I SA/Wa 1810/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...], decyzja z [...] czerwca 2013 r. nr [...], uchylił decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] orzekającą wypłatę odszkodowania w wysokości [...] zł przez Miasto O. na rzecz A. S. za grunt położony w O., przeznaczony pod ulice, oznaczony jako działki nr [...],[...] i [...], który przeszedł na własność Miasta O. z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna – w części dotyczącej ustalenia wysokości odszkodowania i orzekł wypłatę odszkodowania w wysokości [...] zł a w pozostałym zakresie decyzję pozostawił w mocy. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że wskazany w decyzji grunt położony w O., w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właścicieli – J. i M. małż. S., zatwierdzonego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] czerwca 1993 r. nr [...], przeszedł na własność Miasta O. z dniem [...] lipca 1993 r., co zostało ujawnione w księdze wieczystej Nr [...]. W sprawie jest bezsporne, że właściciele nieruchomości nie otrzymali odszkodowania za działki zajęte pod ulice. W dniu 5 października 2011 r. M. i J. S. złożyli wniosek o ustalenie należnego odszkodowania. Organ odwoławczy powołał treść art. 98 ust. 3 u.g.n. i stwierdził, że pertraktacje o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania prowadzone pomiędzy byłą właścicielką A. S. a Prezydentem Miasta O. nie dały rezultatów z uwagi na rozbieżność stanowisk co do wysokości odszkodowania. Prezydent Miasta O. ustalenia odszkodowania dokonał na podstawie operatu sporządzonego w dniu [...] września 2012 r. przez rzeczoznawcę majątkowego I.T. Odszkodowanie zostało przez organ I instancji ustalone w wysokości [...]zł tj. w wysokości ustalonej w operacie szacunkowym wartości rynkowej nieruchomości dla aktualnego sposobu użytkowania. Z ustaleń w operacie szacunkowym wynika, że na dzień wydania decyzji o podziale nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego miasta O., zatwierdzonego uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w O. z [...] maja 1991 r., położna była na terenie przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniowo-usługową. Rzeczoznawca majątkowy dokonał określenia wartości rynkowej gruntu zajętego pod drogę publiczną w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej oraz porównania parami przy zastosowaniu § 36 ust. 1 w zw. z § 6 pkt 6 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego. Wojewoda [...] dokonał oceny operatu szacunkowego i nie stwierdził uchybień merytorycznych jak i formalnych, które dyskwalifikowałyby jego wartość dowodową w sprawie. W świetle tej oceny uznał, że operat mógł stanowić podstawę do ustalenia na rzecz A. S. odszkodowania. Z operatu wynika, że przeznaczenie nieruchomości pod drogę zwiększyło jej wartość. Zatem ustalenie wysokości odszkodowania winno nastąpić według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia, stosownie do art. 134 ust. 4, w wysokości [...] zł. W skardze na decyzję Wojewody [...] A. S. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta O. z [...] 04.2013 r. ewentualnie o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji i zasadzenie kosztów postępowania sądowego. W obszernym uzasadnieniu skargi podniosła m.in., że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte z urzędu – bez wymaganego prawem wniosku strony. Wskazała, że strona nie składała wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, a jedynie o przeprowadzenie negocjacji w celu uzgodnienia wysokości odszkodowania. W ocenie skarżącej nieprzestrzeganie zasady dyspozycyjności i staranności stanowi rażące naruszenie przepisów prawa procesowego. W związku z powyższym zachodzi przesłanka do stwierdzenia przez Sąd nieważności obu decyzji gdyż oba organy prowadziły postępowanie administracyjne bez wymaganego przez art. 98 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 61 § 1 k.p.a. wniosku strony, co wyczerpuje znamiona rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzją organu I instancji rażąco naruszają prawo co uzasadnia wyeliminowanie ich z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności. W sprawie jest bezsporne, że wskutek zatwierdzenia podziału nieruchomości położonej w O., decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] czerwca 1993 r., objęte zaskarżoną decyzją działki gruntu powstałe na skutek tego podziału, a przeznaczone pod drogi publiczne, stały się własnością Miasta O. stosownie do obowiązującego w dniu zatwierdzenia podziału przepisu art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Jest również bezsporne, że dotychczasowym właścicielom tych działek nie zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie. Wnioskiem z [...] października 2011 r. M. i J. małż. S. – byli właściciele nieruchomości zwrócili się do Prezydenta Miasta O. o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Zawiadomieniem z dnia 1 marca 2012 r. Prezydent Miasta O. wszczął postępowanie dotyczące odszkodowania za przedmiotowe działki przeznaczone pod ulice. Prawidłowo organ uznał, że w dacie złożenia wniosku przez byłych właścicieli nieruchomości o odszkodowanie obowiązywała ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) a zatem według przepisów tej ustawy należało rozpoznać wniosek. Stosowanie do treści art. 98 ust. 3 tej ustawy za działki gruntu, o których mowa w art. 1,przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Z treści tego przepisu wynika, że za działki wydzielone pod drogę publiczną przysługuje odszkodowanie, które ma być uzgodnione między byłym właścicielem a właściwym organem. Oznacza to obligatoryjne przeprowadzenie rokowań, które musi być udokumentowane. Bez przeprowadzenia rokowań nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania w drodze decyzji. Podstawą wszczęcia postępowania o ustalenie odszkodowania przed starostą jest negatywny wynik rokowań i wniosek byłego właściciela o wszczęcie takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta O. wszczął postępowanie administracyjne o ustalenie odszkodowania mimo, że nie były przeprowadzone rokowania z byłymi właścicielami ani z ich następczynią prawną – skarżąca A. S. Zwrócił na to uwagę organ odwoławczy w decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r., którą uchylił poprzednią decyzję Prezydenta Miasta O. z [...] listopada 2012 r. orzekającą o wypłacie odszkodowania. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że nie wyczerpano wymogu przeprowadzenia rokowań w zakresie wysokości odszkodowania skutkiem czego wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie jest przedwczesne i pozbawione podstaw prawnych. Skutkowało to wyeliminowaniem decyzji z obrotu prawnego ze względu na naruszenie przepisu art. 98 ust. 3 u.g.n. W takiej sytuacji organ I instancji winien był umorzyć postępowanie o ustalenie odszkodowania a z uwagi na wniosek z [...].10.2011 r. kierowany do Prezydenta Miasta O. ten winien był przystąpić do rokowań w przedmiocie uzgodnienia odszkodowania. Natomiast organ I instancji, po przekazaniu mu sprawy przez organ odwoławczy na skutek decyzji z [...] stycznia 2013 r., kontynuował postępowanie administracyjne o ustalenie odszkodowania z tym, że w jego toku przeprowadził "rokowania" i wydał kolejną decyzję w przedmiocie odszkodowania. Takie rozwiązanie zostało zaakceptowane przez organ odwoławczy, który uchylił decyzję tylko co do wysokości odszkodowania i ustalił nowe odszkodowanie. Przepis art. 98 ust. 3 u.g.n. nie przewiduje takiej możliwości by w toku postępowania o ustalenie odszkodowania organ przeprowadzał rokowania o jakich stanowi ten przepis. Istota regulacji zawartej w powołanym przepisie sprowadza się do tego, że postępowanie o ustalenie odszkodowania w drodze decyzji nie może w ogóle zaistnieć dopóki nie zostaną przeprowadzone rokowania, które w sposób udokumentowany nie zakończą się negatywnym wynikiem. Decyzja Prezydenta Miasta O. z [...] kwietnia 2013 r. zapadła więc z rażącym naruszeniem art. 98 ust.3 u.g.n. a organ odwoławczy utrzymując w mocy taką decyzję także rażąco naruszył prawo. Uzasadnia to stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji, gdyż rażące naruszenie prawa stanowi przesłankę nieważności decyzji, określoną w art. 156 1 pkt 2 k.p.a. Z uwagi na powyższą wadliwość decyzji uzasadniającą stwierdzenie ich nieważności zbędne stało się dokonanie przez Sąd oceny zasadności pozostałych zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt. 2, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi orzekła jak w sentencji wyroku.