I SA/Wa 1819/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch sędzia WSA Daniela Kozłowska asesor WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant Marta Maciejkowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi Parafii w P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie nabycia przez parafię z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Miasta P. od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2006 r. mocą której orzeczono, że nieruchomość położona w P. przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] ha z dniem 23 maja 1998 r. przeszła z mocy prawa na własność Parafii Katolickiej p.w. [...] w P. decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...], uchylił w całości tę decyzję i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Powyższe rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Wojewoda Wielkopolski z powołaniem się na art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) orzekł, ze nieruchomość położona w P. przy ul. [...], oznaczona jako działka ewidencyjna Nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej KW [...] tom [...], karta [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., zapisana jako własność "Skarbu Państwa (Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej miasta P.)", na której znajduje się nieczynny cmentarz grzebalny, z dniem 23 maja 1989 r. przeszła z mocy prawa na własność Parafii Katolickiej p.w. [...] w P. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Wielkopolski stwierdził, iż postępowanie wyjaśniające potwierdziło, że na nieruchomości położonej w P., przy ul. [...], działka nr [...], arkusz mapy [...] znajduje się nieczynny cmentarz grzebalny. Teren ten jest miejscem kultu religijnego, gdyż odbywają się tam uroczystości związane z Dniem Zmarłych. Od powyższej decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2006 r. odwołało się Miasto P., podnosząc, że "fakt odbywania się na terenie cmentarza, uroczystości związanych z Dniem Zmarłych" nie może być uznany "jako dowód władania przez Parafię nieruchomością, zajętą przez nieczynny cmentarz (...) dowodem na potwierdzenie władania przedmiotową nieruchomością przez Parafię, winna być prowadzona przez Parafię stosowna dokumentacja cmentarna — w dacie 23 maja 1989 r. (...) Prócz tego decyzja błędnie orzekła o przejściu na rzecz Parafii własności całej działki nr [...] — w sytuacji gdy cmentarz zajmuje jedynie 1/3 jej powierzchni.". Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji powołaną decyzją z dnia [...] września 2007 r. uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wyjaśnienia przede wszystkim wymaga, czy w stosunku do przedmiotowej nieruchomości dopuszczalne było zastosowanie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. — Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.). Wyjaśnienia wymaga, czy działania podejmowane przez Parafię miały charakter władztwa, o którym mówi przywołany przepis. Ponadto Minister wskazał, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego dotyczyła całej nieruchomości przy ul. [...] w P. oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...]. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej uwagi na temat zakresu władztwa Parafii Katolickiej p.w. [...] jedynie nad częścią przedmiotowej nieruchomości, konieczne jest ponowne przeanalizowanie stanu faktycznego sprawy. Niezbędne jest bowiem ustalenie, czy ustawowa przesłanka władania przez kościelną osobę prawną została rzeczywiście spełniona, a w przypadku potwierdzenia tych okoliczności — czy dotyczy ona całości, czy części nieruchomości, na której znajduje się cmentarz. Zważenia bowiem wymaga, że art. 60 ust. 1 pkt 5 omawianej ustawy dopuszcza przejście prawa własności także części nieruchomości. Powyższa decyzja Ministra stała się przedmiotem skargi Parafii Katolickiej p.w. [...] w P. W skardze zarzucono naruszenie art. 138 § 2 Kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 60 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Skarżący stwierdził, że przedstawił w toku postępowaniu wyczerpujące dowody na fakt władania nieruchomością, a określenie obszaru, na którym znajduje się cmentarz nie wymaga przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Ponadto zgodnie z art. 96 ust. 1b nie wydaje się decyzji o podziale jeżeli nieruchomość została nabyta z mocy prawa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację podaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi; dotyczy to również obiektów położonych na obszarze miasta stołecznego Warszawy, nie dotyczy natomiast kościołów garnizonowych. Dlatego też organ orzekający w tym trybie uznając, że część nieruchomości została zajęta pod cmentarz będący we władaniu kościelnych osób prawnych jest obowiązany w sposób jednoznaczny ustalić jaka część nieruchomości jest zajęta na ten cel. W przedmiotowej sprawie mimo, że materiał dowodowy jednoznacznie potwierdzał, że tylko na części działki nr [...] znajduje się nieczynny cmentarz, Wojewoda Wielkopolski całkowicie tę kwestię pominął w trakcie postępowania wyjaśniającego. Kwestią mająca podstawowe znacznie dla jej rozstrzygnięcia jest właśnie ustalenie stanu władania częścią działki nr [...] na dzień 23 maja 1998 r. W tym zakresie brak jest przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, które stanowiłoby wypełnienie obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w rozumieniu art. 7 i 77 § 1 Kpa. Z akt sprawy i ustaleń organu odwoławczego wynika zatem, że postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm procesowych, gdyż organ ten nie przeprowadził w sposób należyty postępowania wyjaśniającego, pomijając ustalenie jak część nieruchomości została zajęta pod cmentarz. Ustalenie jaka część nieruchomości była zajęta pod cmentarz wymaga przeprowadzenia wizji na gruncie, a ponadto sporządzenia mapy podziałowej, ponieważ stosownie do treści art. 96 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami w takim przypadku decyzja stwierdzająca przejście części nieruchomości w trybie art. 60 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego zastępuje decyzję podziałową. Podjęcie decyzji przez organ I instancji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym podstawowym dla stwierdzenia przejścia prawa własności, nie może być sanowane w postępowaniu odwoławczym, naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, którego istota polega na dokładnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. W takim przypadku organ odwoławczy ma tylko kompetencje kasacyjne. Dlatego też na tle ustalonego stanu faktycznego i prawnego stwierdzić należy, że prawidłowo Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że zachodzi określona w art. 138 § 2 Kpa przesłanka obligująca organ II instancji do uchylenia kwestionowanej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi W. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.