili opuszczenia nieruchomości, tj. w 1947 r., miejscowość T. znajdowała się na terytorium Rzeczypospolitej Polski, w granicach ustalonych po zakończeniu II wojny światowej. W sprawie niniejszej przemieszczenie K.H. (bez względu na jego przyczyny) nastąpiło więc w granicach państwa polskiego. Tym samym, w ocenie organu, nie doszło także do realizacji przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A.H., reprezentowana przez R.H. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie norm prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i wyprowadzeniu wniosków nielogicznych, z pominięciem wiedzy historycznej znanej organowi z urzędu, oraz ocenie dowodów z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego - co doprowadziło do błędnego uznania, że opuszczenie przez K.H. byłego terytorium RP nie nastąpiło w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. W ocenie skarżącej błędnym było przyjęcie przez organy pierwszej i drugiej instancji, że w niniejszej sprawie nie doszło do spełnienia ustawowych przesłanek koniecznych do potwierdzenia prawa do rekompensaty wynikających z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W konsekwencji, zarzucono naruszenie tego przepisu. Zdaniem skarżącej przesiedlenie było konsekwencją II wojny światowej, osoba legitymująca się kartą przesiedleńczą nie opuściła dobrowolnie zamieszkiwanego terytorium, a więc została spełniona przesłanka "wypędzenia" lub "opuszczenia", o której mowa w art. 1 ust. 1 tej ustawy. Ponadto zdaniem skarżącej doszło również do naruszenia art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W świetle tego przepisu nie ma znaczenia okoliczność, że w momencie opuszczenia danego terytorium, pozostawało ono wówczas w granicach państwa polskiego, gdyż stan ten bada się na chwilę obecną, czyli na chwilę składania wniosku, bądź wydanie decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, wskazując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż brak jest podstaw do potwierdzenia uprawnień skarżącej do rekompensaty przewidzianej ustawą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to w dacie jego wydania. Sąd administracyjny kontroluje zatem legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Natomiast zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów uznać należy, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), w art. 1 ust. 1, określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich z 1944 r. i umowy z dnia 6 lipca 1945 r. - enumeratywnie w nim wymienionych. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., jak również osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1a i 2). Z kolei, zgodnie z art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W myśl art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy uwzględnienia wniosku A.H. było ustalenie przez organy obydwu instancji, że ojciec skarżącej K.H. nie repatriował się w ramach układów i umowy – wymienionych w art. 1 ust. 1, które to stanowisko nie kwestionuje strona skarżąca, a Sąd rozpoznający sprawę - je popiera. W sprawie niniejszej przesiedlenie K.H. nie miało miejsca także w ramach umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., o czym świadczy karta Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w H. z dnia [...] lipca 1947 r., a więc z okresu poprzedzającego zawarcie ww. umowy z 1951 r., w którym to czasie (lipiec 1947 r.) miejscowość T. leżała w granicach Polski (w ramach gminy C., w powiecie [...], w województwie [...]). To stanowisko także zyskuje aprobatę Sądu. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do dwóch kwestii: po pierwsze, czy repatriacja K.H. (jak twierdzi strona skarżąca), miała miejsce na skutek okoliczności określonych w art. 1 ust. 2, oraz czy okoliczność wskazaną w art. 2 pkt 1 ustawy (przynależność danej miejscowości do danego terytorium) bada się na dzień 1 września 1939 r. i dzień jej opuszczenia, czy też dzień składania wniosku, bądź wydania decyzji administracyjnej. I tak, zgodzić się należy z Ministrem Skarbu, iż przesiedlenie K.H. w lipcu 1947 r. miało miejsce w ramach tzw. akcji Wisła. Świadczy o tym karta przesiedleńcza z dnia [...] lipca 1947 r., na której wprawdzie organ repatriacyjny nie dokonał wprost takiej adnotacji, nie mniej jednak biorąc pod uwagę treść zapisów zamieszczonych w karcie, oraz miejsce położenia miejscowości T., Sąd przychyla się do stanowiska organu w tej kwestii. Faktem historycznym oraz powszechnie znanym jest bowiem, że bezpośrednią przyczyną przesiedleń w ramach akcji "Wisła" były działania ukraińskich organizacji nacjonalistycznych. Celem tej akcji było wysiedlenie ludności, głównie ukraińskiej z południowo - wschodnich obszarów Polski i likwidacja oddziałów UPA. Wiadomo również, że akcja ta dotknęła także obywateli polskich oraz inne mniejszości narodowe. Podkreślić przy tym należy, że geneza konfliktu pomiędzy Polakami a Ukraińcami sięga 1918 r., kiedy po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ukraińskie organizacje nacjonalistyczne zaczęły zgłaszać pretensje do odzyskanych przez Polskę ziem południowo - wschodnich. Z kolei wybuch II wojny światowej spowodował zwiększenie aktywności tych organizacji oraz podjęcie działań zbrojnych przeciwko Polakom. Jednakże przesiedlenie w ramach akcji Wisła nie jest objęte dyspozycją art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przepis ten dotyczy wszystkich przypadków, nie objętych układami i umowami, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 1a, a mającymi cechy przymusowej utraty własności, przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowym z wojną rozpoczęta w 1939 r. Sąd zauważa, iż konkretna przyczyna skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, pobór do wojska. Czego strona skarżąca nie wykazała i nie wskazuje na to materiał dokumentacyjny sprawy. Wbrew zarzutom skargi nie wszystkie przesiedlenia, w tym mające miejsce po II wojnie światowej, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy. Należy odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od zdarzeń, na które wojna miała wpływ pośredni. Podniesienia wymaga, że wyżej wskazany przepis art. 1 dotyczy osób, które były zmuszone do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Bezspornym jest, że ojciec skarżącej został przesiedlony w lipcu 1947 r. z terenu, który do 1951 r. był w granicach Polski i niewątpliwie tej przesłanki nie bada się na dzień składania wniosku, czy też wydawania decyzji administracyjnej. Trafne jest zatem stanowisko organów, że skoro właściciel nieruchomości nie spełnił przesłanek, o których mowa w art. 2 ustawy, to nie mógł nabyć prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym bardziej prawa do rekompensaty nie mogli nabyć jej spadkobiercy. Na poparcie powyższego stanowiska, Sąd zwraca uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1342/11, dotyczący odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości (w lipcu 1947 r.), położonych także w miejscowości T. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 p.p.s.a. ----------------------- 6