I SA/Wa 1828/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącej T. Z. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. O. oraz T. Z. (dalej powoływana jako skarżąca), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Starosty L. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu udziału w wysokości ½ części nieruchomości położonej w L. przy [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] obręb [...]. I. Stan faktyczny 1. Aktem notarialnym z dnia [...] października 1989 r. M. O. i T. Z. sprzedały udział w przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Nieruchomość została nabyta pod budowę kolektora sanitarnego [...]. 2. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] października 1997 r. sygn. akt [...] Skarb Państwa nabył przez przemilczenie z dniem [...] stycznia 1996 r. pozostały udział w przedmiotowej nieruchomości. 3. Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2005 r. skarżąca oraz M. O. wystąpiły o zwrot udziału w prawie do przedmiotowej nieruchomości, podnosząc fakt niezagospodarowania zgodnie z celem jej nabycia. 4. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Starosta L. odmówił zwrotu udziału w wysokości ½ , wskazując że zgodnie z ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz, 2601 ze zm; dalej powoływana jako ugn) nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonego udziału, ponieważ art. 136 ust. 3 ugn określa jedynie zwrot nieruchomości lub jej fizycznej części. 5. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej oraz M. O., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podtrzymując w całości stanowisko Starosty L., o niedopuszczalności zwrotu wywłaszczonego udziału. 6. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Lu 754/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę M. O. oraz skarżącej z uwagi na nieuiszczenie wpisu. 7. Wnioskiem z dnia 10 marca 2008 r. M. O. oraz skarżąca wystąpiły o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji Wojewody [...] jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. 8. Po przeprowadzeniu postępowania nadzorczego Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] oraz Starosty L. wskazując, że art. 136 ust. 3 ugn dopuszcza zwrot nieruchomości lub jej części. Pojęcie części nieruchomości, którym posługuje się ten przepis oznacza fizycznie wydzieloną część, a nie część ułamkową. Na takie pojmowanie pojęcia części nieruchomości wskazują nie tylko argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ale również jednoznaczna treść art. 4 pkt 3 ugn zawierającego określenie występujących w tej ustawie pojęć. Zwrot części nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ugn nie może dotyczyć udziałów we współwłasności działki. 9. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Minister Infrastruktury utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] czerwca 2009 r. powtarzając argumentację mówiącą o tym, że prawidłowo organy w ramach postępowania o zwrot uznały, że udział w nieruchomości nie może podlegać zwrotowi. II. Zarzuty zawarte w skardze oraz stanowisko organu 1. Skarżąca nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem i wniosła na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając jej uchylenia. Zdaniem skarżącej decyzja Ministra jest wadliwa ponieważ opiera się na błędnej wykładni art. 136 ust. 3 oraz art. 113 ust. 2 ugn. Przepisy tej ustawy dotyczą zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, a skoro wywłaszczenie może dotyczyć udziału w nieruchomości, to tym samym musi istnieć możliwość zwrotu wywłaszczonego prawa. Skarżąca wskazała, że odmienna wykładnia powodowałaby iż prawo do zwrotu nie istniałoby. 2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, co następuje: 1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. 2. Wskazać należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją umożliwiającą wycofanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej dotkniętej najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych zostały enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 Kpa. Przy tym stwierdzenie nieważności decyzji powoduje ten skutek, że decyzja taka traci swą moc obowiązującą od dnia jej wydania. Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Przy tym stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych gwarantującej pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego oraz zaufanie do organów państwa. Zasad ta służy również ochronie praw słusznie nabytych na podstawie decyzji. 3. Dla przedmiotowej sprawy znaczenie ma przede wszystkim zbadanie, czy prawidłowe jest stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wynika z faktu, iż nie ma możliwości zwrotu udziału w części wywłaszczonej nieruchomości. 4. Zdaniem Sądu absolutnie nieprawidłowe i nie do zaakceptowania przez pryzmat art. 21 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36 poz. 175) jest taka interpretacja art. 136 ust. 3 ugn, która wyłącza spod instytucji zwrotu nabyty przymusowo przez Skarb Państwa udział w nieruchomości. Przede wszystkim należy podnieść, że stosownie do art. 136 ust. 3 ugn poprzedni właściciel bądź jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Regulację tę należy odczytywać jako gwarancję prawa do restytucji przejętych nieruchomości, które nie zostały wykorzystane na cel publiczny. Nie ma jakichkolwiek podstaw aby twierdzić, iż w pojęciu "poprzedni właściciel" nie mieszczą się wywłaszczeni współwłaściciele, w sytuacji kiedy wywłaszczenie dotyczyło tylko i wyłącznie udziału w nieruchomości. Jeżeli ustawodawca chciałby wyłączyć prawa współwłaścicieli do zwrotu wywłaszczanych nieruchomości, to przepis powinien wprost tak stanowić. Należy zaznaczyć, iż w przedmiotowej sprawie nie mają znaczenia wszelkie kwestie związane w ogóle z dopuszczalnością wywłaszczenia – przymusowego nabycia – udziału w prawie własności do nieruchomości, ponieważ taki fakt zaistniał. 5. Obowiązkiem organu nadzoru było ustalenie, czy decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości nie jest dotknięta wadą nieważności, w szczególności, czy nie narusza w sposób rażący art. 137 ugn. Taka ocena nie została jednak dokonana przez Ministra Infrastruktury, który ograniczył się tylko i wyłącznie do analizy kwestii niedopuszczalności zwrotu udziału. Tymczasem powinien ustalić, czy badana w trybie nadzoru decyzja Wojewody [...] nie narusza art. 137 ugn zawierającego materialnoprawne przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Każde rozstrzygnięcie o odmowie zwrotu nieruchomościami winno być poprzedzone ustaleniem powyższych przesłanek. Należy zatem zauważyć, że stanowisko organów nie opiera się na przesłankach warunkujących zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, określonymi w art. 137 pkt 1 ust. 2 ugn, co w ocenie Sądu jest błędne. Należy bowiem mieć na względzie, że decyzja odnośnie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości winna być oparta wyłącznie na przesłankach ustawowych, określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, a nie na przesłankach pozaustawowych. Dlatego też niezbędne jest znaczne poszerzenie ustaleń w postępowaniu nadzorczym. 6. Na tym etapie postępowania Sąd nie przesądza, czy decyzja o odmowie zwrotu i utrzymująca ją decyzja zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Jednak obowiązkiem organu w ponownie prowadzonym postępowaniu nadzorczym będzie poczynienie szczegółowych ustaleń co do zbadania, czy decyzja o odmowie zwrotu nie narusza rażąco art. 137 ugn. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.