I SA/Wa 1805/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. K. i M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. i M. K na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia i odszkodowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. M. i M. małżeństwo K. wnioskiem z 26 listopada 2007 r. uzupełnionym wnioskiem z dnia 13 grudnia 2007 r. wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze swojej skargi na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania. Powyższy wniosek rozpoznany został - wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem z dnia 18 stycznia 2008 r. W dniu 5 lutego 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw M. K. i M. K. od postanowienia z dnia 18 stycznia 2008 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów wynika, że prowadzący wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy wychowują dwóch synów w wieku 6 i 15 lat. [...] syn oraz M. K. są chorzy na [...], co zostało potwierdzone zaświadczeniami lekarskimi (k. 22-23 akt sądowych). Skarżący prowadzą gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...] ha, z którego uzyskują dochód roczny w kwocie [...] złotych (zaświadczenie k. - 21 akt sądowych). Są właścicielami budynku mieszkalno- gospodarczego o pow. [...] m2 (niewykończonego). Posiadają samochód ciężarowy [...] (rok produkcji [...] r.) - zakupiony na kredyt oraz samochód osobowy [...] (rok produkcji [...]). Wskazali ponadto, iż posiadają zgromadzone oszczędności w kwocie [...] złotych. Wśród ponoszonych wydatków wnioskodawcy wymienili koszty leczenia M. K. oraz młodszego syna, spłatę kredytu za samochód (wg zaświadczenia z dnia 17 lutego 2006 r. – k. 29 akt sądowych, miesięczna rata kredytu wynosi [...] złotych) oraz spłatę kredytu zaciągniętego na zakup gruntu rolnego (wg. zaświadczenia z dnia 23 listopada 2007 r. – k. 28 należność pozostająca do spłaty wynosi [...] zł.). Podali ponadto, że ponoszą koszty związane z opłacaniem składek zdrowotnych, podatku rolnego oraz wiosennego zakupu nawozów i środków ochrony roślin niezbędnych do produkcji rolnej. Oświadczyli, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Wnosząc sprzeciw skarżący podnieśli dodatkowo, że dochód wskazany przez nich w wysokości [...] zł. rocznie jest dochodem brutto, a nie netto. Liczony na cztery osoby daje miesięczny dochód po [...] zł. na osobę. Wydatki skarżących na leczenie [...] syna oraz skarżącego wynoszą rocznie [...] zł., co obniża dochód rodziny do kwoty [...] zł. Oprócz tego skarżący zmuszeni są do ponoszenia kosztów związanych ze składkami KRUS ([...]zł. rocznie), oraz wydatkami na środki ochrony roślin, które wyniosą w 2008 r. kwotę [...] zł. Według wyliczeń skarżących ich miesięczny dochód wynosi realnie [...] zł. miesięcznie na jednego członka rodziny. Gdyby nie pomoc rodziny znajdowaliby się w skrajnej nędzy, gdyż nie stać by ich było na pokrycie kosztów eksploatacji samochodu, dzierżawy gruntu, uiszczanie opłat za prąd, zakup ubrań czy środków czystości. Zdaniem wnioskodawcy uiszczenie przez nich kwoty [...] złotych spowoduje konieczność wyzbycia się resztki posiadanej ziemi, co spowoduje, że pozostaną bez środków do życia lub zmuszeni będą zaciągnąć nowe pożyczki, które będą musieli spłacać do końca ich dni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4). W niniejszej sprawie M. K. i M. K. wnoszą o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 powołanej wyżej ustawy, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl tego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje – gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Oceniając przedstawioną przez wnioskodawców sytuację materialną i rodzinną należy stwierdzić, że nie wykazali oni by poniesienie kosztów sądowych, w tym kosztu wpisu w wysokości [...] złotych, mogło spowodować uszczerbek w ich niezbędnych kosztach utrzymania. Zwrócić należy uwagę, iż skarżący, mimo deklarowanych znacznych wydatków (związanych ze spłatą kredytów czy leczeniem) posiadają oszczędności w kwocie [...] złotych, a więc w kwocie, która niewątpliwie pozwala na uiszczenie w niniejszej sprawie zarówno wpisu od wniesionej skargi jak również ewentualnych opłat kancelaryjnych. Ponadto wnioskodawcy posiadają duże gospodarstwo rolne ([...] ha). Ze znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy dokumentów (m. in. pisma wnioskodawców z dnia 28 marca 2006 r., z dnia 19 maja 2006 r., oraz protokołu z rozprawy administracyjnej z dnia 24 stycznia 2007 r. i dołączonej dokumentacji fotograficznej z nieruchomości wnioskodawców) wynika, że prowadzą od [...] r. na powierzchni [...] ha [...], na której prowadzą [...]. Dodatkowo w wymienionych wyżej pismach M. i M. małż. K. oświadczyli, że uwagi na "położenie nieruchomości (7 km. od rynku W.), bliskość osiedli mieszkaniowych i coraz większe zainteresowanie mieszkańców zazielenianiem terenów wokół domów, planują utworzyć Centrum [...] - sprzedaży [...]". Wobec powyższego w ocenie Sądu, rzeczywisty dochód wnioskodawców jest wyższy, niż wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy, który jest jedynie przeciętnym dochodem z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wyliczonym przez Prezydenta W. na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r., Nr. 136. poz. 969 ze zm.) dla gospodarstwa o powierzchni przeliczeniowej [...] ha (pismo k – 21). Ponadto gospodarstwo rolne prócz dochodu uzyskiwanego z prowadzonej w nim działalności może również stanowić potencjalne źródło dochodu rodziny z tytułu uzyskiwanych dopłat ze środków unijnych lub pożytków, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytów w sytuacji, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Dodatkowo za odmową przyznania prawa pomocy przemawia fakt, że koszty przewidziane w sprawie są relatywnie niskie w stosunku do wielkości posiadanego przez wnioskodawców majątku ([...], samochód [...], oszczędności w kwocie [...] złotych). Podkreślić również należy, że przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie stanowi okoliczność, iż skarżący ponoszą wydatki związane ze spłatą zaciągniętych kredytów czy pożyczek na rozwój prowadzonej działalności (powiększenie posiadanych gruntów czy zakup samochodu [...]). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, że wnioskodawcy uprawdopodobnili, że są osobami na tyle ubogimi, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dzieci. Zatem nie ma podstaw do przyznania w tym zakresie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.