I SA/Wa 1829/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata R.S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.R., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] odmawiającą zwrotu nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako część działki nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...], położonej przy ul. [...] w W., będącej własnością Miasta W. (część dawnej [...] nr [...]). Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Nieruchomość stanowiąca część obecnej działki ew. nr [...] o pow. [...] m2, położona w W. przy ul. [...], obręb [...], została wywłaszczona na mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1972 r., [...] z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] ul. [...]. Powyższa nieruchomość uregulowana była w wykazie hip. nieruchomości "[...]" i stanowiła współwłasność w [...] cz. I.R., w [...] cz. A.R., w [...] cz. M.R., w [...] cz. B.R. oraz w [...] cz. J.R.. Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpił jeden ze współwłaścicieli – J.R.. Starosta Powiatu [...] - organ właściwy do załatwienia sprawy - pismem z dnia 9 czerwca 2006 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o pozostałych współwłaścicieli lub ich spadkobierców, a także do podania ich adresów zamieszkania w celu ustalenia stanowiska pozostałych uprawnionych do wystąpienia o zwrot nieruchomości, tj. M.W. z domu R., B.R. z domu R. i spadkobierców po zmarłej w dniu [...] maja 1946 r. A.R.. Wnioski uzupełniły M.W. i B.R. oraz załączone zostało postanowienie Sądu Rejonowego dla W., [...] z dnia [...] września 1998 r., stwierdzające, że spadek po I.R. nabył w całości jej syn J.R.. Nie przedłożono natomiast stwierdzenia praw do spadku po nieżyjącej A.R., a jej ewentualni spadkobiercy nie przyłączyli się do wniosku o zwrot nieruchomości. Złożone zostało jedynie postanowienie Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] czerwca 1963 r., sygn. akt [...] o uznaniu za zmarłą A.R. i oznaczeniu chwili jej śmierci na dzień [...] maja 1946 r. Starosta [...], decyzją z dnia [...] marca 2012 r. odmówił zwrotu opisanej wyżej nieruchomości podnosząc, że nie zostały spełnione przesłanki art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm.), zgodnie z którym uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są poprzedni jej właściciele lub ich spadkobiercy. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.R. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wojewoda [...] rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja Starosty [...] jest zgodna z prawem. Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku, gdy przedmiotem wywłaszczenia było prawo współwłasności, wniosek o zwrot nieruchomości musi pochodzić od wszystkich osób uprawnionych w ramach takiego prawa. Jeżeli więc wniosek o zwrot nieruchomości nie pochodzi od wszystkich uprawnionych, to nie jest obowiązkiem organu poszukiwanie pozostałych uprawnionych w celu powiadomienia ich o wszczęciu postępowania, lecz ocena czy wniosek spełnia warunek materialnoprawny zgłoszenia roszczenia zwrotowego w zakresie wyczerpującym prawo mające być zwróconym. Wojewoda [...] zaznaczył, że organ pierwszej instancji ustalił, iż wnioskodawca nie wykazał, że jest jedynym uprawnionym do złożenia wniosku spadkobiercą poprzednich współwłaścicieli nieruchomości o zwrot której wystąpił, jak również nie dostarczył oświadczeń woli zmarłej współwłaścicielki A.R. lub jej spadkobierców o przyłączeniu się do wniosku. Stwierdzając zatem brak zgody na zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodzącej od wszystkich uprawnionych osób, słusznie Starosta [...], w świetle art. 136 ust. 3, odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ponieważ zaistniała negatywna przesłanka zwrotu. Organ drugiej instancji wskazał jednocześnie, że zgodnie z obowiązującym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, wykazanie następstwa prawnego po poprzednim właścicielu nieruchomości, nie stanowi elementu formalnego wniosku o zwrot nieruchomości. Nieprzedłożenie zatem przez wnioskodawcę oświadczeń wszystkich właścicieli lub ich następców prawnych powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości. Stanowisko wskazujące, że wniosek o zwrot nieruchomości pochodzący od nie wszystkich osób uprawnionych do zwrotu nieruchomości, w tym współwłaścicieli nieruchomości (ich spadkobierców), stanowi negatywną przesłankę do orzeczenia o jej zwrocie, ugruntowane jest zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie. Wojewoda [...] przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i stanowisko doktryny oraz zaznaczył dodatkowo, że wydanie decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na niezłożenie wniosku przez wszystkie osoby uprawnione i zarazem zobowiązane nie zamyka w przyszłości tym osobom prawa do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości, o ile wniosek zostanie złożony przez wszystkich byłych właścicieli lub ich spadkobierców. W świetle powyższego Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J.R.. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, o nakazanie wydania wywłaszczonej części działki, o nakazanie organom wyliczenia należnego odszkodowania za użytkowanie, a także, na wypadek braku możliwości wydania części nieruchomości, o wyliczenie przez biegłego wartości gruntu, powiększonego 10- krotnie za 1 m2, gdyż "posadowiony budynek ma 10 pięter". W uzasadnieniu skargi J.R. wskazał, że "nie zostało wypłacone stosowne odszkodowanie pieniężne" oraz że organy błędnie uznały, iż "wszystkim mogą zwrócić część działki o pow. [...] m2". Skarżący zaznaczył, że "spadek po A.R. w postaci zasiedzenia nieruchomości został przeprowadzony", podobnie jak spadek po I.R. i H.R.. Udziały w prawie do spadku zostały też odkupione w całości od M.W.. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2012 r. nie naruszają prawa. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odmówiły zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w ewidencji gruntów jako część działki nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...], położonej przy ul. [...] w W. uznając, że wniosek o zwrot nie został złożony przez wszystkie osoby uprawnione do wystąpienia z żądaniem. Wskazać zatem należy, że problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości na rzecz byłych właścicieli lub ich następców prawnych reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 tej ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z treści powołanego przepisu wynika, iż z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mogą wystąpić wszyscy właściciele (współwłaściciele) lub ich spadkobiercy i z ich udziałem winno się toczyć to postępowanie, przy czym tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać tym wszystkim osobom w dacie zgłoszenia żądania. Wszyscy współwłaściciele posiadają bowiem legitymację procesową łączną do występowania o zwrot nieruchomości, której brak uniemożliwia wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości objętej wnioskiem (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1371/04, LEX nr 192900). Innymi słowy, jeżeli wywłaszczana nieruchomość należała poprzednio do kilku współwłaścicieli, względnie, gdy po poprzednim właścicielu pozostało kilku spadkobierców, to zgodnie z powołanym art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości musi pochodzić od nich wszystkich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2001 r., sygn. akt IV SA 2217/98, LEX nr 53398). Nie ma możliwości dokonania zwrotu nieruchomości na wniosek jednego czy też kilku byłych współwłaścicieli. Niedopuszczalny jest bowiem zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości. Jak wynika ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego, z wnioskiem o zwrot nieruchomości, stanowiącej część obecnej działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2, położonej w W. przy ul. [...], wywłaszczonej decyzją Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1972 r., wystąpił J.R.. Analiza akt sprawy wskazuje jednocześnie, że przedmiotowa nieruchomość uregulowana była w wykazie hip. nieruchomości "[...]" i stanowiła współwłasność I.R. w [...] cz., A.R. w [...] cz., M.R. w [...] cz., B.R. w [...] cz. oraz J.R. w [...] cz. Nie ulega zatem wątpliwości, że skoro wywłaszczona nieruchomość należała do kilku wskazanych wyżej współwłaścicieli, to w świetle powołanego art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wniosek o zwrot tej nieruchomości powinien zostać złożony przez wszystkich poprzednich współwłaścicieli nieruchomości lub też przez ich spadkobierców. Jak wyżej wskazano niezłożenie wniosku przez wszystkich uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi negatywną przesłankę do orzeczenia o jej zwrocie. Przy czym zauważyć trzeba, że powyższy brak wniosku, tj. niezłożenie go przez wszystkich uprawnionych do żądania, nie jest brakiem nieusuwalnym. W sytuacji bowiem złożenia wniosku tylko przez jednego ze współwłaścicieli, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek wezwać składającego wniosek do jego uzupełnienia. Uzupełnienie wniosku może zaś polegać m.in. na podpisaniu wniosku przez wszystkich byłych współwłaścicieli lub ich spadkobierców, ewentualnie upoważnieniu jednego z nich do występowania w imieniu pozostałych, czy też złożeniu oświadczenia o przyłączeniu się do złożonego wniosku. Nieuzupełnienie powyższego braku upoważnia natomiast organ do wydania decyzji odmownej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się przy tym, że organ administracji publicznej nie ma obowiązku ustalania i poszukiwania zainteresowanych. Nie ciążą na nim również obowiązki w zakresie inicjowania postępowań zmierzających do ustalenia spadkobierców zmarłych współwłaścicieli, albo podmiotów dziedziczących po takich osobach. W rozpoznawanej sprawie - jak wyżej wskazano - objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość w dniu wywłaszczenia stanowiła współwłasność I.R., A.R., M.R., B.R. i J.R.. Z uwagi na fakt, że wniosek złożony został tylko przez jednego z poprzednich współwłaścicieli – J.R., będącego jednocześnie spadkobiercą I.R., Starosta [...] wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku, celem ustalenia stanowiska pozostałych wymienionych wyżej osób, uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy wniosek uzupełniony został przez B.R. (z domu R.) oraz M.W. (z domu R.). W sprawie nie przedstawiono natomiast stanowiska spadkobierców zmarłej współwłaścicielki nieruchomości – A.R.. Analiza akt wskazuje, że mimo stosownych wezwań organu, nie przedłożono ani postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej, ani też sądowego oświadczenia zastępczego uzyskanego w trybie art. 199 k.c. Do akt złożone zostało jedynie postanowienie Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] czerwca 1963 r., sygn. akt [...] o uznaniu w/w za zmarłą i oznaczeniu chwili jej śmierci na dzień [...] maja 1946 r. W świetle powyższego, mając na uwadze treść powołanego art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów administracji publicznej, odmawiające zwrotu opisanej wyżej nieruchomości, są zgodne z prawem. Jak wskazano objęta zaskarżoną decyzją nieruchomość w dniu wywłaszczenia stanowiła współwłasność, oczywiste zatem jest, że wniosek o zwrot powinien pochodzić od wszystkich współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Skoro zaś wniosek nie został złożony przez wszystkie osoby uprawnione do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i powyższy brak – mimo stosownego wezwania organu - nie został uzupełniony, to zaistniały przesłanki do wydania decyzji orzekającej o odmowie zwrotu tej nieruchomości. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i podlega oddaleniu. Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez skarżącego zarzutów, wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja orzekająca o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Decyzja ta nie rozstrzyga kwestii odszkodowania, podnoszone więc w skardze żądania dotyczące m.in. ustalenia odszkodowania, uznać należy za bezzasadne i niepodlegające ocenie Sądu. Zauważyć także trzeba, że wbrew podnoszonym przez skarżącego twierdzeniom w aktach sprawy brak jest powoływanego postanowienia o zasiedzeniu, należącego do A.R., udziału we własności wywłaszczonej nieruchomości. W aktach sprawy znajduje się jedynie postanowienie o uznaniu A.R. za zmarłą i oznaczeniu chwili jej śmierci. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały również przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania do czasu ustalenia spadkobierców zmarłej A.R.. Jak wyżej wskazano organ pierwszej instancji wzywał wnioskodawcę do uzupełnienia w wyznaczonym terminie wniosku o zwrot nieruchomości, poprzez przedłożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej lub sądowego oświadczenia zastępczego uzyskanego w trybie art. 199 k.c. Mimo to skarżący nie przedłożył żadnego z żądanych dokumentów. Słusznie zatem organ uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające wydanie decyzji odmywającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Niezależnie od powyższego zaznaczyć należy – jak słusznie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że wydanie decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na niezłożenie wniosku przez wszystkie osoby uprawnione, nie zamyka w przyszłości prawa do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości, o ile wniosek zostanie złożony przez wszystkich byłych współwłaścicieli lub ich spadkobierców. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 i art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.