I SA/Wa 1828/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2013 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. J. C. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. nr [...] z dnia [...] czerwca 2013r. utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta O. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. nr [...] z dnia [...] marca 2013r. orzekającą o odmowie rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wyrokiem Sądu Okręgowego w O. sygn. akt [...] z dnia [...] maja 2005r. od J. C. zostały zasądzone alimenty na rzecz dzieci: w wysokości [...] zł miesięcznie na J.C. i w wysokości po [...] zł miesięcznie na M. C. Na wniosek przedstawiciela ustawowego małoletnich, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011r.przyznał świadczenia na ww. uprawnionych na okres od dnia 1 października 2011r. do dnia 30 września 2012r. w wysokości zgodnej z treścią wyroku z dnia [...] maja 2005r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. po zakończonym okresie wypłaty świadczenia wydał decyzje zobowiązującą J. C. do zwrotu powstałych należności. Dnia [...] lutego 2013r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. wpłynął wniosek J. C. w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. J. C. (ur. [...].11.1958r.) zam. w L. ul. [...], prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam, nie jest nigdzie zatrudniony. Wnioskodawca utrzymuje się ze zbiórek złomu, butelek oraz gospodarstwa rolnego. W okresie letnim pomaga w pracach polowych w zamian, za co otrzymuje wyżywienie i wsparcie finansowe w opłatach składek KRUS. J. C. nie ma orzeczonej niezdolności do pracy, podkreślał jednak, że ma problemy zdrowotne i trudności w znalezieniu stałej pracy. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2013r. orzekł o odmowie rozłożenia na raty należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł jako należność główna i [...] zł, odsetek naliczonych na dzień wydania decyzji. Organ pierwszej instancji wskazał, że instytucja rozłożenia na raty ma charakter fakultatywny. Dłużnik winien przy tym wykazać, okoliczności rokujące ratalną spłatę zadłużenia. Organ nie znalazł takich okoliczności, które uzasadniałyby pozytywne rozpoznanie wniosku, bowiem J. C. nie ma stałego źródła utrzymania, pracuje dorywczo. Ponadto, dłużnik nie wykazywał zainteresowania, zaangażowania i starań w kierunku spłaty zaległości alimentacyjnych. Od kwietnia 2010r. do daty wydania decyzji nie zanotowano żadnych wpłat z tytułu spłaty należności. Na skutek odwołania wniesionego przez J. C., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] czerwca 2013r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] lutego 2013 roku. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu pierwszej instancji podnosząc, że skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ma, zatem realne możliwości spłaty zadłużenia. Nie udało się jednak wyegzekwować od dłużnika żadnych kwot z tytułu spłaty zadłużenia od 2010 roku, zatem nieracjonalne byłoby rozłożenie świadczenia na raty. Organ wskazuje, że wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę rozłożenia spłaty w systemie ratalnym jednakże rozstrzygnięcie należy ostatecznie do organu, który przestawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa). J. C. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.z dnia [...] czerwca 2013r. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podnosił, iż spłaca zadłużenie wobec Zakładu Ubepzieczeń Społecznych (65 rat po [...] zł), nie jest w stanie, nawet przy pomocy rodziny spłacić całej kwoty. Wskazywał, że sytuacja na rynku pracy jest bardzo trudna a osobie z jego wykształceniem trudno jest znaleźć stałą pracę W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w przedmiotowej sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) zgodnie z tym przepisem: Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powołany przepis nakazuje przeanalizowanie, czy w sprawie zachodzą uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Podkreślenia wymaga to, że przepis wskazuje na orzekanie przez organ w ramach tzw. uznania administracyjnego. Z kolei sąd administracyjny kontrolując zgodność decyzji uznaniowej z prawem ustala, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygnięcie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd uznał, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie przekroczyły granice uznania administracyjnego. Zarówno Prezydent Miasta O. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. dokonały błędnej wykładni, zawartego w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pojęcia "sytuacji dochodowej i rodzinnej", na tle wniosku o rozłożenie spłaty świadczenia na raty. Nie został też ustalony w sposób właściwy stan faktyczny. Zwarta w omawianym przepisie instytucja umorzenia należności ma charakter wyjątkowy, ponieważ wówczas nienależnie pobrane świadczenia nie są regulowane przez daną osobę, która je pobrała, ale ze środków publicznych, na które składają się obywatele. Dlatego też ustawodawca chcąc zmniejszyć dolegliwość dla zobowiązanych do zwrotu otrzymanego świadczenia, przewidział również inne rodzaje ulg w postaci odroczenia terminu płatności lub rozłożenia należności na raty. Organ pierwszej instancji nie przeprowadził w sposób zupełny i właściwy dla tego rodzaju spraw postępowania dowodowego zgodnie z dyspozycją art. 7, 77 i 80 k.p.a. Organ zarówno pierwszej instancji jak i organ odwoławczy analizując przesłanki rozłożenia należności na raty dokonały tego, tak jak gdyby wnioskodawca ubiegał się o umorzenie należności. Jednocześnie argumentacja organów zawiera wewnętrzne sprzeczności. Wskazując z jednej strony, że wnioskodawca jest w wieku produkcyjnym, nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy, zatem ma realną możliwość znalezienia pracy zarobkowej. Czyli ma możliwość spłaty zadłużenia, tym nie mniej z drugiej strony organy podnoszą, że przecież nie ma stałej pracy, w zasadzie stałego dochodu, od 2010 roku egzekucja wobec wnioskodawcy była bezskuteczna, więc jego sytuacja nie gwarantuje spłaty zadłużenia. Należy jednak zważyć, że inne przesłanki decydują o umorzeniu zobowiązania (lub odmowie umorzenia) a inne o rozłożeniu spłaty świadczenia na raty. Tak jak to było wspomniane wcześniej, instytucja umorzenia należności ma charakter wyjątkowy, gdyż co do zasady, to dłużnik winien pokrywać swoje zobowiązania. Jedynie szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniają pokrywanie tych należności z finansów publicznych. Całkowicie odmienną konstrukcją jest rozłożenie świadczenia na raty, które ze swej istoty ma umożliwić spłatę zadłużenia w sytuacji, gdy wpłata kwoty jednorazowej przekracza możliwości finansowe zobowiązanego. Przy czym organ powinien dokładnie ustalić status majątkowy wnioskodawcy, jego przygotowanie zawodowe oraz prognozę wywiązywania się ze spłaty ratalnej. Pełnej analizy w tym zakresie nie zawiera decyzja organu pierwszej instancji czy też decyzja organu odwoławczego. Nie jest przy tym znane przygotowanie zawodowe wnioskodawcy, nie wiadomo, jakie gospodarstwo rolne posiada, jaki jest areał gruntów i ich klasa rolna. Ponadto, wnioskodawca podał na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że w 2009r. w wyniku podziału majątku przyznano mu została kwota [...] zł, środki te miały zostać przeznaczone na spłatę zobowiązań. Podał również, że swoje zobowiązania wobec ZUS (Funduszu Alimentacyjnego) spłacił w całości poprzez system ratalny oraz, że z uwagi na stan zdrowia ubiega się o rentę (schorzenia [...]). Przy ponowny rozpoznaniu sprawy organ winien, zatem przeprowadzić w sposób wyczerpujący postępowanie dowodowe na okoliczność ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego, m.in. poprzez ustalenie areału gospodarstwa rolnego, klasy grunty ww., dochodu, jaki ww. uzyskuje z tytułu dzierżawy gospodarstwa rolnego, ustalenie wykształcenia i przygotowania zawodowego zobowiązanego oraz stanu zdrowia (wniosek o rentę). Po uzupełnieniu, zgodnie z wytycznymi, postępowania dowodowego, organ winien ustalić, jakie jest prawdopodobieństwo spłaty ratalnej zobowiązań. Przy przeprowadzaniu tej analizy organ winien odnieść się również do spłaty ratalnej świadczeń z Funduszu na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak bowiem wynika z dokumentów, którymi organ dysponował, spłaty te były przez zobowiązanego regulowane i jak twierdził ww. na rozprawie z dnia 11 października 2013r. zadłużenie to spłacił już w całości. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku- z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).