I SA/Wa 1819/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. F. na Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie w przedmiocie utrudniania płatności gotówką w pojazdach komunikacji miejskiej oraz utrudnianie pieszym w dojściu do dworca Warszawa Zachodnia postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 23 lipca 2024 r. A. F. (dalej: "Skarżący") wniósł skargę na Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie (dalej: "Organ" lub "ZTM") zarzucając utrudnianie płatności gotówką w pociągach Szybkiej Kolei Miejskiej (SKM) oraz utrudnianie dojścia pieszego do Dworca Warszawa Zachodnia, gdzie podczas deszczów w przejściu podziemnym zalega woda, co uniemożliwia pieszym dojście do dworca. Wskazał, że ZTM wyposażył pojazdy komunikacji miejskiej, w tym pociągi SKM, w automaty biletowe przyjmujące tylko płatność kartą. Podnosząc, że brak możliwości płatności gotówką jest niezgodny z ustawą z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o usługach płatniczych, która nakłada obowiązek akceptowania płatności gotówkowych. Podkreślił, że wiele osób, w tym seniorzy, nie posiada kart płatniczych i korzysta wyłącznie z gotówki, co powoduje ich wykluczenie z możliwości zakupu biletu. Stwierdził również, że z jego korespondencji z Organem wynika, iż nie planuje on wprowadzenia automatów przyjmujących gotówkę, mimo iż w innych miastach istnieją rozwiązania umożliwiające takie płatności. Skarżący wskazał, że przejście podziemne prowadzące do dworca Warszawa Zachodnia z drugiej strony Al. Jerozolimskich jest często zalane wodą, co uniemożliwia pieszym przejście i są oni zmuszeni do przebiegania przez wielopasmową jezdnię, co stwarza zagrożenie dla ich bezpieczeństwa. Zarzucił, że ZTM nie podjął żadnych działań w celu zapewnienia bezpiecznego przejścia dla pieszych do dworca. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o zobowiązanie ZTM do zainstalowania automatów biletowych przyjmujących płatność gotówką w pociągach SKM oraz innych środkach komunikacji miejskiej (autobusy, tramwaje); do podjęcia natychmiastowych działań mających na celu poprawę stanu przejścia podziemnego prowadzącego do dworca, aby zapewnić bezpieczne przejście dla pieszych; jak również do opracowania planu zaradczego w celu zapewnienia, że przejście podziemne nie będzie zalewane wodą w przyszłością. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej odrzucenie, gdyż jej rozpatrzenie nie mieści się we właściwości sądu administracyjnego; względnie o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. W każdym przypadku wniósł o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania. Stwierdził, że w przypadku automatów komunikacji miejskiej mamy do czynienia z przypadkiem, o którym mowa w art. 59ea ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 30), który stanowi, że nie stosuje się ust. 1 powołanego artykułu w miejscu prowadzenia działalności bez obecności personelu. Niezależnie od powyższego wyjaśnił, że zakup biletów poprzez automaty umieszczone w pojazdach komunikacji miejskiej jest jednym z wielu sposobów ich zakupu, co oznacza że nie znajduje zastosowania w tej sprawie. Podniósł, że pasażerowi nie narzuca się jedynej formy zakupu biletu komunikacji miejskiej poprzez automaty biletowe zainstalowane w pojazdach komunikacji miejskiej, a zatem jego zakup nie jest uzależniony od tego czy pasażer dokona transakcji bezgotówkowej. To pasażer decyduje w jakiej formie i w jaki sposób dokona zakupu biletu. Organ podkreślił, że obecnie zakup biletów możliwy jest w ponad 4,5 tys. punktach sprzedaży (automaty stacjonarne, Punkty Obsługi Pasażera, detaliczne punkty sprzedaży, automaty pojazdowe, aplikacje mobilne) oraz, że w całej sieci sprzedaży, poza automatami pojazdowymi i aplikacjami mobilnymi dostępna jest płatność gotówkowa. Stwierdził, że automaty pojazdowe są tylko uzupełnieniem stacjonarnej sieci sprzedaży, a dzięki temu, że są w nich wyłącznie płatności bezgotówkowe, możliwe było wyposażenie w takie urządzenia wszystkich pojazdów Warszawskiego Transportu Publicznego. Podkreślił również, że są one mniej zawodne niż gotówkowe, zajmują w pojazdach o wiele mniej miejsca, ich eksploatacja jest prostsza i tańsza oraz bardziej dogodna dla pasażerów - np. automat gotówkowy po zapełnieniu przestaje sprzedawać bilety a autobus czy tramwaj musi zjechać z trasy do zajezdni aby go opróżnić. Organ stwierdził, że obecnie w Warszawie i sąsiadujących z nią miejscowościach ustawionych jest ponad 800 stacjonarnych automatów biletowych. Większość znajduje się w Warszawie, przede wszystkim przy stacjach metra, przystankach kolejowych oraz węzłach przesiadkowych. Wszystkie automaty stacjonarne obsługują płatności gotówkowe i wydają resztę - nie trzeba mieć odliczonej kwoty. W Punktach Obsługi Pasażera i detalicznych punktach sprzedaży również zapłacimy gotówką za bilet. Odnosząc się do kwestii przejścia podziemnego przy dworcu kolejowym Warszawa Zachodnia organ stwierdził, że za utrzymanie infrastruktury kolejowej odpowiedzialna jest spółka PKP Polskie Linie Kolejowe, o czym Skarżący został poinformowany osobnym pismem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: "k.p.a.", oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 3 § 2a), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3). Sąd po przeanalizowaniu treści oraz zarzutów skargi stwierdził, że kwestie stanowiące jej przedmiot nie są objęte kognicją sądu administracyjnego, co przesądza o niedopuszczalności skargi. Organizacja publicznego transportu zbiorowego, w tym m.in. określonego systemu zakupu biletów komunikacji miejskiej objęta jest zakresem przyznanej jednostce samorządu terytorialnego samodzielności i kształtuje jedynie sytuację faktyczną jednostki. Taka sfera działania organu, jako wykraczająca poza kryterium legalności działania, nie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. Strona niezadowolona z działania organu w zakresie czynności organizacyjnych, czy też niezadowolona z zaniechań organu w takiej materii, może wnieść do niego tzw. skargę obywatelską o której mowa w art. 227 i n. k.p.a., której przedmiotem może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Wnosi się ją zaś do właściwych organów wymienionych w art. 229 k.p.a., a nie sądów administracyjnych, których kognicja nie obejmuje orzekania zarówno w sprawach tych skarg jak i sposobu ich rozpoznania. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak sentencji.